Categorieën
Begrippen Narcisme

Begrippenlijst narcisme O–R: begrippen en nuance

Mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPD) ervaren een gebrek aan objectconstantie, waardoor ze positieve ervaringen met anderen vergeten wanneer ze teleurgesteld worden. Dit leidt tot extreme reacties, zoals woede bij normale kindertijdstress. Ontkenning is een psychologisch mechanisme waarmee narcisten hun verantwoordelijkheden ontlopen. OCPD, gekenmerkt door rigide denkpatronen, wordt behandeld met therapie en medicatie. Narcisten missen empathie, wat leidt tot ernstige psychologische effecten, waaronder PTSS. Parentificatie en andere ongezonde patronen vormen vaak wonden in de kindertijd, resulterend in langdurige emotionele schade.

Objectconstantie

Objectconstantie is een ontwikkelingspsychologisch en psychodynamisch begrip dat verwijst naar het vasthouden van een relatief stabiel beeld van een belangrijke ander, ook bij afwezigheid of teleurstelling. In de context van narcistische problematiek wordt het soms gebruikt als verklarend model, maar het is geen diagnostisch criterium voor NPD. Je kunt uit een conflict niet afleiden dat iemand objectconstantie mist. Lees de vakinhoudelijke definitie.

Iemand kan tijdens sterke emoties vooral letten op de teleurstelling van dat moment en eerdere prettige ervaringen minder goed oproepen. Dat kan uiteenlopende oorzaken hebben, zoals stress of relatieconflict, en bewijst niet dat die persoon narcisme heeft of dat een specifieke hersenfunctie ‘instort’. Kijk naar de concrete interactie.

Objectconstantie verwijst in de ontwikkelingspsychologie naar het vermogen een stabiel beeld van een vertrouwd persoon of object te behouden wanneer die niet direct aanwezig is. Het is geen afzonderlijke stoornis waarmee je op basis van één conflict een persoonlijkheidsdiagnose kunt stellen. De ontwikkeling verloopt geleidelijk en verschilt per kind.

Als iemand je kwetst of kleineert, is dat belangrijk om serieus te nemen. Je hoeft geen persoonlijkheidsstoornis of gebrek aan objectconstantie bij de ander vast te stellen. Beschrijf wat je meemaakt en welke grenzen of steun je nodig hebt.

Lees Meer

Begrippen geven houvast wanneer ervaringen moeilijk te benoemen zijn. Deze video sluit aan bij de woorden uit deze begrippenlijst. Gebruik de termen om gedrag beter te onderzoeken, zonder mensen op basis van één herkenningspunt een diagnose toe te kennen.

Objectificatie.

Definitie:

Objectificatie of objectivering betekent in deze relationele context dat iemand vooral als middel voor de doelen van een ander wordt behandeld, terwijl eigen wensen of grenzen weinig ruimte krijgen. Dit is een beschrijving van mogelijk gedrag, geen afzonderlijke klinische diagnose en niet specifiek voor NPD.

Lees Meer

Obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis (OCPD).

Invoering

Een obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis (OCPD) gaat over een hardnekkig patroon van perfectionisme, ordelijkheid en behoefte aan controle, vaak ten koste van flexibiliteit. OCPD is niet hetzelfde als een obsessief-compulsieve stoornis (OCD), die wordt gekenmerkt door opdringende gedachten en/of dwanghandelingen. Een diagnose vereist professionele beoordeling. Bron: MSD Manual Professional.

In sommige classificaties en theoretische tradities wordt gesproken over een anankastische persoonlijkheidsstijl. De terminologie verschilt tussen DSM-5-TR en ICD-11. Dat betekent niet dat een zelftest of één perfectionistische eigenschap een persoonlijkheidsstoornis kan aantonen.

Lees meer.

OCPD-behandeling.

De behandeling van OCPD wordt individueel afgestemd. Psychotherapie, waaronder cognitieve gedragstherapie of psychodynamische therapie, kan worden overwogen. Het onderzoek naar de werkzaamheid is beperkter dan voor sommige andere aandoeningen. Medicatie kan in bepaalde gevallen worden ingezet, bijvoorbeeld bij bijkomende klachten, maar is geen universele of vanzelfsprekende behandeling voor iedereen met OCPD. Bron: MSD Manual.

Ontkenning.

Ontkenning kan in de psychologische literatuur worden besproken als afweermechanisme of als een gewone reactie op belastende informatie. In een relatie kan iemand een gebeurtenis betwisten. Dat is niet automatisch bewust liegen, emotionele mishandeling of bewijs van narcisme.

