Zondebokmechanisme: een deconstructie door Jezus als lijdende dienaar!
Inhoudsopgave
- Voor de vierde week van de Advent was het een derde keer dat inspiratie geput werd uit:
- De liederen van de lijdende dienaar in vergelijking met het kind Jezus dat geboren wordt.
- We onderscheiden drie protagonisten in dit lied:
- Maar wat betekent partij kiezen?
- Wat gebeurt er met ons geweld, met mijn geweld in de maatschappij?
- Jezus ontmasker, deconstrueert definitief dit vals mechanisme.
- En nu komt de perversiteit! Beschuldigen!
- Wij projecteren ons geweld nu op de daders.
- Lees ook
In De Lier Brugge ging Patrick Perquy zaliger regelmatig voor in de viering.
Hierna volgt een toespraak van hem.
Voor de vierde week van de Advent was het een derde keer dat inspiratie geput werd uit:
De liederen van de lijdende dienaar in vergelijking met het kind Jezus dat geboren wordt.
Aan het woord is de Heer. Hij stelt eerst vragen:
“Ik ben het die jullie troost.”
Hoe kan je dan bang zijn voor een sterveling?
Voor een mensenkind die vergaat als gras?
Hoe kun je de HEER vergeten, die je gemaakt heeft,
Die de hemel heeft uitgespannen
En de aarde gegrondvest?
Hoe kun je je zo laten beheersen door angst:
Voor de toorn van je belagers,
Voor hun pogingen je te vernietigen?
Waar blijven die belagers met hun toorn?
Weldra wordt de geketende bevrijd;
Hij zal niet sterven, niet afdalen in het graf,
Het zal hem aan niets ontbreken.
Ik de HEER, jullie God,
Die de zee opzweep, zodat de golven bruisen,
Wiens naam is HEER van de hemelse machten
ik leg je mijn woorden in de mond
En bescherm je met de schaduw van mijn hand,
Ik die de hemel geplant heb
En de aarde gegrondvest,
Die tegen Sion zeg
“Mijn volk ben jij.”
(Jesaja. 51,12-16)
We onderscheiden drie protagonisten in dit lied:
- De belagers, die maar stervelingen zijn: de pesters, de spotters de schamperen
- De geketende: de slachtoffers: de gepeste, de uitgelachene
- De HEER in zijn scheppingsmacht
We gebruiken de sleutel van de eigennamen die een groep aanduiden: de ganse troep belagers, de ganse groep slachtoffers.
De ondergrondse invloed van de gedachten van René Girard is merkbaar. Alleen een kleine elite durft zich nog te bekennen in de troep van belagers.
Die beweren dat de werklozen zelf de schuld zijn dat de migranten profiteurs zijn.
Het is “bon ton”, mainstream partij te kiezen voor de slachtoffers.
Maar wat betekent partij kiezen?
Is dat een gevoel van medelijden dat verdwijnt als de dauw in de morgen?
Is dat tederheid die ons hart vervult bij het kind al zingend “Adeste fideles”?
Dan gebeurt er niets met jou.
Dan kom je in de Bijbelse tekst niet eens voor, maar niet als onbewust bij de belagers.
In Tertio schrijft Roger Burggraeve een lezersbrief over ons thema,
een reactie op een bijdrage over de mis(be)handeling van ouderen in een zorgtehuis.
Ik pak zijn aangeklaagde perversiteit langs Girard op.
Wat gebeurt er met ons geweld, met mijn geweld in de maatschappij?
Culturen hebben overleefd dank zij het zondebokmechanisme. De meerderheid werd een ziedende massa en offerde ritueel een menselijk of dierlijk slachtoffer. Bloed moest vloeien om te zuiveren.
