Narcisten houden ervan om hun prooi met “gas te belichten” (gaslighting). Ze vinden het heerlijk om te verwonden en vervolgens te kalmeren in een frustrerende cyclus. Dat veroorzaakt cognitieve dissonantie bij hun slachtoffer. Lees verder over narcisme en schadelijke relatiepatronen.
Deze techniek is soms wreed. Het is soms ook liefdevol en vriendelijk. Dit creëert zeer ongewone verwarring. Psychologen noemen deze verwarring cognitieve dissonantie.
De hersenen kunnen de twee tegenovergestelde realiteiten niet naast elkaar aan. Dit veroorzaakt stress en trauma bij de prooi van de narcist. Aan de ene kant heb je het zelfbeeld van het slachtoffer. Het werd op een voetstuk geplaatst in de lovebombing fase. In deze fase is het slachtoffer al te graag gaan geloven.
Voor een uitgebreidere uitleg van deze manipulatie en mogelijke herstelstappen lees je de gids over narcistische gaslighting en het ondermijnen van je werkelijkheid.
Aan de andere kant heb je de plotse negatieve dynamiek die dat zelf-beeld aan diggelen probeert te slaan. Het slachtoffer kan letterlijk haar oren niet geloven.
Soms hebben mensen een kernopvatting die heel sterk is.
Voorbeeld:
De mens is goed van natuur. Die persoon is een mens, die heeft mij gedurende een periode liefgehad. Dat heeft die kernovertuiging versterkt, zowel dat beide partners goed van natuur zijn.
Wanneer ze bewijs krijgen dat tegen die overtuiging ingaat, kan het nieuwe bewijs niet worden geaccepteerd. (Frantz Fanon) Het zou een gevoel scheppen dat buitengewoon ongemakkelijk is. Dit wordt cognitieve dissonantie genoemd. Het is belangrijk om hun kernopvatting te beschermen. Daarom dat ze alles zullen rationaliseren, negeren en zelfs ontkennen dat niet in deze kernopvatting past. Het slachtoffer wenst niet te geloven dat het misbruikt wordt en wilt terug naar de lovebombing fase.
Voorbeeld:
Een therapeut heeft het altijd goed voor met zijn cliënt. Ik beschrijf mijn misbruik in harde woorden. De therapeut vraagt om letterlijk te beschrijven wat er is gebeurd. Dat voelt aan als het verminderen van mijn ervaring. Dan heb je een extra moment van bevestiging nodig. Je moet weten dat ik harde woorden mag gebruiken om harde acties te beschrijven. Anders klap je dicht. Een reactie omdat dit buitengewoon oncomfortabel aanvoelt.
De cliënt geloofde sinds haar kindertijd dat beledigend gedrag van de mensen om haar of hem heen niet kwalificeerde als misbruik. Ze dacht dat het gewoon een deel van hun persoonlijkheid was. Of ze dacht dat ze iets deed om de manier waarop mensen haar behandelden te verdienen.
In een aha-moment stort die opvatting door de daden van het misbruik in elkaar. Dat mogelijks een therapeut dit gedrag kan vertonen kan er niet bij in de gedachtewereld van de cliënt.
Het is zo belangrijk om onze gevoelens te valideren en ons af te vragen hoe ze er gekomen zijn.
We moeten kijken naar het verhaal dat we onszelf vertellen over onze gevoelens, want soms is het niet altijd waar. Dit kan dingen voor je veranderen of niet. Maar het kan echt de ogen openen om naar de gedachten achter onze gevoelens te luisteren. Het helpt om deze te begrijpen en waar ze vandaan komen. Als we ons afvragen hoe ze er gekomen zijn kunnen we misschien de cognitieve dissonantie gedaan maken.
Wanneer woorden en gedrag botsen, kun je tegelijk twijfel, hoop en onrust ervaren. Deze video over cognitieve dissonantie biedt een aanvullende ingang bij die spanning. Welke concrete waarneming helpt jou om de situatie helderder te bekijken?
Enkele voorbeelden van cognitieve dissonantie?