Wanneer twee mensen het oneens zijn over wat er gebeurde, onderzoek dan zo mogelijk de beschikbare feiten. Het is niet nodig om eerst een verborgen motief te bewijzen. Een doelbewust onware verklaring, een onzekere herinnering en psychologische ontkenning zijn verschillende dingen.

Iemand die een gebeurtenis niet erkent, kan verschillende redenen hebben: onzekerheid, schaamte, andere herinneringen, afweer of bewust misleiden. Zonder zorgvuldige beoordeling kun je niet vaststellen welke verklaring klopt.

Parentificatie.

Parentificatie is een vorm van rolomkering waarbij een kind verantwoordelijkheden of emotionele zorgtaken krijgt die niet passen bij de leeftijd of draagkracht. Een kind dat thuis vrijwillig helpt, is daardoor niet automatisch geparentificeerd. Kijk naar duur, druk, steun en gevolgen.

Langdurige parentificatie kan belastend zijn en bijdragen aan stress of schuldgevoelens, maar de gevolgen verschillen per persoon en context. Niet elk betrokken kind ‘verliest zijn jeugd’ op dezelfde manier. Het welzijn van het kind en passende steun staan centraal.

Lees meer.

Paniekaanvallen.

Definitie:

Een paniekaanval is een plotseling opkomende periode van intense angst of lichamelijke onrust. Mogelijke verschijnselen zijn hartkloppingen, zweten, beven, benauwdheid of een gevoel de controle te verliezen. Niet iedereen ervaart dezelfde symptomen. Bij nieuwe of ernstige lichamelijke klachten is medische beoordeling belangrijk.

Lees meer.

Perfectionisme.

Definitie:

Perfectionisme betekent hoge eisen stellen aan jezelf of anderen. Het kan helpen om zorgvuldig te werken, maar kan belastend worden wanneer fouten onaanvaardbaar voelen of flexibiliteit ontbreekt. Perfectionisme op zichzelf is geen persoonlijkheidsstoornis.

Lees meer.

Persoonlijkheidsstoornis.

Een persoonlijkheidsstoornis is een klinisch beoordeeld, doorgaans langdurig patroon van denken, voelen en omgaan met anderen dat belangrijke beperkingen of lijdensdruk met zich kan brengen. Een enkele karaktertrek, moeilijke relatie of herkenningslijst is onvoldoende voor een diagnose.

De DSM-5-TR is de geactualiseerde Amerikaanse handleiding voor psychiatrische classificatie. In de internationale zorg wordt ook de ICD-11 van de WHO gebruikt. Geen enkel classificatiesysteem is op zichzelf een volledig behandelprotocol of onfeilbare beschrijving van een persoon.

Diagnostische criteria ondersteunen professionele beoordelingen, communicatie en onderzoek. Wetgeving en vergoeding verschillen per land en zorgstelsel. Het bestaan van een classificatie is niet hetzelfde als een rechterlijk oordeel of bewijs dat iemand anderen heeft mishandeld.

Classificatiehandboeken worden bijgewerkt wanneer kennis verandert. Sommige klachten vragen beoordeling, ook wanneer ze niet precies in één diagnostisch kader passen. Omgekeerd stelt het herkennen van enkele criteria geen diagnose; daarvoor is deskundige beoordeling nodig.

Persoonlijkheidsproblematiek kan zich uiten in terugkerende, weinig flexibele patronen in relaties, zelfbeeld en emotieregulatie. De aard en ernst verschillen per persoon. Een waardeoordeel zoals ‘ongezond karakter’ is geen geschikte diagnostische definitie.

De diagnostische beoordeling houdt rekening met hoe lang een patroon bestaat, de context, cultuur, ontwikkeling en gevolgen in verschillende levensdomeinen. Een conflict of moeilijke periode alleen is onvoldoende.

Persoonlijkheidsstoornissen kunnen langdurig zijn, maar dit betekent niet dat verandering onmogelijk is. Psychotherapie en passende ondersteuning kunnen sommige mensen helpen. De uitkomst verschilt; er bestaat geen algemene genezingsbelofte of universeel gebrek aan ziekte-inzicht.

Narcistische trekken en empathie: geen snelle diagnose

Een persoon die veel erkenning zoekt of zich sterk op eigen belangen richt, heeft daarmee niet automatisch een narcistische persoonlijkheidsstoornis. De diagnose hangt af van een breder patroon en een professionele beoordeling.

