Celebrity worship en kwetsbaar narcisme: wanneer bewondering obsessie wordt

Je hebt waarschijnlijk zelf ook iemand naar wie je graag kijkt.

Een muzikant.

Een acteur.

Een sporter.

Een schrijver.

Een influencer.

Misschien luister je naar interviews. Misschien volg je die persoon op Instagram. Misschien kijk je uit naar een nieuwe film, plaat, wedstrijd, podcast of boek.

En weet je wat?

Daar is helemaal niets mis mee.

Mensen hebben altijd voorbeelden gehad. Helden. Mentoren. Artiesten. Geestelijke leiders. Sporticonen. Mensen die iets vertegenwoordigen waar wij zelf naar verlangen.

Moed.

Talent.

Schoonheid.

Succes.

Creativiteit.

Doorzettingsvermogen.

Vrijheid.

Maar er ontstaat een interessante psychologische vraag wanneer bewondering langzaam verandert.

Wanneer je niet meer alleen geïnteresseerd bent in iemand, maar steeds méér emotioneel betrokken raakt.

Wanneer je humeur afhangt van wat er met die persoon gebeurt.

Wanneer kritiek op die persoon bijna als kritiek op jou begint te voelen.

Wanneer je niet alleen bewondert, maar verdedigt.

Niet alleen volgt, maar controleert.

Niet alleen geïnspireerd raakt, maar jezelf begint te verliezen.

Dan komen we terecht bij een fenomeen dat onderzoekers celebrity worship noemen.

En recent onderzoek maakt dat onderwerp nog interessanter.

Onderzoekers bekeken namelijk mogelijke verbanden tussen celebrity worship en kwetsbaar narcisme, grandioos narcisme en verschillende zogenaamde criminele denkstijlen. Daarbij kwam vooral kwetsbaar narcisme opvallend naar voren.

Maar voor we conclusies trekken, moet één ding glashelder zijn:

Fan zijn maakt je geen narcist.

Een poster aan je muur maakt je geen narcist.

Naar ieder concert van dezelfde artiest gaan maakt je geen narcist.

En kwetsbare narcistische trekken betekenen evenmin dat iemand crimineel wordt.

Het oorspronkelijke uitgangspunt van deze blog maakt precies dat onderscheid.

Psychologie wordt pas interessant wanneer we voorbij de etiketten kijken.

Dus stel vandaag eens een andere vraag.

Niet:

“Wie bewonder jij?”

Maar:

“Wat gebeurt er in jou wanneer bewondering heel belangrijk wordt?”

Wat is celebrity worship eigenlijk?

Celebrity worship is een sterke eenzijdige of parasociale betrokkenheid bij een beroemdheid. Het bestaat op een spectrum: van gewone interesse en entertainment tot een intense persoonlijke gehechtheid en, in extreme gevallen, bijna obsessieve verering die het dagelijkse functioneren kan beïnvloeden.

De term klinkt nogal spectaculair.

Alsof iemand thuis tussen kaarsen en wierook een altaar heeft gebouwd voor Taylor Swift, Beyoncé, Cristiano Ronaldo of een favoriete acteur.

Maar psychologisch is het begrip veel breder.

Celebrity worship is een sterke eenzijdige of parasociale betrokkenheid bij een beroemdheid. Die betrokkenheid bevindt zich op een spectrum: van gewone interesse en entertainment tot intense persoonlijke gehechtheid en, in extreme gevallen, bijna obsessieve verering die het dagelijkse functioneren kan beïnvloeden.

Het belangrijke woord is hier parasociaal.

Bij een parasociale relatie ontstaat er een gevoel van vertrouwdheid met iemand die jou persoonlijk niet kent.

Jij weet misschien:

wat die persoon graag eet;

wie zijn of haar partner is;

waar die persoon opgroeide;

welke problemen hij of zij heeft meegemaakt;

wat zijn politieke of maatschappelijke opvattingen zijn;

waar die persoon vakantie houdt;

wanneer er een nieuwe relatie ontstaat;

wanneer er ruzie is;

en misschien zelfs hoe het met zijn of haar kinderen gaat.

Na honderden filmpjes, interviews, podcasts en berichten kan je brein gemakkelijk denken:

“Ik ken deze persoon.”

Maar de relatie is niet wederkerig.

Die beroemdheid kent jouw verhaal niet.

Kent jouw verdriet niet.

Weet niet wat je gisteren hebt meegemaakt.

En weet meestal zelfs niet dat jij bestaat.

Dat maakt parasociale relaties op zichzelf nog niet ongezond.

Integendeel.

Ze kunnen plezier geven, inspiratie bieden, troost brengen en zelfs sociale verbinding ondersteunen.

De psychologische vraag ontstaat pas wanneer die relatie een steeds groter deel van jouw emotionele leven begint over te nemen.

Wanneer bewondering niet langer alleen bewondering is

Aan de ene kant van het spectrum staat:

“Ik vind die artiest geweldig.”

Je luistert naar de muziek.

Je bekijkt een interview.

Je koopt misschien een ticket.

Je praat er met vrienden over.

Prima.

Maar vervolgens kan interesse persoonlijker worden.

Je wilt voortdurend weten waar iemand is.

Met wie die persoon omgaat.

Wie kritiek geeft.

Waarom een bepaalde relatie stukloopt.

Wat hij of zij vandaag heeft gepost.

Waarom een bericht nog niet is verschenen.

Wie de nieuwste vriend of vriendin is.