Cognitieve dissonantie verwijst naar de mentale ongemak of spanning die ontstaat wanneer iemand tegenstrijdige overtuigingen, attitudes of gedragingen ervaart. Hier zijn enkele voorbeelden van cognitieve dissonantie:
Roken en gezondheidsbewustzijn:
Een persoon die rookt, terwijl hij zich bewust is van de gezondheidsrisico’s van tabaksgebruik, kan cognitieve dissonantie ervaren. Ze weten dat roken schadelijk is voor hun gezondheid, maar blijven toch roken. Dit kan leiden tot mentale spanning tussen hun gedrag (roken) en hun kennis van de schadelijke effecten ervan.
Klimaatverandering en milieuvervuiling:
Iemand die zich bewust is van de gevolgen van klimaatverandering en het belang van het verminderen van de ecologische voetafdruk. Maar toch een levensstijl handhaaft die bijdraagt aan milieuvervuiling. Bijvoorbeeld door veel te vliegen of het gebruik van niet-duurzame producten. Deze persoon kan cognitieve dissonantie ervaren.
Ethische consumptie en budgettaire beperkingen:
Een persoon die streeft naar ethische consumptie probeert producten te vermijden die zijn gemaakt onder slechte arbeidsomstandigheden. Tegelijkertijd heeft deze persoon een beperkt budget. Hierdoor moeten ze goedkopere en minder ethische producten kopen. Dit kan cognitieve dissonantie veroorzaken tussen hun waarden en financiële realiteit.
Politieke overtuigingen en bewijs:
Eén die sterk gelooft in een bepaald politiek standpunt kan cognitieve dissonantie ervaren. Dit gebeurt wanneer zij geconfronteerd worden met overtuigend bewijs dat indruist tegen hun standpunt. Ze kunnen zich gedwongen voelen om hun overtuigingen te herzien. Dit helpt om de interne inconsistentie te verminderen. Ze kunnen ook het bewijs ontkennen. Hiermee behouden ze hun bestaande overtuigingen.
Investeringsbeslissingen:
Een belegger die een aanzienlijke hoeveelheid geld heeft geïnvesteerd in een bepaald bedrijf, kan cognitieve dissonantie ervaren. Dit gebeurt als er negatieve informatie opduikt over dat bedrijf. Ze kunnen weerstand voelen tegen het accepteren van deze informatie. Dit komt doordat het in strijd is met hun initiële beslissing om te investeren.
Deze voorbeelden illustreren hoe cognitieve dissonantie optreedt in verschillende aspecten van het dagelijks leven. Mensen worstelen met tegenstrijdige overtuigingen, attitudes of gedragingen. Lees verder over zelfreflectie en bewust leven.
Wanneer een trauma ervoor zorgt dat je sterker wordt, wordt dit posttraumatische groei (PTG) genoemd.
PTG komt voor bij ongeveer 10 procent van de mensen die trauma’s ervaren. Het omvat een verdiept spiritueel leven en een nieuwe waardering voor het leven. Er is ook een visie op nieuwe mogelijkheden en een positieve verandering. Dit is wat plaatsvindt bij goede therapie of zelfgenezing, namelijk de cognitieve dissonantie vermindert.
Hoe verdere cognitieve dissonantie vermijden?
Door te zeggen: “Ik ben niet voldoende geïnformeerd over beide kanten van dit argument om nu een mening te hebben.” Mensen die nooit luisteren of advies aannemen, ervaren meestal een verbroken verbinding tussen het accepteren van nieuwe informatie. Iedereen die je personage aanvalt tijdens een discussie over een artikel ervaart meestal cognitieve dissonantie. Iemand beledigen vanwege een discussie of een debat is een reactie met een zeer lage frequentie.
De meeste mensen beweren van zichzelf dat ze een liefdevolle geweldloze persoon zijn.
Iedereen weet wat er in slachthuizen gebeurt. Daar worden dieren de keel overgesneden. Dieren hebben gevoelens. Je kunt nog steeds kiezen voor wreedheid in een gelegaliseerde gewelddadige samenleving. Door vlees te eten kiezen we voor wreedheid.
Maar ga niet doen alsof je een aardige, geweldloze, vreedzame, ethische persoon bent. De acties die u onderneemt, beslissingen die u onderneemt, beschrijven en weerspiegelen de persoon die u bent. Keel doorsnijden IS een moreel bankroet terwijl je in plaats daarvan gemakkelijk een veganistische, plantaardige optie had kunnen kiezen.