Zelfgericht gedrag kan verschillende verklaringen hebben. Een gedraging mag worden besproken zonder dat de betrokken persoon eerst in een klinische categorie wordt ingedeeld.

Bij narcistische persoonlijkheidsproblematiek kunnen beperkingen in bepaalde aspecten van empathie voorkomen, maar het volledig ontbreken van empathie is geen universeel kenmerk. Cognitieve en emotionele empathie zijn bovendien niet identiek. Een uitspraak over de empathie van één persoon vereist zorgvuldige beoordeling.

Emoties en het vermogen om zich in anderen te verplaatsen verschillen van persoon tot persoon en per situatie. Het is niet wetenschappelijk verantwoord te stellen dat iedereen met narcistische trekken ‘die emoties niet heeft’.

Het is onjuist te stellen dat mensen met NPD per definitie geen liefde, schuldgevoel of schaamte ervaren. Schadelijk gedrag kan ingrijpende gevolgen hebben, ongeacht de diagnose van degene die het stelt. Sommige ervaringen kunnen traumagerelateerde klachten veroorzaken, maar een diagnose PTSS wordt uitsluitend individueel beoordeeld.

Posttraumatische stressstoornis (PTSS)

Posttraumatische stressstoornis (PTSS) kan optreden na blootstelling aan een traumatische gebeurtenis. De DSM-5-TR beschrijft PTSS onder de trauma- en stressorgerelateerde stoornissen, niet onder de vroegere DSM-IV-groep van angststoornissen. De beoordeling houdt rekening met herbeleving, vermijding, negatieve veranderingen in cognities en stemming, en verhoogde prikkelbaarheid of waakzaamheid. De vier domeinen en aanvullende voorwaarden zijn uitgelegd door het National Center for PTSD. Een diagnose volgt niet automatisch uit één symptoom of relatie-ervaring.

Na blootstelling aan een traumatische gebeurtenis kan PTSS ontstaan, maar niet iedereen ontwikkelt de stoornis. Een diagnose hangt af van het patroon, de duur, de gevolgen en deskundige beoordeling; een gewone stressvolle dag volstaat niet.

De symptomen van PTSS vallen onder te verdelen in drie categorieën.

Herbelevingen kunnen bestaan uit ongewenste herinneringen, nachtmerries of het gevoel dat de bedreiging opnieuw plaatsvindt. Niet iedereen heeft flashbacks. Uitputting op zichzelf is geen specifiek diagnostisch criterium.

Vermijding kan betrekking hebben op gedachten, gesprekken, personen of omstandigheden die aan het trauma herinneren. Verdriet en hopeloosheid zijn niet hetzelfde als vermijding en vragen zo nodig afzonderlijke aandacht.

Verhoogde dreigingsbeleving kan zich uiten in voortdurend op je hoede zijn of schrikachtig reageren. Concentratie- en slaapproblemen kunnen voorkomen, maar zijn niet specifiek voor PTSS en bewijzen de diagnose niet.

Sommige mensen met PTSS beschrijven een gevoel dat het gevaar nog aanwezig is, ook wanneer de gebeurtenis voorbij is. Deze beeldspraak kan herkenbaar zijn, maar niet iedereen ervaart PTSS op dezelfde manier. Deskundige beoordeling is nodig om symptomen van andere aandoeningen te onderscheiden.

klik voor info

Ouderlijke vervreemding en ouderverstotingssyndroom.

Definitie:

De term ouderverstotingssyndroom wordt soms gebruikt wanneer een kind contact met een ouder afwijst en iemand vermoedt dat de andere ouder daarop invloed heeft. Dit is geen erkende afzonderlijke ICD-11-diagnose. Contactproblemen kunnen verschillende oorzaken hebben, waaronder angst, geweld, conflicten, eigen ervaringen van het kind en druk van volwassenen. De WHO nam ‘parental alienation’ niet op in de classificatie en benadrukt dat er geen specifieke evidencebased zorginterventie voor die term bestaat. Zie de WHO-toelichting en onze zorgvuldige bespreking van ouder-kindcontact.

Lees meer.

Passief-agressief gedrag.

Passief-agressief gedrag is een populaire beschrijving voor indirecte uitingen van onvrede, zoals afspraken ontwijken of met tegenzin meewerken. Het is geen afzonderlijke DSM-diagnose en niet op zichzelf bewijs van narcisme. Vraag welk concreet gedrag en welke gevolgen er zijn.