En voor je het weet heb je tien minuten vrije tijd — en pak je automatisch je smartphone.

Niet omdat je bewust informatie wilt.

Maar omdat je moet weten wat er gebeurd is.

Daar ligt een belangrijk onderscheid:

interesse geeft plezier. Afhankelijkheid veroorzaakt onrust wanneer de prikkel ontbreekt.

Vraag jezelf daarom eens af:

Zou mijn dag werkelijk anders voelen wanneer ik vandaag niets over deze persoon zou horen?

Interessante vraag, toch?

Misschien gaat celebrity worship uiteindelijk minder over de beroemdheid dan over onszelf

Dit vind ik persoonlijk een van de boeiendste kanten van het onderwerp.

Wanneer iemand extreem gehecht raakt aan een beroemdheid, vertelt dat verhaal mogelijk niet uitsluitend iets over de beroemdheid.

Het kan ook iets vertellen over wat iemand zelf zoekt.

Erkenning?

Identiteit?

Verbondenheid?

Veiligheid?

Status?

Een groep waartoe je kunt behoren?

Iemand die vertegenwoordigt wie jij zelf graag zou willen zijn?

Misschien bewonder je bijvoorbeeld niet alleen een succesvolle ondernemer.

Misschien bewonder je zijn vrijheid.

Niet alleen een sterke vrouw.

Maar haar vermogen om grenzen te stellen.

Niet alleen een artiest.

Maar het lef waarmee zij zichtbaar durft te zijn.

Dan kan bewondering zelfs iets waardevols worden.

Een spiegel.

Maar een spiegel kan twee dingen doen.

Hij kan jou helpen jezelf beter te zien.

Of hij kan ervoor zorgen dat je alleen nog naar de ander kijkt.

En daar komt kwetsbaar narcisme in beeld

Wanneer mensen het woord narcisme horen, verschijnt vaak hetzelfde stereotype.

Een luidruchtig iemand.

Dominant.

Arrogant.

Opschepperig.

Altijd bezig met status.

Overtuigd van zijn eigen superioriteit.

Dat past eerder bij eigenschappen die onderzoekers vaak verbinden met grandioos narcisme.

Maar narcisme kent verschillende dimensies.

Bij kwetsbaar narcisme staan onder meer onzekerheid, een instabiel zelfbeeld, gevoeligheid voor kritiek en afwijzing en een sterke behoefte aan erkenning meer op de voorgrond.

Wil je daar dieper op ingaan, lees dan ook onze uitgebreide informatie over kwetsbaar narcisme.

Aan de buitenkant zie je dan niet noodzakelijk iemand die roept:

“Ik ben beter dan iedereen.”

Je kunt eerder iemand zien die diep vanbinnen voortdurend worstelt met:

“Ben ik wel goed genoeg?”

En dat verschil is belangrijk.

Want iemand kan tegelijkertijd verlangen naar erkenning én extreem gevoelig zijn voor afwijzing.

Dat kan relaties ingewikkeld maken.

Een bedreiging van het zelfbeeld kan leiden tot defensiviteit, terugtrekking, boosheid of vijandigheid.

Wil je de verschillende vormen en dynamieken van narcisme uitgebreider leren onderscheiden? Dan sluit Het complete narcisme handboek van Fabio Vinago inhoudelijk aan bij dit thema. Het boek behandelt verschillende verschijningsvormen, patronen en interpersoonlijke dynamieken van narcisme.

Kwetsbaar narcisme bleek sterker verbonden met celebrity worship

En precies hier wordt het nieuwe onderzoek interessant.

De studie Celebrity Worship, Narcissism, and Criminal Thinking Styles van Joshua L. Williams, Leanne Confer, Madeleine Krueger en Lawrence Locker Jr. verscheen in 2026 in het wetenschappelijke tijdschrift Deviant Behavior.

De onderzoekers onderzochten verbanden tussen:

celebrity worship;

kwetsbaar narcisme;

grandioos narcisme;

en verschillende criminele denkstijlen.

Hun centrale bevinding?

Alleen kwetsbaar narcisme vertoonde een significante relatie met celebrity worship.

Dat betekent niet:

“Kwetsbare narcisten aanbidden beroemdheden.”

Zo werkt correlatie niet.

Het betekent dat binnen deze onderzoeksgroep hogere scores op bepaalde kwetsbaar-narcistische kenmerken statistisch samenhingen met hogere scores op celebrity worship.

Een groepsverband dus.

Geen diagnose van één individu.

Geen glazen bol.

Geen reden om iemand op sociale media te bekijken en vervolgens te verklaren:

“Aha. Narcist.”

Dat is geen psychologie.

Dat is etiketten plakken.

Waarom zou een parasociale relatie aantrekkelijk kunnen zijn?

Hier kunnen we verder denken.

En ik schrijf bewust kunnen.

Want een verklaring is geen universele wet.

Stel dat iemand sterk gevoelig is voor afwijzing.

Echte relaties vragen dan behoorlijk veel.

Je moet kunnen verdragen dat iemand:

“nee” zegt;

een andere mening heeft;

andere vrienden heeft;

afstand nodig heeft;

teleurgesteld is;

jou verkeerd begrijpt;

niet onmiddellijk antwoordt;

of gewoon niet hetzelfde voelt als jij.

Dat hoort bij wederkerige relaties.

Een ander mens is geen verlengstuk van jou.

Een parasociale relatie is anders.

