Doemdenken in de Politiek: Hoe Taal Onze Perceptie Stuurt
Als we praten over de opwarming van de aarde, horen we vaak dat we niet moeten doemdenken in de politiek. Wetenschappers waarschuwen ons met cijfers, maar sommige politici zeggen dat we niet te negatief moeten zijn. Alles moet ‘haalbaar en betaalbaar’ blijven. Maar als het over geld en pensioenen gaat, lijkt het plotseling alsof er grote problemen zijn. Er wordt gezegd dat er geen andere keuze is dan bezuinigen. Waarom is dat zo? En wie beslist welke problemen ‘echt’ en ‘onvermijdelijk’ zijn?
Een voorbeeld hiervan is de Vlaamse regering onder leiding van N-VA. De afgelopen jaren heeft deze regering klimaatdoelstellingen afgezwakt. Ze deden dit onder het mom dat deze doelen ‘niet realistisch’ waren. Tegelijkertijd werd er streng bezuinigd op sociale uitgaven, zoals de verhoging van de pensioenleeftijd en besparingen op het openbaar vervoer. Hierdoor worden sommige problemen gebagatelliseerd, terwijl andere juist als urgent worden bestempeld.
De manier waarop deze problematieken worden geframed, past binnen een bredere ideologische stroming die Bart De Wever al langer hanteert. Zijn politieke denken wordt sterk beïnvloed door anti-verlichtingsideeën, zoals hij ook in zijn recente boek Woke uiteenzet. Hierin verzet hij zich tegen wat hij ziet als een doorgeschoten gelijkheidsdenken en een bedreiging van nationale en culturele identiteit. Deze denkwijze beïnvloedt niet alleen zijn migratiebeleid, maar ook zijn economische en ecologische keuzes.
Deze strategie zien we niet alleen in Vlaanderen, maar ook internationaal bij andere conservatief-nationalistische leiders zoals Giorgia Meloni in Italië. Net als De Wever verzet zij zich tegen de Verlichtingswaarden van gelijkheid. Ze verzet zich ook tegen progressieve rechten. Daarnaast schuift ze een sterke natiestaat naar voren als dé oplossing voor maatschappelijke problemen. Sociale uitgaven worden afgebouwd onder het mom van ‘noodzakelijke besparingen’. Migratie en progressieve bewegingen worden afgeschilderd als de grote bedreigingen.
Wie Bepaalt Wat Nodig is? De Dubbele Maatstaf binnen Doemdenken in de Politiek
Bij milieuproblemen zeggen sommige politici dat we de doelen naar beneden moeten bijstellen, omdat anders ‘de mensen niet mee zijn’. Echter, als het over geld gaat, is dat ineens niet meer belangrijk. Dan moeten we streng zijn en besparen, zonder te kijken naar de gevolgen. Dit is een duidelijk voorbeeld van doemdenken in de politiek waarbij bepaalde kwesties anders worden behandeld dan andere.
Een voorbeeld hiervan was de beslissing van de federale regering onder premier Charles Michel. Ze besloten de pensioenleeftijd te verhogen naar 67 jaar. Dit werd gebracht als ‘onvermijdelijk’ om de begroting op orde te houden, terwijl tegelijkertijd belastingvoordelen voor grote bedrijven behouden bleven. Dit toont aan dat er met twee maten wordt gemeten. Sociale voorzieningen moeten wijken voor financiële stabiliteit. Ondertussen worden bedrijven ontzien.
Het anti-verlichtingsdenken van Bart De Wever is hier opnieuw zichtbaar. De nadruk ligt op orde, discipline en economische noodzaak. Dit sluit aan bij een conservatieve visie. In deze visie wordt ongelijkheid als natuurlijk gezien. Sociale herverdeling wordt beschouwd als een bedreiging voor het economische evenwicht. Volgens hem rechtvaardigt dit harde besparingen en economische discipline. Hierdoor bepalen ze een beleid waar de staat een minimale rol speelt in het ondersteunen van kwetsbare groepen.
Dit patroon zien we terug bij andere conservatief-nationalistische leiders zoals Meloni. Viktor Orbán gebruikt eveneens de staat om nationale identiteit te versterken. Ze brengen ook progressieve bewegingen in diskrediet. Door angst te zaaien voor ‘economische catastrofes’, normaliseren zij doemdenken in de politiek en legitimeren ze strenge besparingen.
