We hebben en maken een buitengewoon moeilijke tijd door (gemaakt) in de wereldgeschiedenis. Dit omvat jaren van bedreigingen voor de democratie in ons land. We gaan ook door een aanhoudende wereldwijde pandemie. Bovendien hebben we allemaal te maken gehad met verschillende persoonlijke tragedies. Familiestrijd ontstaat onvermijdelijk voor ieder van ons, waardoor velen van ons in overlevingsmodus verkeren.
Elk van die dingen is meer dan genoeg om mee om te gaan. Door dat alles zo lang te moeten verwerken, kwamen velen van ons in verschillende vormen van overlevingsmodus. We hurkten en deden wat we konden om er doorheen te komen.
Voor beter en slechter, daar kunnen we niets aan veranderen, het goede of het slechte, het mooie of het wrede. Zoals het gezegde luidt: “We moeten alle hoop op een beter verleden opgeven.” Maar ik nodig je uit om te overwegen of dit huidige seizoen een soort keerpunt kan zijn.
Ik zeg niet dat al onze problemen achter ons liggen.
Van politiek tot pandemie tot persoonlijk, er zijn nog genoeg problemen om omheen te gaan. Het is alleen dat, op dit moment, de politieke situatie en de pandemie zijn niet zo meedogenloos verschrikkelijk. Ze zijn niet zo slecht als ze zijn geweest.
Dus ik wil ons uitnodigen om te pauzeren en diep adem te halen. Laten we overwegen om van dit seizoen een gunstige gelegenheid te maken. Stel één of meer intenties vast. Dit helpt ons om uit een gesloten “overlevingsmodus” te komen. We kunnen streven naar een meer duurzame manier om met onszelf, met elkaar en met deze wereld te zijn.
Daartoe is een perspectief dat ik de laatste tijd regelmatig nuttig heb gevonden in de geschriften van Dr. Nicole LePera. Zij heeft recent een boek geschreven. De titel is “How to Do the Work: Recognize Your Patterns, Heal from Your Past, and Create Your Self.” Van het boek bestaat ook een Nederlandse editie.
Voor iedereen op Instagram raad ik ook haar Instagram-feed aan, waar ze berichten plaatst onder het handvat @the.holistic.psycholoog.
Dr. LePera begon langs een vrij traditioneel pad:
een bachelordiploma in psychologie aan de Cornell University, gevolgd door een masterdiploma en een Ph.D. in klinische psychologie van The New School in New York City. Maar in 2018, na bijna een decennium als therapeute, raakte ze steeds meer geïnteresseerd in een holistische benadering. Deze benadering integreert mentaal, fysiek en spiritueel welzijn vollediger.
En haar kader resoneert met een groeiend aantal mensen. Al na een paar jaar heeft ze meer dan vier miljoen volgers op Instagram. Haar boek werd een #1 New York Times-bestseller. Hier is haar perspectief. Dit is wat ze schreef op de eenjarige verjaardag van de oprichting van The Holistic Psychologist. Ik nodig je uit om op te merken of een deel hiervan met jou resoneert terwijl we – individueel en collectief – proberen uit onze overlevingsmodus te komen:
Iets heeft je hier gebracht. Iets in jou kwam hier met een diep verlangen om te genezen. Een verlangen om de hoogste versie van jezelf te zijn. Dit is iets om te vieren. We hebben allemaal een kindertijd die onze huidige realiteit creëert. Vandaag hebben we ervoor gekozen om van ons verleden te genezen. Zo creëren we een nieuwe toekomst.
Het deel van jou dat weet dat dit waar is, is je intuïtie. Het is er altijd geweest. We hebben gewoon een gewoonte ontwikkeld om niet te luisteren naar of te vertrouwen op wat er staat. Vandaag hier zijn is een stap in de genezing van dat gebroken vertrouwen in onszelf.
Laat me daar twee delen van uitpakken.