Je kunt je emotioneel dichtbij iemand voelen zonder dat die persoon rechtstreeks tegen jou zegt:

“Ik wil vandaag niet met jou praten.”

Je kunt bewonderen zonder persoonlijk afgewezen te worden.

Je kunt fantaseren zonder dat de werkelijkheid voortdurend corrigeert.

Je kunt nabijheid ervaren terwijl er feitelijk afstand blijft bestaan.

Voor iemand die afwijzing moeilijk verdraagt, kan zo’n relatie daardoor aantrekkelijk zijn.

Wanneer jouw stemming, eigenwaarde of gevoel van veiligheid sterk afhankelijk wordt van een ander, is het interessant om ook naar emotionele afhankelijkheid te kijken. In Emotionele afhankelijkheid – Loslaten doe je zo! van Rudolf Snel staat precies dat proces centraal.

Lees op narcisme.blog ook: Emotionele afhankelijkheid doorbreken met persoonlijke ontwikkeling.

Een relatie waarin je bijna nooit rechtstreeks afgewezen wordt

Denk daar eens wat langer over na.

Echte intimiteit vraagt risico.

Wie van iemand houdt, kan gekwetst worden.

Wie zich laat zien, kan afgewezen worden.

Wie een mening geeft, kan tegengesproken worden.

Wie een grens trekt, kan iemand teleurstellen.

Dat is het ongemakkelijke aan echte verbinding.

Maar het is tegelijkertijd het mooie eraan.

Want echte verbinding kan alleen ontstaan tussen twee afzonderlijke mensen.

Niet tussen één mens en een geïdealiseerde voorstelling van de ander.

Een parasociale relatie kan de pijn van wederkerigheid gedeeltelijk omzeilen.

Je voelt verbinding.

Maar de ander kan niet werkelijk binnendringen in jouw dagelijks leven.

Dat kan veilig voelen.

Alleen ontstaat er een probleem wanneer veilige afstand langzaam echte relaties gaat vervangen.

Niet iedere fan heeft een probleem — integendeel

Dit mag nergens verloren gaan.

En eigenlijk vind ik dit misschien wel het belangrijkste tegengewicht tegen sensationele koppen over dit onderzoek.

Een muziekfan is niet automatisch psychologisch ongezond.

Een tiener die posters ophangt evenmin.

Een supporter die naar iedere thuiswedstrijd gaat ook niet.

Een Taylor Swift-fan die songteksten uit het hoofd kent?

Geen diagnose.

Een verzamelaar met vijftig Elvis-platen?

Nog steeds geen diagnose.

Psychologie draait om context.

Om functie.

Om intensiteit.

Om gevolgen.

De interessante vragen zijn daarom:

Kan je stoppen?

Kan je relativeren?

Kan je kritiek verdragen?

Blijft je eigen leven centraal staan?

Heb je nog wederkerige relaties?

Kan je idool een fout maken zonder dat jouw wereld instort?

Daar begint het onderscheid.

Wanneer bewondering extreme vormen aanneemt

Bij extremere celebrity worship veranderen bepaalde patronen.

In het besproken onderzoek werden hogere niveaus van celebrity worship ook in verband gebracht met verschillende criminele denkstijlen.

Dat klinkt zwaar.

En precies daarom moeten we taal zorgvuldig gebruiken.

Onderzoekers kunnen bijvoorbeeld attitudes meten zoals:

hoe gemakkelijk iemand regels overtreden rationaliseert;

hoe iemand naar macht of dominantie kijkt;

hoe gemakkelijk schadelijk gedrag wordt goedgepraat;

of hoe sterk rekening wordt gehouden met gevolgen voor anderen.

Maar dat zijn denkpatronen.

Niet noodzakelijk handelingen.

Crimineel denken is niet hetzelfde als crimineel gedrag

Lees die zin gerust twee keer.

Want hier kan een blogtitel binnen drie seconden ontsporen.

Een verband met criminele denkstijlen betekent niet:

“Deze persoon gaat een misdrijf plegen.”

Dat zou een enorme sprong zijn.

Een vragenlijst die attitudes meet is geen strafregister.

Een correlatie is geen veroordeling.

Een persoonlijkheidstrek is geen toekomstvoorspelling.

En statistische patronen in een onderzoeksgroep vertellen nooit precies hoe één specifieke persoon zich zal gedragen.

Dat onderscheid maakte ook de oorspronkelijke tekst nadrukkelijk.

Psychologie wordt gevaarlijk wanneer wij:

een onderzoeksverband

veranderen in

een identiteit.

“Hij is geobsedeerd door die beroemdheid, dus hij is narcistisch.”

Nee.

“Zij heeft kwetsbaar-narcistische kenmerken, dus zij is gevaarlijk.”

Nee.

“Extreme fans worden criminelen.”

Ook nee.

Dat ondersteunt dit onderzoek niet.

Kijk naar patronen, niet naar etiketten

Dit principe gebruik ik op narcisme.blog heel vaak.

Een etiket kan soms taal geven aan een ervaring.

Maar een etiket mag nooit het einde van ons denken worden.

Interessanter is:

Wat gebeurt er?

Hoe vaak gebeurt het?

Wat is het effect?

Wat gebeurt er wanneer iemand wordt tegengesproken?

Kan er nog ruimte bestaan voor een andere werkelijkheid?

Ook in persoonlijke relaties is dat vaak veel bruikbaarder dan voortdurend diagnoses proberen te stellen.

Wie daar verder mee wil oefenen, kan ook lezen over persoonlijke grenzen stellen en bewaken.