Wie dieper wil begrijpen waarom groepen soms vrede proberen te herstellen door één mens, minderheid of buitenstaander als schuldige aan te wijzen, vindt bij René Girard een confronterende verdieping. In The Scapegoat laat hij zien hoe vervolging, groepsdenken en collectief geweld zich kunnen verbergen achter de overtuiging dat “de ander” werkelijk schuldig is. Het maakt zichtbaar hoe gemakkelijk wij zelf deel kunnen worden van het mechanisme dat we bij anderen veroordelen.
Jezus ontmasker, deconstrueert definitief dit vals mechanisme.
Waarom krijgt Jezus binnen het denken van René Girard zo’n uitzonderlijke betekenis? Omdat het evangelie volgens Girard niet opnieuw een slachtoffer aanwijst, maar juist het mechanisme achter de slachtoffering zichtbaar maakt. In I See Satan Fall Like Lightning onderzoekt Girard hoe de Bijbelse boodschap onze menselijke neiging tot rivaliteit, beschuldiging en zondebokdenken onthult — en hoe Christus een radicaal andere weg opent.
En nu? Waar kan ik nu met mijn geweld naartoe? Naar het voetbalstadion. De speler uit OHL Leuven heeft alle geweld op zich getrokken. Hij wordt met vier zondagen schorsing bestraft.
Maar waar komt die behoefte om geweld op iemand af te reageren eigenlijk vandaan? In Violence & The Sacred van René Girard onderzoekt René Girard hoe samenlevingen doorheen de geschiedenis geprobeerd hebben geweld te beheersen door offers, rituelen en het aanwijzen van slachtoffers. Het boek helpt begrijpen waarom geweld zich soms niet eenvoudig oplost, maar wordt verplaatst naar iemand op wie een groep haar spanning mag projecteren.
Moesten wij als Vlamingen niet zijn partij kiezen tegen Standaard? Zulke (voorlopig) uitzonderlijke feiten zijn onvoldoende om het geweld van werkloosheid, belastingdruk op te vangen. Daarom zoeken we naar slachtoffers, ons leven hangt af van slachtoffers.
Bij Roger de (mis)behandeling van ouderen in de instellingen…
Voor anderen: de slecht opgevoede kinderen, voor anderen: de slachtoffers van het verkeer.
En nu komt de perversiteit! Beschuldigen!
In onze gedachten voelen we mee met de slachtoffers. We beschuldigen de daders: het falend verplegend personeel, de onbekwaamheid van leerkrachten, de corrupte politie.
Onze gevoelens van beschuldiging worden elke avond op TV samengebundeld tot een valse unanimiteit. Dit creëert een algemene verontwaardiging. Ter Zake speelt daarop in, mildert of hitst op.
Wij projecteren ons geweld nu op de daders.
En blijven zelf buiten schot. In zijn brief noemt Roger dit “het slachtoffer-dader syndroom in de culturele mainstream is verschoven van de zondaar naar het slachtoffer”
Het ongemakkelijkste inzicht van Girard is misschien dat het zondebokmechanisme niet alleen iets is wat anderen doen. Wij kunnen allemaal meegaan in imitatie, rivaliteit, verontwaardiging en uiteindelijk beschuldiging.
In Things Hidden Since the Foundation of the World brengt René Girard zijn denken over mimetisch verlangen, geweld, religie en slachtoffering samen. Het boek nodigt je uit om niet alleen naar de zondebok te kijken, maar ook naar de groep — en naar je eigen plaats daarin.
Een leerling van Girard, Cesareo Bandera wijst daarop in zijn laatste studie A Refuge of Lies.
Ik nodig je uit de dubbelzinnigheid van je eigen positie uit te klaren met “partij kiezen voor” duidelijk te maken. Tijdens de familiebijeenkomst rond de eindejaarsfeesten kan je het scenario van de lezing van Jesaja proberen toe te passen. Of ook op de organisatie van het eindejaarsfeest.
Hoe wordt er gereageerd als je over tralies uit de weg zou vertellen? En Maggie, hoe “ligt” die in de familie?