Ten eerste, wat ze bedoelt met “We hebben allemaal een jeugd die onze huidige realiteit creëert.” Ten tweede, wat ze bedoelt. Ze nodigt uit om te luisteren naar ons hart, onze geest, ons lichaam en onze ziel. Ze vertrouwt erop wat ze ons vertellen dat we in dit specifieke seizoen van ons leven nodig hebben.
Om te beginnen is dat deel over onze ‘jeugd die onze huidige realiteit creëert’. Het is gerelateerd aan wat ik eerder beschreef als overlevingsmodus. Wanneer we onder stress staan, neigen we ertoe terug te vallen op onaangepast, gewoontegedrag. Dit gedrag is geworteld in de familiesystemen waarin we zijn opgegroeid en/of onze trauma’s uit het verleden.
De psycholoog Carl Jung zei het zo in een zin die me sindsdien is bijgebleven:
“Totdat je het onbewuste bewust maakt, zal het je leven leiden en zul je het lot noemen.” Oef. Dat zijn zware dingen. Wat vaak onbewust voor ons blijft, zijn verschillende aspecten van de gezinssystemen. We hebben deze in de vroege kinderjaren ervaren. Ze vormen krachtig onze gewoontereacties.
Een deel van de focus van Dr. LePera is om ons te helpen meer bewust te worden van die patronen, zodat we meer bewuste keuzes kunnen maken.
Zelfs alleen al om ons bewustzijn van onze patronen te vergroten, kan een krachtige eerste stap zijn. Deze stap stelt ons in staat onze patronen te doorbreken en onszelf los te maken. Het biedt de mogelijkheid voor reacties die vrijer zijn. We kunnen vrijere, genereuzere en meer meelevende reacties geven op ons leven. Dit geldt voor onze ervaringen van de werkelijkheid.
Wat ik waardeer aan dit soort perspectief is dat het enorm empowerment kan zijn. Er is een gezegde dat zegt: “We ervaren de wereld niet gewoon zoals hij is. We ervaren de wereld zoals we zijn.” We spelen allemaal echt een rol in het co-creëren van onze ervaring van de werkelijkheid.
Maar laat me een belangrijk voorbehoud toevoegen dat vaak buiten dergelijke benaderingen wordt gelaten. Ik zeg niet dat de werkelijkheid geheel in onze individuele controle ligt. Inderdaad, velen van jullie hebben mijn favoriete citaat gehoord van de sciencefictionschrijver Philip K. Dick: “De realiteit is wat niet verdwijnt als je er niet meer in gelooft.”
Mensen zoals Nicole LePera bieden krachtige inspiratie. Haar ‘holistische psycholoog’-perspectief kan ons helpen ons eigen innerlijke werk te doen.
Ongeacht wat er in onze wereld gebeurt, zijn er transformerende stappen beschikbaar op individueel niveau. Deze stappen kunnen onze ervaring van onszelf veranderen. Ze kunnen ook onze ervaring van anderen en de wereld veranderen.
Tegelijkertijd is het belangrijk om te erkennen dat, ongeacht wat we op individueel niveau doen. Systemische problemen zoals racisme, seksisme, classisme en homofobie hebben onevenredige gevolgen voor historisch onderdrukte groepen. We moeten blijven werken aan het ontmantelen van die systemen.
Maar hier is het ding:
door ons innerlijke werk te doen, kunnen we op een wijzere manier verschijnen. We kunnen bekwamer en meelevender zijn voor acties over sociale rechtvaardigheid.
En werken voor sociale rechtvaardigheid kan betere systemen creëren. Deze systemen maken het gemakkelijker om op te komen voor ons innerlijke werk. Dus het heeft uiteindelijk allemaal met elkaar te maken.
Maar voor onze doeleinden op dit moment, nodig ik ons in het bijzonder uit. We moeten ons meer bewust worden dat een verschuiving in perspectief invloed kan hebben op hoe we de werkelijkheid ervaren.