Wat gebeurt er wanneer iemand kritiek geeft op jouw idool?

Dit is een interessante test.

Stel:

jij bewondert een bepaalde schrijver.

En ik zeg:

“Ik vind sommige ideeën van die persoon problematisch.”

Wat gebeurt er dan in jou?

Denk je:

“Interessant. Vertel eens waarom?”

Of voel je onmiddellijk:

“Hoe durf jij!”

Dat verschil vertelt mogelijk iets.

Niet noodzakelijk over narcisme.

Maar wel over identificatie.

Wanneer jouw identiteit sterk samensmelt met iemand anders, kan kritiek op die persoon als een persoonlijke aanval worden ervaren.

Je verdedigt dan misschien niet alleen de ander.

Je verdedigt een deel van jezelf.

Dat zien we overigens niet alleen rond beroemdheden.

Het kan gebeuren rond:

politici;

ondernemers;

geestelijke leiders;

therapeuten;

coaches;

influencers;

sportclubs;

bewegingen;

vriendengroepen;

zelfs families.

Hoe sterker onze identiteit aan een persoon of groep vastzit, hoe moeilijker nuance soms wordt.

Gezonde bewondering kan kritiek verdragen

Dat vind ik een krachtige toets.

Je kunt zeggen:

“Ik bewonder die persoon enorm én ik denk dat hij daar fout zat.”

Beide kunnen tegelijk waar zijn.

Volwassen bewondering heeft geen perfect mens nodig.

Je hoeft iemand niet foutloos te maken om van hem te leren.

Je hoeft iemands volledige wereldbeeld niet te adopteren omdat één aspect je inspireert.

Je hoeft geen leger te worden dat iedere criticus bestrijdt.

Gezonde bewondering laat psychologische ruimte bestaan.

Ik bewonder jou.

Maar:

ik ben jou niet.

Dat is een grens.

En grenzen zijn niet alleen belangrijk tegenover mensen die ons slecht behandelen.

Ze zijn ook belangrijk tegenover mensen die we bewonderen.

Wie meer wil leren over het herkennen van narcistische patronen, zelfreflectie en zelfbescherming kan kijken naar Narcisme: Herkenning & Zelfbescherming van Sandra Bakker.

Idealisering maakt de ander groter — en soms jezelf kleiner

Daar zit nog een belangrijk mechanisme.

Idealisering.

Je kijkt naar iemand en denkt:

“Zij heeft het allemaal.”

“Hij is ongelooflijk.”

“Zij weet precies hoe het leven werkt.”

“Hij is sterker dan iedereen.”

En bijna ongemerkt verschijnt daarnaast een tweede boodschap:

“…en ik niet.”

Zie je wat er gebeurt?

Je maakt de ander steeds groter.

En jezelf steeds kleiner.

Dat is het moment waarop inspiratie haar gezonde functie kan verliezen.

Inspiratie zou moeten zeggen:

“Wat mooi. Misschien kan ik daar iets van leren.”

Ongezonde idealisering zegt:

“Die persoon bezit iets wat ik nooit zal hebben.”

Het verschil lijkt klein.

Maar psychologisch is het enorm.

De ene houding zet jou in beweging.

De andere maakt jou afhankelijk.

Vraag daarom niet alleen: waarom bewonder ik deze persoon?

Vraag:

Welke eigenschap bewonder ik?

Dat is concreter.

Misschien denk je:

“Zij spreekt zo vrij.”

Mooi.

Dan wordt de volgende vraag:

Hoe kan jij leren vrijer te spreken?

Of:

“Hij is ongelooflijk gedisciplineerd.”

Dan wordt de vraag:

Welke kleine gewoonte zou jij zelf kunnen opbouwen?

Of:

“Zij durft grenzen te stellen.”

Dan kun jij vandaag één kleine grens oefenen.

Op dat moment haal je de kwaliteit als het ware van het voetstuk af.

Je brengt ze terug naar jouw leven.

En dát is persoonlijke groei.

Misschien probeert obsessie iets te reguleren

Wanneer gedrag extreem wordt, vragen we snel:

“Wat is er mis met die persoon?”

Maar vanuit een orthopedagogische en psychologische benadering vind ik een andere vraag vaak interessanter:

“Wat probeert deze persoon via dit gedrag te krijgen, vermijden of reguleren?”

Dat verandert het perspectief.

Niet:

“Wat voor vreemde fan is dit?”

Maar:

“Welke behoefte zit hieronder?”

Verbinding?

Rust?

Erkenning?

Identiteit?

Ontsnapping?

Controle?

Een gevoel ergens bij te horen?

Dat is geen excuus voor grensoverschrijdend gedrag.

Maar begrijpen waarom gedrag ontstaat kan wel helpen om betere keuzes mogelijk te maken.

Wanneer emotionele afhankelijkheid binnensluipt

Afhankelijkheid ontstaat zelden met een grote aankondiging.

Niemand staat ’s morgens op en denkt:

“Vandaag ga ik mijn identiteit volledig ophangen aan iemand anders.”

Het groeit.

Een beetje aandacht.

Een beetje bevestiging.

Een beetje ontsnapping.

Nog één video.

Nog één update.

Nog één discussie.

Nog één analyse.

En plots merk je:

je denkt er ’s morgens aan;

je controleert berichten tussendoor;

je denkt eraan in bed;

je voelt spanning wanneer er kritiek verschijnt;

en je besteedt uren aan een persoon die jou persoonlijk niet kent.