Een defensieve reactie kan soms als aanval worden ervaren, maar uit een meningsverschil kun je geen verborgen intentie afleiden. Kijk naar de woorden, context, herhaling en veiligheid.

Lees meer

Projectie.

Projectie is in de psychodynamische literatuur een afweerbegrip waarbij iemand eigen, moeilijk te aanvaarden gevoelens of eigenschappen aan een ander toeschrijft. Dat is geen methode om de diagnose of bedoelingen van een persoon op afstand vast te stellen. Niet iedere onjuiste beschuldiging is projectie.

Lees meer

Parentificatie.

Definitie:

Parentificatie is een mogelijke rolomkering waarbij een kind langdurig emotionele of praktische verantwoordelijkheden draagt die niet passen bij de ontwikkelingsfase. Beoordeel leeftijd, context, steun, duur en gevolgen. Gewoon bijdragen aan het huishouden is niet automatisch schadelijke parentificatie.

Lees meer.

Proxy werving – handlangers zoeken.

Proxywerving is een informele term voor situaties waarin iemand anderen benadert om steun, druk of boodschappen door te geven in een conflict. Het bestaan van contact tussen derden bewijst geen gecoördineerde manipulatie. Beoordeel afzonderlijke handelingen en respecteer privacy.

Lees Meer

Rationalisatie.

Rationalisatie is een psychologisch begrip voor het achteraf geven van een aanvaardbaar klinkende verklaring voor gedrag. Dat komt bij veel mensen voor en is geen exclusief kenmerk van mishandeling of narcisme.

Een verklaring kan oprecht, gedeeltelijk juist of misleidend zijn. Of sprake is van rationalisatie hangt af van de feiten en context; het is niet mogelijk de bedoeling van een persoon alleen uit diens woorden af te leiden.

Een argument kan een gesprek beïnvloeden, maar niemand krijgt daardoor automatisch vrij spel. Blijf bij concrete afspraken, grenzen en gevolgen. Bij dreiging of onveiligheid is professionele ondersteuning belangrijker dan het winnen van een discussie.

info Categorie zoeken/search

Welke kleine stap past vandaag bij jou?

Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.

Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.

Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.

Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.

Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.

Een boek om je verder te verdiepen?

Soms kan een boek nieuwe inzichten bieden of helpen om ervaringen beter te begrijpen. Lezen kan een waardevolle aanvulling zijn op zelfreflectie, gesprekken en professionele ondersteuning waar nodig.

Via onderstaande afbeelding ontdek je het boekenaanbod van bol.com.

Wanneer je via onze verwijzing een aankoop doet die voor een commissie in aanmerking komt, ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding, zonder extra kosten voor jou.

Kies alleen wat aansluit bij jouw behoeften en mogelijkheden. Je hoeft niets te kopen om verder te groeien.

Dank je voor je vertrouwen en betrokkenheid.

Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.

Liefs,
Annemie en Johan
narcisme.blog

Welke kleine stap past vandaag bij jou?

Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.

Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.

Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.

Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.

Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.

Een boek om je verder te verdiepen?

Soms kan een boek nieuwe inzichten bieden of helpen om ervaringen beter te begrijpen. Lezen kan een waardevolle aanvulling zijn op zelfreflectie, gesprekken en professionele ondersteuning waar nodig.

Via onderstaande afbeelding ontdek je het boekenaanbod van bol.com.

Wanneer je via onze verwijzing een aankoop doet die voor een commissie in aanmerking komt, ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding, zonder extra kosten voor jou.

Kies alleen wat aansluit bij jouw behoeften en mogelijkheden. Je hoeft niets te kopen om verder te groeien.

Dank je voor je vertrouwen en betrokkenheid.

Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.

Liefs,
Annemie en Johan
narcisme.blog

Jouw leesroute: begrippen van O tot R kritisch begrijpen

Een woordenlijst helpt termen begrijpen, maar geen enkele term stelt automatisch een diagnose. Let op de verschillen tussen beschrijving, onderzoeksbegrip en klinische classificatie.


Ontdek meer van

Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.

Één reactie op “Begrippenlijst narcisme O–R: begrippen en nuance”

We zijn benieuwd naar je reactie hieronder!

Schakel JavaScript in om een reactie achter te laten.

Ontdek meer van

Abonneer je nu om meer te lezen en toegang te krijgen tot het volledige archief.

Lees verder