En de herdenkingen van de gesneuvelden? Misschien zullen de posities duidelijker worden met dien verstande dat de neutraliteit in de bijbel niet bestaat. Een andere toets kan zijn de winnaars en de losers tijdens de maaltijd op te merken? Wie kreeg de aandacht?
Wie niet ? Wellicht zal het belagen, het schamperen, een beleefde vorm aannemen, maar niet als de alcohol de tongen losmaakt.
Misschien is mis(be)handeling van de ouderen in eigen familie aan de orde.
Partij kiezen is de houding van Jezus navolgen, zijn creatief mededogen.
De Samaritaan die in daden weet wat hij voor het slachtoffer kan doen. De vader die weet hoe hij zijn weggelopen zoon kan ontvangen. De drie wijzen die geschenken aanbrengen.
Als ons medelijden een religieus gevoel blijft, is het verdacht. Want echte gevoelens worden uitgebeeld in daden, zo creatief mogelijk.
Daarom zijn wij de viering begonnen met een oproep tot de gemeenschap:
“Vergeet niet dat woord van oudsher
Dat leeggeschud zullen worden de plunderaars
Uitgedreven de stichters van tirannie.
Maar de doodgetrapte zal leven
De arme zal opstaan en nemen
Het land dat hem toebehoort.”
De dag dat we dit lied in de gevangenis zullen durven zingen. We weten dat de echte plunderaars en stichters van tirannie er niet opgesloten zitten. Dan zal het Rijk Gods wat dichterbij gekomen zijn.
basis tekst wijlen Patrick Perquy
Als je bijkomende suggesties hebt, dan hoor ik die graag in de commentaren. Heb je vragen of oplossingen? Dan hoor ik die ook graag in de commentaren. Is het meer persoonlijk? Contacteer me dan.
Echt bruikbare suggesties.
Van kwetsuur naar litteken hulpverlening aan kinderen met complex trauma Paperback
auteurs:
Eileen Tang, Nicole Vliegen, Patrick Meurs
Kinderen met complex trauma worden ook gehechtheidstrauma of vroeg ontwikkelingstrauma genoemd. Ze worden in de hulpverlening aangemeld. Dit komt omdat ze moeilijk in de omgang zijn.
Hun opvoeders, begeleiders en ouders kunnen een gespecialiseerde handleiding gebruiken om deze kinderen zonder kleerscheuren te helpen opgroeien.
Ontwikkelingstaken die bij andere kinderen iets meer ‘vanzelf’ verlopen, kunnen voor deze kinderen onoverkomelijke struikelblokken zijn. Of ze doen de ontwikkeling helemaal vastlopen.
Ze krijgen wel eens etiketten als ‘ontwikkelingsgestoord’, ‘gedragsgestoord’, of ‘gehechtheidsgestoord’ opgeplakt. Deze kinderen en hun ouders verdienen een trauma-sensitieve context met veel begrip én professionele kennis. Dit boek wil daartoe bijdragen.
In het boek wordt bekeken hoe moeilijke ervaringen tijdens de eerste levensfase de ontwikkeling van een kind kunnen beïnvloeden. Het onderzoekt welke ontwikkeling deze kinderen (vaak adoptie- en pleegkinderen) vervolgens kunnen doormaken.
Daarna gaat de lezer mee naar de therapieruimte. Hier staat men stil bij de processen van verandering en groei. Deze processen kunnen meer opbouwende ontwikkelingssporen mogelijk maken.
Verken de Diepten van de Boodschap
- Welke gevoelens roept de boodschap van de gezangen van de lijdende dienaar bij jou op? Hoe verhouden deze gevoelens zich tot de boodschap van hoop die Jezus brengt?
- In hoeverre herken je de rol van de belagers en slachtoffers in je eigen omgeving? Heb je voorbeelden uit je eigen leven of de maatschappij?