Dit mechanisme kan lijken op andere afhankelijkheidspatronen.

Daarom kan ook onze tekst over verslaving aan de narcist en emotionele afhankelijkheid interessant zijn.

Niet omdat celebrity worship hetzelfde is als een traumaband.

Dat is het niet.

Maar omdat in beide situaties een nuttige vraag kan zijn:

Waar heb ik mijn emotionele centrum gelegd?

Boekentip 4 — afhankelijkheidspatronen herkennen

Een klassieker binnen dit bredere thema is Voorbij codependentie van Melody Beattie. Het boek richt zich op afhankelijkheidspatronen en opnieuw leren zorgen voor jezelf. Bekijk Voorbij codependentie op bol.com

Je kunt daarnaast op narcisme.blog verder lezen over het loslaten van codependentie.

Test het eens bij jezelf

Niet om jezelf te diagnosticeren.

Niet om vervolgens op TikTok te verklaren dat je een psychologische stoornis hebt.

Gewoon uit nieuwsgierigheid.

Denk aan iemand die je sterk bewondert.

En beantwoord eerlijk deze vragen:

1. Kan ik het oneens zijn met deze persoon?
2. Kan ik erkennen dat deze persoon fouten maakt?
3. Kan ik kritiek horen zonder me persoonlijk aangevallen te voelen?
4. Zou mijn eigen identiteit overeind blijven wanneer deze persoon morgen volledig uit de publieke belangstelling verdwijnt?
5. Praat ik méér over deze persoon dan over mijn eigen plannen?
6. Beïnvloedt nieuws over hem of haar mijn humeur sterk?
7. Geef ik deze persoon gedrag cadeau dat ik van anderen nooit zou accepteren?
8. Kan ik een dag, een week of langer niets over deze persoon volgen zonder onrust?
9. Heeft deze belangstelling mij dichter bij andere mensen gebracht of juist verder van hen weg?
10. Welke eigenschap die ik bewonder, probeer ik zelf daadwerkelijk te ontwikkelen?

Die laatste vraag vind ik de belangrijkste.

Want daar verschuift bewondering van consumptie naar groei.

Een gezonde held hoeft geen perfecte held te zijn

We mogen voorbeelden hebben.

Sterker nog:

ze kunnen ongelooflijk waardevol zijn.

Een muzikant kan je door een donkere periode helpen.

Een schrijver kan eindelijk woorden geven aan iets wat jij twintig jaar niet kon uitleggen.

Een sporter kan je inspireren om toch opnieuw te beginnen bewegen.

Een leerkracht kan tonen wat betrokkenheid betekent.

Een vrijwilliger kan je herinneren aan menselijkheid.

Een publieke figuur kan een waarde zichtbaar maken die jij belangrijk vindt.

Daar hoeft niets ongezonds aan te zijn.

Het wordt juist krachtig wanneer je kunt zeggen:

“Dit bewonder ik in jou — en nu ga ik onderzoeken hoe ik dat zelf kan ontwikkelen.”

Dan wordt een rolmodel geen eigenaar van jouw identiteit.

Maar een richtingaanwijzer.

Waar begint jouw eigen identiteit?

Misschien is dat uiteindelijk de grotere vraag achter deze hele blog.

Wie ben jij zonder:

de persoon die je bewondert?

de partner?

de vriendengroep?

de influencer?

de therapeut?

de kerk?

de politieke beweging?

de familie?

de verwachtingen van anderen?

Dat zijn geen gemakkelijke vragen.

Zeker niet wanneer je lang hebt geleerd jezelf vooral te bekijken door de ogen van anderen.

Wie opgroeit met weinig ruimte voor eigen gevoelens en behoeften kan later sterk zoeken naar externe bevestiging.

In Het drama van het begaafde kind van Alice Miller staat de zoektocht naar het eigen zelf centraal en hoe sterke aanpassing aan verwachtingen in de jeugd gevolgen kan hebben voor de manier waarop iemand zichzelf later ervaart.

Grandioos en kwetsbaar narcisme zijn niet hetzelfde

Nog één nuance is belangrijk.

We gebruiken het woord narcisme online soms alsof het één vast pakket eigenschappen is.

Dat klopt niet.

Onderzoek maakt regelmatig onderscheid tussen verschillende narcistische dimensies, waaronder grandioze en kwetsbare kenmerken.

Ook in deze studie kwamen verschillende patronen naar voren.

Alleen kwetsbaar narcisme was significant gerelateerd aan celebrity worship, terwijl het onderzoek daarnaast relaties vond tussen celebrity worship, beide narcismedimensies en verschillende criminele denkstijlen.

Dat alleen al laat zien waarom simpele uitspraken als:

“Narcisten doen altijd…”

wetenschappelijk weinig bruikbaar zijn.

Mensen zijn ingewikkelder.

Persoonlijkheid is ingewikkelder.

Context is ingewikkelder.

En precies daarom moeten we voorzichtig zijn met diagnoses op afstand.

Wat dit onderzoek níét kan vertellen

Dit is essentieel.

Het onderzoek is interessant.

Maar het beantwoordt niet alles.

Wanneer twee kenmerken samen voorkomen, weten we nog niet automatisch waarom.

Stel dat kwetsbaar narcisme en intensere celebrity worship samenhangen.

Dan weten we nog niet:

of kwetsbare narcistische trekken leiden tot intensere celebrity worship;

of intense parasociale betrokkenheid bepaalde psychologische processen versterkt;

of beide worden beïnvloed door een derde factor;

of meerdere processen elkaar wederzijds beïnvloeden.