Ik heb amper de tijd om aan de oppervlakte te komen van wat Dr. LePera behandelt in haar boek over How to Do the Work. Ik zal me in de eerste plaats beperken tot één voorbeeld dat me bijzonder heeft geholpen. Het is een mindfulness-techniek genaamd “opmerken” die ik heb geleerd van de meditatieleraar Kenneth Folk.
De instructies zijn vrij eenvoudig.
Het moedigt ons aan tot experimenteren. We verschuiven ons typische eerste-persoons, egogerichte perspectief van ‘ik ben’. Dit verandert naar een derde-persoonsperspectief van ‘er is’. Laat me je een voorbeeld geven.
Een emotie die velen van ons de laatste tijd veel te vaak hebben ervaren, is angst. En begrijp me niet verkeerd: “Je bent niet paranoïde als ze echt achter je aan zitten!” Er zijn veel rechtmatige redenen om je angstig te voelen. Maar ik wil ons uitnodigen om te onderzoeken hoe we beter met angst kunnen werken.
Als er angst ontstaat, is een gebruikelijke manier om dat gevoel te uiten te zeggen: “Ik ben angstig.” En er is waarheid in dat perspectief, maar het is niet de enige optie. Als ik zeg: “Ik ben angstig”, kan dat voelen als een heel definitief deel van mijn identiteit. Het voelt concreet, solide en veroordelend.
Wat als we spelen met onze perspectieven? In plaats van te zeggen: “Ik ben angstig”, kunnen we proberen de zin te vervangen door “Er is angst”. Kun je het verschil voelen? Voor mij zorgt de verschuiving van “Ik ben angstig” naar “Er is angst” voor een beetje afstand. Er komt wat ruimte vrij.
Plots voelt de angst net een beetje meer praktisch. In plaats van me geïdentificeerd te voelen met de emotie (“Ik ben angstig”), neem ik een “getuigenishouding” aan. Vanuit deze positie kan ik die angst gemakkelijker met nieuwsgierigheid onderzoeken. Er is angst. Oké. Hoe voelt deze angst? Waar verschijnt het in mijn lichaam? Hoe verandert het in de loop van de tijd?
Belangrijk is dat deze praktijk van ‘er is opmerken’ daar niet ophoudt. Het nodigt ons uit om alle vele andere dingen op te merken. Deze dingen zijn vaak inherent aan het ontstaan en voorbijgaan van elk huidig moment. Wat merk ik nog meer in realtime? Wat valt er nog meer op te merken?
Er is angst
Mijn bewustzijn kan veranderen van “ik ben” naar “er is”. Deze verschuiving kan mijn perspectief op mezelf veranderen. Het kan ook mijn kijk op anderen en de wereld veranderen. Ik voel me minder strak en vernauwd, meer open en ruim. Het gevoel dat “dit ene ding (angst) overweldigend waar is” verschuift. Het verandert naar het gevoel dat veel dingen aanwezig zijn. Elk van hen voelt nu een beetje meer werkbaar.
En nee, je hoeft niet altijd te zeggen: “Er is” in plaats van “Ik ben”. Deze mindfulness-oefening is gewoon een ander hulpmiddel. Je kunt het in je achterzak hebben om te gebruiken wanneer het nuttig kan zijn.
De meest bekende hedendaagse definitie van mindfulness is van Dr. Jon Kabat-Zinn, die mindfulness definieert als “bewustzijn dat ontstaat door bewust aandacht te schenken, in het huidige moment, niet-oordelend.” Het niet-oordelende deel is de sleutel. Merk gewoon op wat er in het huidige moment gebeurt op een fundamenteel zintuiglijk niveau.
Als wat er voor je opkomt moeilijk aanvoelt, kun je ook een beoefening van oprechtheid toevoegen. Bied jezelf mededogen aan.
En je kunt nog een stap verder gaan door een belichaamde component toe te voegen. Leg bijvoorbeeld je hand op je hartcentrum. Je kunt het ook leggen waar dan ook op je lichaam dat rustgevend voor je voelt.