Er is geen andere manier om het te zeggen. Als ik het hier “zo” stel, voelt dat voor velen buitengewoon oncomfortabel. Ze zullen met alle mogelijke rationalisaties afkomen om hun gedrag te verantwoorden. Ook dat is cognitieve dissonantie.
Historische amnesie – Stockholmsyndroom en cognitieve dissonantie.
Zou de geschiedenis zich herhalen, maar in een andere. Op wereldschaal zie je autoritaire leiders aan de macht komen. En massa’s mensen verspreid over de hele wereld volgen hun Cultleiders en kiezen voor extremisme en autoritaire politiek. Ze vormen netwerken en coalities.
Het lijkt erop dat de mensheid een gebroken record is bij herhaling. Een nooit eindigende nachtmerrie herbeleven. Wij als mensheid zitten gevangen in een destructieve cyclus van misbruik. Het is een cyclus van het Stockholmsyndroom. Deze cyclus gaat maar door en door.
Het is alsof we als collectieve mensheid “geschiedenisgeheugenverlies” hebben gekregen en vergeten wat er is gebeurd. We vergeten wat er gebeurt als we angst laten heersen. Dan gehoorzamen we blindelings. We vertrouwen erop dat manipulatieve onderdrukkende totalitaire autoriteit het voortouw neemt. Lees verder over propaganda herkennen en kritisch denken.
Laten we terugkijken op de geschiedenis en onthouden.
Bedenk hoe gemakkelijk mensen te manipuleren en te controleren zijn onder de druk van angst. Angst om te overleven en de angst om er niet bij te horen spelen hierbij een rol.
Herken je de bedreigingen die ons openlijk en tussen de regels door worden opgedrongen? Zie je dat het niets anders is dan emotionele mishandeling en een machts- en controletechniek? Kijk alstublieft terug in de geschiedenis. Ververs jouw geheugen als je het niet kunt herkennen. Zie wat er op dit moment voor jouw ogen gebeurt. Geef geen toestemming. Gehoorzaam niet bindend. Vraag en denk zelf na.
Er zijn kwaadaardige burgers en leiders die niet het beste met ons voor hebben. Denk maar aan Hitler. Hij opereerde onder vermomming. Daarom gaf hij de joden de schuld en maakte ze tot zondebok. Hij vergaste hen om in zijn verborgen agenda te passen.
Ja, hij had een verborgen agenda en dat weten we allemaal. We weten ook hoe de massa niets deden. Ze vertrouwden en volgden Hitler blindelings. Bovendien stuurden ze de joden naar de SS en SA. Ze maakten Hitler beroemd als een groot gezag en leider! Kun je niet zien hoe de geschiedenis zich herhaalt, maar in een andere vorm?
Net als bij Hitler is er op dit moment nog een kwaadaardige verborgen agenda gaande. Ik heb het niet over een potentiële complottheorie. Integendeel, het zijn de toestroom van verschillende complottheorieën die voor de cognitieve dissonantie zorgen. Deze theorieën brengen narcistische leiders aan de macht.
Tot Slot
Ik hoop dat sommige van deze tips en inzichten je echt kunnen helpen. Als je te maken hebt met giftige mensen is het erg moeilijk voor je geweest, wat ik echt begrijp. Bekijk dan onze groeitaken hier om een einde te maken aan cognitieve dissonantie in verband met je toxische relatie. Want ongeacht met wie en waar je mee te maken hebt, het gaat over veel dingen. Het betreft familie, werk, allerlei dingen en natuurlijk liefde.
Ik denk echt dat daar iets in zit om je echt te helpen de volgende stap te zetten. Het helpt je om jezelf te helen en te versterken. Je kunt je kracht en gezond verstand terugnemen van giftige mensen. Zo kun je buiten in het leven zijn en van het leven genieten. Je hoeft je niet te verstoppen om te proberen ze te ontwijken, want dat is geen leven.
Ik hoop dat dit echt helpt. Laat het me weten in de commentaren waar je staat in je genezingsproces.
Welke kleine stap past vandaag bij jou?
Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.
Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.
Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.
Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.
Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.
Liefs,
Annemie Persyn-Declercq en Johan Persyn
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.