Daarvoor is ander onderzoek nodig.

Een cross-sectionele studie geeft als het ware een foto.

Maar een foto laat niet altijd zien hoe iemand op die plek gekomen is.

Daarvoor heb je een film nodig.

Longitudinaal onderzoek, waarbij mensen langere tijd worden gevolgd, kan daar veel meer inzicht in bieden.

Ook moeten we voorzichtig zijn met generaliseren vanuit een specifieke onderzoeksgroep naar de hele bevolking.

Dat is wetenschap.

Geen zwakte.

Maar precies de kracht ervan.

Goede wetenschap durft te zeggen:

“Dit weten we.”

“Dit vermoeden we.”

En:

“Dit weten we nog niet.”

Sociale media maken parasociale relaties intenser

Er is nog iets wat we niet mogen onderschatten.

Vroeger zag je een beroemdheid misschien:

op televisie;

in een tijdschrift;

op een concert;

of af en toe in een interview.

Vandaag kan dezelfde persoon vanaf het moment dat je wakker wordt tot het moment dat je gaat slapen in je broekzak aanwezig zijn.

Instagram Stories.

TikTok.

YouTube.

Podcasts.

Livestreams.

Pushmeldingen.

Fanaccounts.

Reactievideo’s.

Reddit-discussies.

Instagram Lives.

Achter-de-schermenbeelden.

Je ziet niet langer alleen het optreden.

Je ziet het ontbijt.

De hond.

De luchthaven.

De slaapkamer.

De verjaardag.

De vakantie.

Het verdriet.

De ruzie.

Of tenminste:

de geselecteerde beelden daarvan.

En daardoor kan de illusie van intimiteit sterker worden.

Je krijgt het gevoel:

“Ik maak dit leven mee.”

Terwijl je in werkelijkheid een gemedieerde selectie ziet.

Dat onderscheid is belangrijk.

Je algoritme kent jouw fascinatie

En dan is er nog het algoritme.

Bekijk jij drie video’s over dezelfde beroemdheid?

Dan zegt het systeem niet:

“Misschien is het genoeg voor vandaag.”

Het zegt:

“Ah, dit houdt jouw aandacht vast. Hier zijn er twintig meer.”

Dat is geen complot.

Dat is simpelweg hoe aandachtseconomie werkt.

Platformen proberen content te tonen die de kans vergroot dat jij blijft kijken.

Maar daardoor kan gewone interesse zichzelf versterken.

Je klikt.

Je krijgt meer.

Je kijkt meer.

Je denkt er vaker aan.

Je klikt opnieuw.

En voor je het weet lijkt het alsof die beroemdheid overal is.

Niet noodzakelijk omdat de hele wereld ermee bezig is.

Maar omdat jouw digitale omgeving steeds specifieker rond jouw aandacht is opgebouwd.

Daarom is digitale zelfzorg óók psychologische zelfzorg.

Een eenvoudige oefening: doorbreek de lus

Wil je weten hoe sterk jouw belangstelling geworden is?

Probeer dit.

Kies één persoon, onderwerp of fancommunity die je vaak volgt.

Neem vervolgens drie dagen afstand van:

fanaccounts;

nieuwsmeldingen;

zoekopdrachten;

video’s;

discussies;

en updates over die persoon.

Niet als straf.

Gewoon als experiment.

Observeer vervolgens:

Wat gebeurt er in mijn lichaam?

Voel je niets bijzonders?

Prima.

Voel je verveling?

Interessant.

Voel je sterke onrust?

Nog interessanter.

Pak je automatisch je smartphone?

Wil je “alleen even controleren”?

Ben je bang iets te missen?

Dat zijn geen diagnoses.

Het zijn gegevens.

Informatie over jouw eigen gedrag.

En zelfkennis begint vaak precies daar.

Niet met jezelf veroordelen.

Maar met jezelf observeren.

Wanneer bewondering verandert in verdediging

Er ontstaat nog een ander probleem wanneer wij een beroemdheid zo sterk idealiseren dat kritiek bijna onmogelijk wordt.

Dan verandert een fancommunity gemakkelijk in twee kampen:

wij

tegen

zij.

Onze persoon is goed.

Hun kritiek is slecht.

Onze informatie klopt.

Hun informatie is propaganda.

Onze fouten zijn begrijpelijk.

Hun fouten bewijzen alles.

Herken je het mechanisme?

Dat is breder dan celebrity culture.

Het verschijnt overal waar identiteit en groepsbinding te sterk met één figuur samensmelten.

Daarom blijft één vaardigheid essentieel:

nuance verdragen.

Kan iemand van wie je houdt fout zitten?

Ja.

Kan iemand die je bewondert egoïstisch handelen?

Ja.

Kan een briljant artiest slechte keuzes maken?

Natuurlijk.

Kan een succesvol mens emotioneel onvolwassen zijn?

Zeker.

Een rolmodel hoeft geen heilige te worden.

Bewonder eigenschappen, geen perfecte mensen

Misschien kunnen we daarom bewondering anders organiseren.

In plaats van:

“Die persoon is fantastisch.”

maak je het concreter:

“Ik bewonder hoe moedig zij in die situatie was.”

Of:

“Ik bewonder zijn discipline.”

Of:

“Ik bewonder haar creativiteit.”

Of:

“Ik bewonder hoe hij na een mislukking opnieuw begon.”