Mindfulness is een manier om dat oude gezegde in praktijk te brengen. Het zegt: “Je hoeft niet alles te geloven wat je denkt.” Als je geest raast, kun je proberen in de derde persoon te denken. Dit maakt de ervaring werkbaarder. Noteer met een eenvoudig label wat er voor je opkomt: “Er is denken.” “Er is anticipatie.” “Er is bezorgdheid.”
Als je ergens in verstrikt raakt en in een spiraal begint te raken, probeer dan een bredere benadering. Observeer en benoem alle verschillende dingen die op dit moment gebeuren. Dit kan soms helpen om je los te maken.
Mindfulness is slechts één manier om te experimenteren met ons eerdere inzicht. We spelen een rol bij het co-creëren van onze realiteit.
Opmerken dat we in gewoontepatronen zijn terechtgekomen, is een krachtige eerste stap. Deze patronen hebben we in onze kindertijd geleerd. Ze dienen ons niet langer. Het simpelweg opmerken van deze gewoonte begint de mogelijkheid te openen van een verschuiving naar meer wijsheid, vrijheid en mededogen.
Als je nieuwsgierig bent naar meer informatie, het boek van Dr. LePera, How to Do the Work, bevat veel hulpmiddelen, kaders en praktijken. Het helpt ons bij het verkennen van onze subliminale patronen. Dit omvat innerlijk kindwerk, gehechtheidstheorie en meer.
Voor nu wil ik ons naar het tweede deel brengen van wat ze bedoelt als ze ons uitnodigt om op onze intuïtie te vertrouwen:
Luister naar wat ons hart ons vertelt. Luister ook naar wat onze geest en ons lichaam ons nodig hebben. Onze ziel laat ons weten wat we nodig hebben in dit specifieke seizoen van ons leven.
Als we proberen om meer uit de overlevingsmodus te komen, denk na over wat het zou betekenen. Bedenk dat jij de expert bent in wat je het nodigst hebt.
Wat weet je op een intuïtief niveau? Wat heb je nodig? Welke kleine stappen kun je zetten in de richting van meer mentaal welzijn? Hoe kun je fysiek en spiritueel welzijn verbeteren? Denk alsjeblieft niet dat je een vijfjarenplan moet maken.
Vraag uzelf liever af wat de een of twee kleine, uitvoerbare stappen zijn. Voelt u zich geroepen om hiermee te experimenteren? Denk aan stappen voor later vandaag, voor de komende week, of misschien tussen nu en het einde van de maand.
Voor sommigen van ons kan dat een soort toevoeging zijn aan ons leven. Voor anderen van ons kan dat lijken op een soort van aftrekken . Ik zal op beide kort ingaan.
Sommigen van jullie hebben misschien het gevoel dat er iets ontbreekt;
je voelt een verlangen om iets aan je agenda toe te voegen. Die behoefte om iets meer, beters of anders toe te voegen, kan betekenen dat je wat tijd vrijmaakt. Je kunt verdwalen in een geweldige zomerlezing. Dit bevordert je mentaal welzijn.
Het kan ook betekenen dat je enkele datums vastlegt om opnieuw contact te maken met vrienden (emotioneel welzijn). Misschien ga je terug naar de sportschool of neem je je favoriete oefenroutine weer op (lichamelijk welzijn). Daarnaast kun je meer tijd vrijmaken om te mediteren of yoga te doen (spiritueel welzijn). Of je vindt gewoon wat tijd om te spelen welke activiteiten of spelletjes je ook uren achterelkaar kunt doen.
Aan de andere kant van het spectrum hebben sommigen van jullie misschien het gevoel. Het laatste wat je nodig hebt, is nog iets dat je hoeft te doen.
In plaats van iets toe te voegen, moet je misschien iets wegnemen. Dit kan jezelf toestemming geven om grenzen en limieten te trekken. Het kan zijn dat u wat downtime nodig heeft om te rusten, te herstellen en aan te vullen.
