Een denker van het verlangen
De Franse denker René Girard was voor Patrick Perquy een sleutelfiguur en een diepgaande inspiratiebron. Girards theorie over mimetisch verlangen biedt een scherp analytisch kader aan Perquy. Het idee dat mensen hun verlangens spiegelen aan die van anderen is hierin centraal. Het hielp hem om menselijk gedrag te doorgronden, vooral de dynamiek van rivaliteit, naijver en conflicten.
Hij herkende in deze theorie niet alleen een universeel menselijk patroon. Hij zag ook een verklaring voor veel mechanismen. Deze mechanismen hebben religie, groepsvorming en geweld historisch beïnvloed.
Tegelijkertijd zag Perquy in Girards werk ook een hoopvol perspectief. Juist Bijbelse verhalen, zo stelde hij, kunnen deze geweldsdynamieken doorbreken. Ze nodigen ons uit tot een meer compassievolle, inclusieve manier van samenleven. In zijn lezing van de Schrift legde hij de nadruk op passages. Deze passages ontmantelen het zondebokmechanisme. Zo ontstaat er ruimte voor verzoening en gerechtigheid.
Girards idee van het zondebokmechanisme resoneerde sterk in Patrick Perquy’s hermeneutiek van Bijbelse verhalen. In dit mechanisme projecteert een samenleving haar interne spanningen op één uitverkoren slachtoffer. Dit slachtoffer wordt vervolgens uitgesloten of geofferd.
In zijn lezing van figuren zoals Jozef, Isaak en Jezus herkende hij telkens opnieuw het patroon van uitsluiting. Hij zag ook het potentieel tot doorbreking ervan. Voor Perquy was geloven niet het legitimeren van dit mechanisme, maar juist een profetisch verzet ertegen. Geloven betekende: het slachtoffer erkennen, het geweld benoemen, en ruimte scheppen voor verzoening en inclusie. Niet de offercultus stond voor hem centraal, maar de radicale ethiek van barmhartigheid en gerechtigheid.
Voor een verdere kennismaking met Girards denken over verlangen, rivaliteit en het zondebokmechanisme kun je lezen in ** René Girard, het labyrint van het verlangen van René Girard (tweedehands). Deze Nederlandstalige uitgave wordt bij bol.com momenteel als tweedehands boek aangeboden. De boeklinks zijn affiliatelinks: bij een aankoop ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding, zonder extra kosten voor jou.
Van analyse naar actie: Girard in praktijk
Perquy bleef niet steken in de theoretische toepassing van Girards gedachtegoed. Hij maakte er een leefwijze van, zichtbaar in zijn liturgieën, zijn sociale engagement én in zijn eigen huis. Zijn vieringen werden ruimtes van herademing: daar was plaats voor wie gewond, uitgesloten of zoekend was.
In zijn werk bij therapeutische centra verwelkomde hij mensen die elders geen plek vonden. Vooral in zijn woonkamer, die vaak als tijdelijke thuishaven fungeerde, vond men onderdak. Hij ontving ex-gedetineerden, vluchtelingen en mensen zonder onderdak. Ze werden bij hem niet als buitenstaanders ontvangen. Bovendien werden ze opgenomen als volwaardige deelgenoten van een gedeelde zoektocht naar genezing. Ze zochten naar verzoening en nieuwe hoop.
Zijn denken was doordrenkt van hoop. Girards antropologie zag hij niet als een pessimistisch mensbeeld, maar als een uitnodiging tot transformatie. Hij geloofde dat verandering mogelijk is. Dit kan wanneer we geweld durven onderkennen. We moeten slachtofferschap overstijgen en nieuwe vormen van gemeenschap durven creëren.
De stap van geweld herkennen naar een andere gemeenschap opbouwen raakt aan Girards onderzoek naar de samenhang tussen geweld en het heilige. Daarover gaat ** Violence and the Sacred van René Girard (Engelstalig), een Engelstalige verdieping in zijn benadering van religie, mythen en geweld.