Waarom is dat verschil belangrijk?

Omdat een eigenschap overdraagbaar is.

Je kunt ze oefenen.

Een perfecte persoonlijkheid daarentegen bestaat alleen in fantasie.

Wanneer je eigenschappen bewondert in plaats van mensen te vergoddelijken, blijft er ruimte voor realiteit.

Van idealisering naar integratie

En hier ligt volgens mij de groeikans.

Stel dat jij iemand bewondert omdat zij:

zelfverzekerd spreekt.

Dan hoeft jouw volgende stap niet te zijn:

meer video’s over haar bekijken.

Misschien moet jouw volgende stap zijn:

zelf één keer iets zeggen wat je normaal inslikt.

Bewonder je iemand omdat hij fit is?

Misschien hoef je niet nóg een trainingsvideo te bekijken.

Misschien trek je je schoenen aan en wandel je twintig minuten.

Bewonder je een schrijver?

Schrijf dan zelf honderd woorden.

Bewonder je iemand vanwege haar grenzen?

Zeg vandaag één keer rustig:

“Nee, dat past niet voor mij.”

Daar verandert bewondering in ontwikkeling.

En ontwikkeling is uiteindelijk veel interessanter dan verering.

De vraag wordt: waar ligt jouw psychologische zwaartepunt?

Ligt het voortdurend buiten jezelf?

Bij iemand anders?

Bij wat die persoon doet?

Denkt?

Zegt?

Post?

Bereikt?

Of kun je inspiratie ontvangen en vervolgens terugkeren naar jouw eigen leven?

Dat is misschien de kern.

Je hoeft bewondering niet af te schaffen.

Je hoeft niemand van een poster te halen.

Je hoeft geen concertticket te verscheuren.

Maar misschien is het goed om af en toe te vragen:

“Ben ik nog de hoofdpersoon in mijn eigen leven?”

Want daar hoort jouw zwaartepunt uiteindelijk te liggen.

Een kleine groeitaak voor vandaag

Neem een blad papier.

Schrijf bovenaan de naam van iemand die jij bewondert.

Dat hoeft geen beroemdheid te zijn.

Het kan een:

familielid;

vriend;

schrijver;

leraar;

coach;

ondernemer;

therapeut;

artiest;

sporter;

of geestelijk leider zijn.

Schrijf daarna:

1. Wat bewonder ik precies?

Niet:

“Alles.”

Maak het concreet.

Bijvoorbeeld:

moed;

rust;

creativiteit;

doorzettingsvermogen;

empathie;

humor;

zelfdiscipline;

grenzen;

vriendelijkheid;

leiderschap.

2. Waarom raakt precies die eigenschap mij?

Misschien vertelt jouw bewondering iets over wat jij zelf mist.

Of denkt te missen.

3. Hoe kan ik die eigenschap zelf ontwikkelen?

Maak het klein.

Niet:

“Ik wil net zo succesvol worden.”

Maar:

“Ik werk morgen twintig minuten aan mijn eigen project.”

Niet:

“Ik wil even zelfverzekerd zijn.”

Maar:

“Ik spreek morgen één keer mijn mening uit zonder mij onmiddellijk te verontschuldigen.”

Niet:

“Ik wil even sterk zijn.”

Maar:

“Ik houd vandaag één grens vast.”

En voel wat er dan gebeurt.

Je verschuift van:

“Ik wil dichter bij die persoon komen.”

naar:

“Ik wil iets in mezelf laten groeien.”

Dat is een compleet andere beweging.

Misschien is dát gezonde bewondering

Niet iemand zo groot maken dat jij verdwijnt.

Maar iemand zien en denken:

“Dat laat mij iets zien over wat ook in mij kan groeien.”

Niet:

“Red mij.”

Maar:

“Inspireer mij.”

Niet:

“Vertel mij wie ik moet zijn.”

Maar:

“Je hebt mij geholpen iets te herkennen dat ik zelf belangrijk vind.”

Dan blijft de ander mens.

En jij ook.

Dus wat nemen we mee uit het onderzoek?

Misschien vooral dit.

Gewone belangstelling voor beroemdheden is geen stoornis.

Sterke bewondering is niet automatisch narcisme.

Kwetsbaar narcisme is niet hetzelfde als grandioos narcisme.

Een statistisch verband met criminele denkstijlen betekent niet dat iemand crimineel gedrag zal vertonen.

En één onderzoek vertelt nooit het volledige verhaal van een mens.

Het nieuwe onderzoek is juist interessant omdat het ons uitnodigt verder te kijken.

Niet alleen naar wie iemand bewondert.

Maar naar:

hoe sterk;

waarom;

welke behoeften ermee samenhangen;

wat het met identiteit doet;

hoe iemand met kritiek omgaat;

en hoeveel ruimte er nog bestaat voor een eigen leven.

Daar ligt volgens mij de vruchtbaarste vraag.

Niet:

“Ben jij fan?”

Maar:

“Kan jouw bewondering bestaan zonder dat jij jezelf erin verliest?”

Want inspiratie hoeft jou niet kleiner te maken

Je mag iemand geweldig vinden.

Je mag geraakt worden.

Je mag leren.

Je mag bewonderen.

Maar jij hoeft jezelf niet kleiner te maken om iemand anders groter te maken.

Je hoeft niet iedere fout goed te praten.

Je hoeft je identiteit niet uit te besteden.

Je hoeft geen mens perfect te maken om iets waardevols van hem of haar te leren.