Het kan zijn dat u niet “ja”, maar “nee” en “later” moet zeggen voor zover dat mogelijk is. Als je daarbij wat hulp nodig hebt, bevat het boek van Dr. LePera ook veel tips en oefeningen om vakkundig grenzen te trekken.
Sommigen van jullie zullen misschien al intuïtief weten – in een flits. Je weet welke een of twee acties je het meest moet toevoegen of aftrekken in dit seizoen van je leven. Dit helpt je om uit de automatische piloot- en overlevingsmodus te komen en naar een grotere bloei te gaan.
Anderen hebben misschien wat tijd nodig om uw antwoorden te laten verschijnen. Als dat zo is, kun je proberen met die vraag eens te gaan wandelen. Laat hem regelmatig met echte nieuwsgierigheid in je bewustzijn vallen.
Vraag jezelf af: “Wat heb ik op dit moment het nodigst voor een groter mentaal, fysiek of spiritueel welzijn?” – enige ruimte en stilte toestaan om spontaan een reactie te laten ontstaan. Of je kunt er een dagboek over schrijven, wat kunst maken, zachte bewegingen doen of dansen.
Mogen we in dit seizoen van ons leven tijd vinden om het rustiger aan te doen. Al is het maar een beetje. En onszelf de kans geven om echt te luisteren. Mogen we erop vertrouwen dat we diep van binnen weten wat we nodig hebben. Laten we vertrouwen, ook al is het maar een stap tegelijk.
Wat kan een orthopedagoog precies doen en aanraden om te doen om je overlevingsmodus te verlaten?
Het verlaten van de overlevingsmodus kan een proces zijn dat tijd en geduld vergt. Orthopedagogen kunnen verschillende strategieën aanbevelen. Ze bieden ook ondersteuning om dit te bereiken.
Hier zijn enkele mogelijke benaderingen die een orthopedagoog kan voorstellen:
Identificatie van stressoren:
Een orthopedagoog kan helpen bij het identificeren van de specifieke stressoren die bijdragen aan de overlevingsmodus. Dit kan variëren van externe stressfactoren zoals werk- of schoolsituaties tot interne stressoren zoals negatieve gedachten of emoties.
Copingstrategieën aanleren:
Orthopedagogen kunnen helpen bij het aanleren van effectieve copingstrategieën. Deze strategieën verminderen stress. Ze maken het eenvoudiger om met uitdagende situaties om te gaan. Dit kan ademhalingstechnieken, ontspanningsoefeningen, mindfulness-praktijken, of cognitieve gedragstherapie omvatten.
Zelfzorg bevorderen:
Het belang van zelfzorg kan worden benadrukt. Orthopedagogen kunnen helpen bij het ontwikkelen van een zelfzorgplan. Dit plan omvat activiteiten die bijdragen aan fysieke gezondheid. Het bevordert ook mentale en emotionele welzijn. Voorbeelden zijn voldoende slaap, gezonde voeding, en lichaamsbeweging. Het is ook belangrijk om tijd te nemen voor ontspanning en plezier.
Het opbouwen van veerkracht:
Orthopedagogen kunnen werken aan het bevorderen van veerkracht door middel van educatie en training. Dit kan het aanleren van positieve denkpatronen, het ontwikkelen van probleemoplossende vaardigheden, en het stimuleren van sociale steunnetwerken omvatten.
Herstellen van emotioneel evenwicht:
Orthopedagogen kunnen helpen bij het herstellen van emotioneel evenwicht. Ze doen dit door het verkennen en verwerken van emotionele ervaringen. Ze leren ook gezonde manieren aan om emoties te uiten en te reguleren.
Stimuleren van persoonlijke groei:
Orthopedagogen kunnen individuen aanmoedigen om doelen te stellen. Ze moedigen ook aan om stappen te nemen. Dit bevordert persoonlijke groei en ontwikkeling. Dit kan betrekking hebben op het verkennen van interesses. Het kan ook gaan om het ontwikkelen van nieuwe vaardigheden. Daarnaast streven mensen naar een gevoel van doel en voldoening.