Een netwerk van inspiratie
Girard stond niet op zichzelf in het intellectuele en spirituele weefsel van Perquy’s denken. Ook invloeden van Erich Auerbach, Giorgio Agamben en Huub Oosterhuis klonken door in zijn werk en leven. Elk van hen hielp hem om het geloof in een bredere culturele en existentiële context te plaatsen.
Auerbachs aandacht voor narratieve diepgang, Agambens reflecties over tijd en messianisme, en Oosterhuis’ liturgische poëzie vormden samen een rijke voedingsbodem. Ze beïnvloedden Perquy’s theologische verbeelding.
Vooral met Oosterhuis voelde hij een diepe verwantschap.
Beiden wilden de liturgie ontdoen van afstandelijkheid en abstractie. Ze pleitten voor taal die kwetsbaarheid toelaat, die lijden niet overschreeuwt, maar belichaamt.
Perquy vond in Oosterhuis’ werk een taal die niet enkel troost biedt. Deze taal daagt ook uit. Het is een taal die oplicht tussen mensen en hen verbindt in hun zoektocht naar zingeving. Hun ontmoeting in visie en praktijk was geen imitatie. Het was een echte kruisbestuiving. Er was een gedeeld verlangen naar een liturgie die opnieuw thuis kan zijn in het leven van mensen.
In deze kruisbestuiving van stemmen vond Patrick Perquy zijn eigen, onmiskenbare toon. Het was een stem die niet schreeuwde. Het was een uitnodiging tot engagement en tot zorgzaamheid. Het ging om het vormen van gemeenschappen die open en helend zijn. Hij sprak niet over een perfect geloof, maar over een geloof dat groeit, struikelt, en telkens opnieuw opstaat.
Stem die mij roept is daarom geen statische bundel van overdenkingen, maar een doorleefde pelgrimstocht in tekst. Het is een theologisch kompas. Het geeft richting in een tijd van verwarring. Het is een spirituele gids die ons uitnodigt tot reflectie. Het moedig ook aan tot actie. Het is de stem van iemand die geluisterd heeft – naar de Schrift, naar de ander, naar de wereld. Met die stem maakt hij anderen wakker, bemoedigt hij hen en zet hij hen op weg.
De aandacht voor taal die kwetsbaarheid toelaat krijgt een praktische aanvulling in ** Geweldloze communicatie van Marshall B. Rosenberg. Het boek helpt om gevoelens en behoeften zorgvuldig te benoemen en met aandacht naar een ander te luisteren.
Referenties
René Girard over Petrus ontkenning
RENÉ GIRARD HAS ALREADY BEEN COMPARED TO SEVERAL INFLUENTIAL THINKERS.
MIMESIS LOOKS MORE LIKE A MODERN PHENOMENON.
2 EXTREMELY VALUABLE INSIGHTS FROM RENÉ GIRARD.
THE ROLE OF VIOLENCE FOUNDING ORIGINS OF RENÉ GIRARD.
ONTSTAAN VAN HET VERLANGEN VOLGENS JEAN-MICHEL OUGHOURLIAN.
DE LIJDENDE DIENAAR: JEZUS DE-CONSTRUEERT HET ZONDEBOKMECHANISME.
HET BOEK VAN MARTEL: JAMES ALISAN – HET VATIKAANS SCHANDAAL
De ontwikkeling van de zondebok door de narcist
DOOR ONEINDIGE LIEFDE JE WAARDE TERUGKRIJGEN NA NARCISTISCH MISBRUIK.
EMOTIONELE ONTWIKKELING EN SPIRITUALITEIT VERANDERT JOUW WERELD.
LYTTA BASSET NIEUWSTE BOEK OVER DE GEVOLGEN VAN DE ERFZONDE.
DE MACHT VAN DE ZONDEBOK IN DE NARCISTISCHE FAMILIE.
DE ZONDEBOK VAN HET GEZIN KRIJGT DE PROJECTIES VAN DE NARCISTEN
Interview van René Girard door Patrick Perquy
Welke kleine stap past vandaag bij jou?
Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.
Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.
Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.
Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.
Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.
Liefs,
Annemie Persyn-Declercq en Johan Persyn
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.
Steun ons door uw aankopen:
Lees ook
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.