- Hoe beschrijf je de impact van angst in je leven, zoals genoemd in de tekst? Op welke manieren heeft deze angst je beslissingen beïnvloed?
- Wat betekent “partij kiezen” voor jou in de context van sociale rechtvaardigheid? Heb je ooit een moment gehad waarop je actief partij hebt gekozen voor een slachtoffer?
- Hoe kun je hopen dat de concepten van de HEER in jouw dagelijks leven meer zichtbaar worden? Welke praktische stappen kun je nemen om deze inzichten toe te passen?
Welke kleine stap past vandaag bij jou?
Misschien gaf dit artikel woorden aan iets wat je al langer voelde. Misschien roept het vragen op, of wil je één inzicht verder onderzoeken.
Sta even stil bij deze vraag:
Wat wil ik meenemen uit dit artikel, en welke kleine stap past bij mijn mogelijkheden van vandaag?
Je kunt één gedachte opschrijven, een groeitaak uit het artikel proberen, steun vragen of bewust tijd nemen om alles te laten bezinken. Je hoeft niets te forceren. Ook rust nemen kan een passende stap zijn.
Van overleven naar leven. Van verdoving naar verbinding. Op jouw tempo.
Vind jouw volgende stap
Wil je verder lezen, maar weet je niet waar te beginnen? Onze startpagina helpt je een gids te kiezen rond narcisme begrijpen, herstel, trauma, zelfreflectie, grenzen, communicatie, kritisch denken of solidariteit.
Start hier: vind de gids die bij jouw vraag past.
Herkenning en uitwisseling
Soms helpt het om te lezen hoe anderen met vergelijkbare vragen omgaan. In onze Facebookgroep vind je ruimte voor herkenning en uitwisseling.
Je kiest zelf of je meeleest of deelneemt aan een gesprek, en wat je over jezelf wilt delen. Je hoeft je verhaal niet te vertellen om erbij te mogen horen.
Was dit artikel waardevol voor jou? Bewaar het gerust om later opnieuw te lezen, of deel het met iemand voor wie het steun of inzicht kan bieden.
Zelfzorg en solidariteit vormen onze basis
Op narcisme.blog verbinden we persoonlijke groei met zorg voor elkaar. We bieden psycho-educatieve informatie, reflectievragen en praktische oefeningen om jezelf, relaties en maatschappelijke patronen beter te begrijpen.
We willen bijdragen aan meer bewustwording, gezonde grenzen, verbinding en menselijk handelen. Daarbij kijken we zowel naar wat iemand zelf kan oefenen als naar de steun en omstandigheden die daarvoor nodig zijn.
Menselijke waardigheid, respect en geweldloze communicatie staan centraal. We wijzen haat, geweld, discriminatie en racisme af.
We bespreken schadelijk gedrag en maatschappelijke mechanismen zonder mensen tot een etiket te reduceren. Onze informatie ondersteunt inzicht en reflectie en vervangt geen persoonlijke diagnostiek of behandeling.
Zie je een fout of heb je een inhoudelijke vraag?
We streven naar zorgvuldige, begrijpelijke en actuele informatie. Toch kan er een fout, onduidelijkheid of ontbrekende nuance in een artikel staan.
Meld een fout of stel je vraag via het contactformulier. Vermeld de link naar het artikel, de passage waarover het gaat en een korte toelichting. Voeg gerust een relevante bron toe als die je melding verduidelijkt.
Eén duidelijke melding via dit formulier helpt ons je vraag overzichtelijk te behandelen. We beoordelen meldingen zorgvuldig en corrigeren of vullen informatie aan waar nodig. Verzoeken om inhoud te verwijderen bekijken we individueel.
Dank je dat je meedenkt en helpt onze informatie te verbeteren.
Liefs,
Annemie en Johan Persyn-Declercq (auteurs)
update : 09102026
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.
Als je ons wilt steunen kunt U dat gratis door uw aankopen bij bol.com