De orthopedagoog kan helpen door deze benaderingen te integreren. Ze passen deze aan aan de specifieke behoeften en omstandigheden van een persoon. Zij kunnen bijdragen aan het verlaten van de overlevingsmodus. Dit bevordert een gezonder en evenwichtiger leven.
Veelgestelde vragen (FAQ) – Hoe kun je de overlevingsmodus verlaten en opnieuw leven vanuit rust, veiligheid en innerlijke veerkracht?
Wat wordt precies bedoeld met de overlevingsmodus, en waarom blijft deze toestand vaak zo hardnekkig aanwezig?
De overlevingsmodus is een zowel psychologische als lichamelijke toestand waarin het zenuwstelsel langdurig in een staat van verhoogde alertheid verkeert. Met andere woorden: lichaam en geest functioneren alsof er voortdurend gevaar dreigt. Deze toestand ontstaat vaak na langdurige stress, trauma, onzekerheid of opeenvolgende crisissen, zoals pandemieën, politieke instabiliteit of ingrijpende persoonlijke verliezen. Wanneer herstel uitblijft, leert het lichaam dat waakzaamheid noodzakelijk is om te overleven.
Waardoor raken mensen langdurig vast in de overlevingsmodus, zelfs wanneer het gevaar voorbij lijkt?
Mensen raken doorgaans niet door één enkele oorzaak in overlevingsmodus, maar door een samenspel van factoren. Denk hierbij aan jeugdtrauma’s, onveilige hechting, chronische stress, maatschappelijke onzekerheid, relationele conflicten en verlieservaringen. Vooral wanneer stress te lang aanhoudt, blijft het zenuwstelsel vastzitten in een patroon. Zonder voldoende herstelmomenten reageert het in vechten, vluchten of bevriezen.
Hoe kun je herkennen dat je nog steeds in overlevingsmodus functioneert?
De signalen zijn vaak zowel mentaal, emotioneel als lichamelijk merkbaar. Veelvoorkomende kenmerken zijn aanhoudende vermoeidheid, prikkelbaarheid, concentratieproblemen, angstgevoelens, hyperalertheid, emotionele afvlakking of het gevoel voortdurend ‘aan’ te staan. Daarnaast komen lichamelijke klachten regelmatig voor, zoals gespannen spieren, slaapproblemen, hoofdpijn of spijsverteringsklachten. Het lichaam communiceert hiermee dat het onvoldoende veiligheid ervaart.
Welke cruciale rol speelt het autonome zenuwstelsel bij overlevingsmodus en herstel?
Het autonome zenuwstelsel speelt een centrale rol in zowel het ontstaan als het verlaten van de overlevingsmodus. Wanneer het sympathische zenuwstelsel dominant blijft, verkeert het lichaam continu in stressstand. Het proces van herstel vraagt daarom om het activeren van het parasympathische zenuwstelsel. Dit zenuwstelsel is verantwoordelijk voor rust, herstel, verbinding en een gevoel van veiligheid.
Kan mindfulness daadwerkelijk helpen om uit de overlevingsmodus te komen, en zo ja, hoe?
Ja, mindfulness is een krachtige en wetenschappelijk onderbouwde benadering. Door bewust en niet-oordelend waar te nemen wat zich in het huidige moment aandient, creëer je ruimte. Deze ruimte scheidt jezelf van je automatische stressreacties. Praktijken zoals ‘opmerken’ helpen om afstand, regulatie en mildheid te ontwikkelen. Een voorbeeld hiervan is het verschuiven van “ik ben angstig” naar “er is angst”. Deze ruimte maakt nieuwe keuzes mogelijk.
Wat betekent het concreet om patronen uit de kindertijd te herkennen en te doorbreken?