Misschien is gezonde bewondering uiteindelijk heel eenvoudig:

Ik zie iets moois in jou.

Ik leer ervan.

En daarna keer ik terug naar mezelf.

Want het doel van inspiratie is niet dat jij eeuwig naar iemand anders blijft kijken.

Het doel is dat jij uiteindelijk zelf durft te bewegen.

Zelf kiest.

Zelf groeit.

Zelf leeft.

Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.

En misschien begint dat soms met één onverwachte vraag:

Wie bewonder ik — en wat vertelt dat mij over wie ik zelf wil worden?

Belangrijke nuance

Deze blog bespreekt psychologisch onderzoek en is bedoeld als psycho-educatieve informatie. Een statistisch verband tussen persoonlijkheidskenmerken, celebrity worship en criminele denkstijlen vormt geen individuele diagnose en betekent niet dat iemand crimineel gedrag zal vertonen. Ook kunnen de resultaten van één onderzoeksgroep niet zonder meer naar iedere persoon of bevolkingsgroep worden vertaald.

Bron en verder lezen

Williams, J. L., Confer, L., Krueger, M. & Locker Jr., L. — Celebrity Worship, Narcissism, and Criminal Thinking Styles, Deviant Behavior, 2026. Het artikel werd online gepubliceerd op 29 juli 2026.

Deze blog bespreekt wetenschappelijk onderzoek en is bedoeld als educatieve informatie. Een statistisch verband tussen persoonlijkheidskenmerken, celebrity worship en criminele denkpatronen is geen individuele diagnose en betekent niet dat iemand crimineel gedrag zal vertonen.

FAQ

Wat is celebrity worship?

Celebrity worship is een parasociale betrokkenheid bij een beroemdheid die kan variëren van gewone interesse en entertainment tot intense persoonlijke gehechtheid en, in extremere gevallen, obsessieve verering.

Is iedereen die beroemdheden bewondert narcistisch?

Nee. Bewondering of fandom is op zichzelf geen aanwijzing voor narcisme. Het onderzoek gaat over statistische verbanden tussen gemeten eigenschappen binnen een onderzoeksgroep en niet over diagnoses van individuele fans.

Wat is kwetsbaar narcisme?

Kwetsbaar narcisme verwijst naar een dimensie van narcistische trekken waarbij onder andere onzekerheid, gevoeligheid voor kritiek of afwijzing en een kwetsbaarder zelfbeeld meer op de voorgrond kunnen staan.

Is kwetsbaar narcisme verbonden met celebrity worship?

In het besproken onderzoek was kwetsbaar narcisme significant verbonden met celebrity worship. Voor grandioos narcisme werd die specifieke relatie niet gevonden.

Betekent celebrity worship dat iemand crimineel wordt?

Nee. Het onderzoek onderzocht onder meer zogenaamde criminele denkstijlen. Dat zijn gemeten cognitieve attitudes en geen voorspelling dat een individuele persoon daadwerkelijk een strafbaar feit zal plegen.

Wanneer wordt bewondering ongezond?

Niet één gedraging bepaalt dat. Relevanter zijn intensiteit, controleverlies, emotionele afhankelijkheid, invloed op het dagelijks functioneren, verlies van andere relaties en het onvermogen om afstand of kritiek te verdragen.

Waarom kunnen parasociale relaties aantrekkelijk zijn?

Ze kunnen een gevoel van nabijheid en verbondenheid bieden zonder dezelfde wederkerigheid en rechtstreekse kwetsbaarheid die echte relaties vereisen. Dat maakt ze niet automatisch ongezond, maar bij sterke afhankelijkheid kan het zinvol zijn te onderzoeken welke behoeften ermee worden gereguleerd.

Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.

Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.

Zie je een fout of heb je een vraag?

We doen ons best om de informatie op narcisme.blog zo zorgvuldig, correct en actueel mogelijk te houden. Toch kan er altijd ergens een fout, onduidelijkheid of verouderde informatie staan.

Merk je een onjuistheid op, heb je een inhoudelijke vraag of denk je dat bepaalde informatie moet worden aangepast? Laat het ons dan gerust weten via het daarvoor voorziene contactkanaal.

We bekijken meldingen zo zorgvuldig mogelijk en passen informatie aan wanneer daar een gegronde reden voor is. Ook verzoeken om bepaalde inhoud te corrigeren, aan te vullen of te verwijderen worden ernstig genomen en individueel beoordeeld.

Om je vraag efficiënt te kunnen behandelen, vragen we om dezelfde melding niet via verschillende kanalen tegelijk te versturen. Eén duidelijke boodschap met de link naar de betreffende pagina en een korte toelichting helpt ons het snelst verder.

Betrouwbare informatie, transparantie en respect voor onze lezers staan voor narcisme.blog centraal. Daarom waarderen we het wanneer je ons attent maakt op mogelijke fouten of verbeterpunten.

✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier!

Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan. Like, comment en share!

Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.

👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Je vindt de groeitaken bovenaan de blog. Kleine stappen, grote transformaties.

Jouw stem kan iemand anders de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.

👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.

Liefs Annemie en Johan Persyn-Declercq

Gebruik het contactformulier!

• Kwetsbaar narcisme herkennen: signalen, impact en herstel
• Criminele narcist krijgt een schok wanneer verantwoordelijk
• De de-humanisatie van ster Amy Winehouse !
• Narcistische verslaving: 1 Aspect van de chaotische wereld van de narcist
• De Gevaren van Narcistische Politici in Tijden van Crisis