Zijn Economische Regels Echt Objectief? De Invloed van Doemdenken in de Politiek
Veel mensen denken dat economische regels gewoon vaststaan, alsof ze door de natuur bepaald zijn. Toch is dat niet zo. Politieke partijen hebben zelf regels opgesteld, zoals begrotingsnormen, en doen nu alsof die regels niet veranderd kunnen worden. Toen economen waarschuwden dat deze regels schadelijk konden zijn voor de economie, werd daar niet naar geluisterd.
Een concreet voorbeeld hiervan is het Europese begrotingspact dat België verplicht om de staatsschuld onder controle te houden. De Vlaamse en federale regeringen gebruikten dit om te bezuinigen op sociale zekerheid door te drukken. Belastingverlagingen voor bedrijven bleven echter bestaan. Een voorbeeld hiervan is de verlaging van de vennootschapsbelasting onder de regering-Michel. Hierdoor lijkt het alsof economische discipline enkel geldt voor sociale voorzieningen en niet voor grote bedrijven.
Deze nadruk op economische discipline en besparingen sluit aan bij De Wevers ideologie. In deze ideologie wordt de natie en haar economische slagkracht belangrijker geacht dan sociale gelijkheid. We zien de economie niet als een middel voor een rechtvaardige samenleving. In plaats daarvan wordt ze ingezet als een instrument van nationale overleving.
De Macht van Framing: Hoe Woorden Doemdenken in de Politiek Bevorderen
Woorden hebben macht. Als we het hebben over ‘loonlasten’, lijkt het alsof lonen een probleem zijn. Integendeel, het is gewoon de beloning voor werk. Het woord ‘pensioenbom’ maakt van ouderen een bedreiging. Een pensioen is juist een logisch recht voor mensen die hun hele leven hebben gewerkt.
Een voorbeeld van framing in de politiek is hoe N-VA en Open VLD praten over vakbonden. Vaak worden vakbonden afgeschilderd als ‘sta-in-de-wegs’ voor economische groei, terwijl ze in werkelijkheid opkomen voor eerlijke lonen en betere arbeidsvoorwaarden. Dit laat zien hoe taal ons denken beïnvloedt en bepaalde standpunten normaliseert.
Dit past binnen de bredere ideologische lijn die De Wever volgt. In zijn visie staan vakbonden, sociale bewegingen en progressieve ideeën vaak haaks op de belangen van de natie. Dit verklaart waarom hij in zijn beleid en retoriek systematisch sociale bewegingen en linkse partijen als obstakels voor vooruitgang neerzet. Dit is een strategie die we eveneens herkennen bij conservatief-nationalistische leiders als Meloni en Orbán.
Tijd voor een Nieuw Perspectief: Een Eerlijke Economie zonder Doemdenken in de Politiek
Moeten we besparen of investeren? Dat is niet de echte vraag. De echte vraag is: wie betaalt de prijs en wie profiteert ervan? Een eerlijke economie houdt rekening met het milieu en de samenleving, en niet alleen met winst voor bedrijven.
We moeten nadenken over hoe we onze samenleving willen inrichten. Niet door bang te zijn voor verandering, maar door kritische vragen te stellen. Waarom accepteren we dat ‘de economie’ alleen goed is voor sommigen? Waarom kunnen we regels niet veranderen zodat ze eerlijker zijn voor iedereen?
De invloed van conservatieve, anti-verlichtingsideeën op het hedendaagse beleid is duidelijk merkbaar. Doemdenken wordt in de politiek gebruikt om klimaatbeleid af te zwakken. Het wordt ook toegepast om sociale bescherming af te bouwen. Dit past binnen een breder ideologisch kader dat ongelijkheid als een noodzakelijke realiteit accepteert. Dit patroon zien we ook terug bij figuren als Meloni, die doemdenken strategisch inzetten om hun conservatief-nationalistisch beleid te legitimeren.
Er is geen natuurwet die bepaalt hoe onze samenleving eruitziet. Politieke keuzes vormen de wereld om ons heen. En als die keuzes vooral goed uitpakken voor een kleine groep mensen, is het misschien tijd om ze te herzien.
Welke kleine stap past vandaag bij jou?
Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.
Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.
Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.
Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.
Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.
Liefs,
Annemie Persyn-Declercq en Johan Persyn
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.