Veel stressreacties en copingmechanismen zijn aangeleerd in de kindertijd, binnen gezinssystemen die soms onveilig of onvoorspelbaar waren. Volgens inzichten uit de psychologie en de hechtingstheorie blijven deze patronen vaak onbewust actief. Door ze bewust te herkennen, zoals Carl Jung treffend beschreef, ontstaat keuzevrijheid. Bewustwording vormt daarbij de eerste en onmisbare stap richting duurzame verandering.
Waarom is zelfzorg essentieel bij het verlaten van de overlevingsmodus, en geen luxe?
Zelfzorg is geen luxe, maar een fundamentele noodzaak voor herstel. Zonder voldoende rust- en herstelmomenten blijft het zenuwstelsel overbelast. Zelfzorg omvat daarom niet alleen ontspanning, maar ook gezonde voeding, voldoende slaap, beweging, emotionele verbinding en mentale pauzes. Daarnaast betekent zelfzorg vaak ook leren begrenzen, ‘nee’ zeggen en ruimte creëren voor herstel in plaats van voortdurende prestatie.
Betekent herstellen altijd dat je iets moet toevoegen aan je leven?
Niet per se. Voor sommige mensen betekent herstel inderdaad iets toevoegen, zoals meer sociale verbinding, beweging of creativiteit. Voor anderen betekent herstel juist iets wegnemen: minder verplichtingen, minder prikkels en meer stilte. Het sleutelwoord hierbij is afstemming op wat jij, in dit specifieke levensmoment, werkelijk nodig hebt.
Wat kan een orthopedagoog concreet betekenen bij het verlaten van de overlevingsmodus?
Een orthopedagoog kan ondersteuning bieden bij het identificeren van stressoren. Zij leren effectieve copingstrategieën aan. Ook helpen ze bij het versterken van veerkracht en het herstellen van emotioneel evenwicht. Daarnaast helpt een orthopedagoog bij het ontwikkelen van zelfregulatie. Ze ondersteunen ook bij zelfzorg en persoonlijke groei. Dit is steeds afgestemd op de unieke context, draagkracht en levenssituatie van de cliënt.
Hoe lang duurt het om uit de overlevingsmodus te komen, en wat mag je realistisch verwachten?
Het verlaten van de overlevingsmodus is geen snelle oplossing of ‘quick fix’. Het is een proces dat tijd, herhaling, veiligheid en mildheid vraagt. Kleine, consistente stappen zijn belangrijk. Dagelijks bewust ademen, grenzen stellen of reflecteren kunnen op termijn leiden tot diepgaande en duurzame verandering.
Kunnen innerlijk werk en maatschappelijke betrokkenheid elkaar versterken?
Zeker. Innerlijk werk en sociale rechtvaardigheid sluiten elkaar niet uit, maar versterken elkaar juist. Door innerlijke regulatie en bewustwording kunnen mensen wijzer, veerkrachtiger en empathischer deelnemen aan maatschappelijke verandering. Innerlijke veiligheid ondersteunt externe betrokkenheid.
Is professionele begeleiding noodzakelijk bij het verlaten van de overlevingsmodus?
Voor sommige mensen volstaat zelfreflectie en zelfhulp. Bij diepgeworteld trauma, langdurige klachten of vastzittende patronen is professionele begeleiding echter sterk aan te raden. Een orthopedagoog, psycholoog of therapeut kan ondersteuning bieden bij veilige, verantwoorde en afgestemde verwerking.
Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.
Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.
✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier
Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan.
Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.
👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Kleine stappen, grote transformaties.
Laat een reactie achter. Jouw stem kan iemand anders precies de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.
👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.
🌿 Samen bouwen we aan herstel, kracht en emotionele vrijheid. Steun ons zonder extra kosten door aankopen bij bol. klik op onderstaande afbeelding.
Steun ons zonder extra kost door uw aankopen bij :
https://www.steunfondsvooroekraine.be/donatiepagina
Liefs Annemie
