Migratie is nooit louter een verhaal van individuen, maar een verhaal van structuren. In het kapitalisme hoeft niemand persoonlijk slechte intenties te hebben om toch uitbuiting in stand te houden. Het systeem zelf – de sociale rollen die we vervullen – leidt tot scheidslijnen tussen uitbuiters en uitgebuitenen. Dat inzicht is cruciaal om te begrijpen waarom discussies over migratie vaak vastlopen in valse tegenstellingen.
Kernidee: Niet het karakter van mensen, maar de positie die ze innemen in een economisch en juridisch kader bepaalt gedrag. Het bepaalt ook kansen en grenzen. Dáár begint collectieve veerkracht: wij buigen structuren door gezamenlijke organisatie, niet door individuele wilskracht alleen.
Migratie voorbij het culturele debat: structurele breuklijnen en de rol van klasse
De rechtse narratieven stellen dat de kern van onze problemen ligt bij wie erbij hoort en wie niet. Het is een verhaal van identiteit en lidmaatschap: wie is ‘in’ en wie staat ‘buiten’? Maar dit versmalt complexe realiteiten tot een simplistische wij–zij-logica en stelt verkeerde vragen.
Wat vergeten wordt:
- Arbeiders – ongeacht herkomst – delen vaak dezelfde uitbuitingsvoorwaarden (onzekere contracten, lage lonen, hoge woonlasten).
- Migratie wordt politiek misbruikt als bliksemafleider, terwijl kapitaalaccumulatie en concentratie van rijkdom de werkelijke breuklijnen vormen.
- Ongelijkheid groeit niet door de aanwezigheid van migranten. Het komt door een systeem dat rechten, burgerschap en welzijn afhankelijk maakt van bezit en status.
- “Last” of “meerwaarde” reduceren mensen tot boekhoudregels. Menswaardigheid is geen kostenpost.
Extra dimensie: de aandachtseconomie. Korte video’s, boze tweets en paniekkoppen belonen polarisatie. Niet omdat individuen “slecht” zijn, maar omdat de logica van winst en algoritmes zo werkt. Collectieve veerkracht vraagt daarom mediageletterdheid én alternatieve kanalen die nuance belonen.
De EU als strijdtoneel: tussen Fort Europa en Solidair Europa
De Europese Unie is een onvoltooid project, een politiek strijdtoneel. Waar eerder stemmen klonken voor sociale rechtvaardigheid en transnationaal burgerschap, overheerst nu een narratief van uitsluiting. Figuren als Giorgia Meloni presenteren de EU als een ‘christelijke beschavingsmacht’. In de praktijk pleiten ze echter voor hermigratie. Ze streven ook naar het afbreken van mensenrechtenkaders.
Dit leidt tot een gevaarlijke verschuiving:
- Van een EU als platform voor emancipatie…
- Naar een EU als nationaal superstaat gericht op uitsluiting, deportatie en culturele homogeniteit.
Twee scenario’s in het kort:
- Fort Europa – coördinatie rond pushbacks, uitbesteding van asiel aan derde landen, juridisch uithollen van mensenrechten.
- Solidair Europa – versterking van sociale pijlers. Er moet een eerlijke verdeling van opvang zijn. Er is behoefte aan snellere regularisatie. Ook moet er een Europees burgerschap zijn dat bescherming uitbreidt in plaats van inperkt.
Wat bepaalt de uitkomst? Politieke verbeelding, vakbonden, sociale bewegingen en de vraag welke landen cultureel en economisch de toon zetten. Collectieve veerkracht is hier: transnationaal samenwerken zodat hoop beleid wordt.
Migratie en klassenstrijd: wie profiteert en wie betaalt de prijs?
Migratie is niet enkel een kwestie van aantallen of culturele verschillen. Het draait om klasse:
- Rijke oligarchen kopen paspoorten en vastgoed zonder problemen; het paspoort is voor hen een financieel product.
- Arbeiders zonder papieren blijven rechteloos en dus extra kwetsbaar voor uitbuiting. Rechteloosheid is geen fout van individuen, maar een functie van een arbeidsmarkt die lage kosten wil verzekeren.
- De echte scheidslijn loopt niet tussen migranten en niet-migranten, maar tussen rijk en arm, tussen beschermd en rechteloos.
“Burgerschap is opnieuw een koopwaar geworden. Het is te verkrijgen voor wie kapitaalkrachtig is. Het is onbereikbaar voor wie het hardst bescherming nodig heeft.”
Concreet voorbeeld: wonen.
- Een woningschaarste bij lage bouwproductie én massale speculatie valt niet op te lossen door grenzen te sluiten.
- Wel door: anti-speculatiemaatregelen. Daarnaast aanpak van leegstand en regulering van short-stay. Eerlijke belasting op tweede of derde woningen. Ook publieke bouw voor betaalbare huur.
Hoop tegenover doemdenken: lessen uit de geschiedenis
Ja, er zijn historische parallellen met de jaren ’20 en ’30. In die tijd effende het demoniseren van minderheden de weg naar oorlog en uitsluiting. Maar veerkracht vraagt méér dan angst: ze vraagt een alternatief narratief dat richting geeft.
Waar de rechterzijde een verhaal van identiteit en overleven biedt, moet de progressieve beweging opnieuw leren spreken over:
- Solidariteit over grenzen heen.
- Klassenbewustzijn in plaats van cultuurstrijd.
- Internationale samenwerking als alternatief voor permanente vijandschap.
- Democratisering van de economie: van werkplekdemocratie tot coöperaties en publieke diensten.
Van analyse naar actie: een praktische routekaart
individuen
- Media-dieet: plan twee rustmomenten per dag; lees één lang stuk per week dat nuance vergt.
- 4-7-8-ademhaling voor zelfregulatie vóór debat – een kalm gesprek overtuigt beter dan een harde stem.
- Cirkel van steun: noteer vijf mensen of groepen waar je terechtkunt; wissel hulpvragen en hulpaanbod uit.
buurten en steden
- Buddy-netwerken tussen nieuwkomers en locals (taal, woning, werk).
- Rechtshulpcafés in samenwerking met juristen en studenten.
- Commons-projecten: deelkeukens, ruilbibliotheken, buurttuinen – binding én basiszekerheid.
organisaties en vakbonden
- Psychologische veiligheid: vaste check-ins en heldere grenzen rond werktijd en loontransparantie.
- Organiseerbaar werk: voorkom schijnzelfstandigheid; faciliteer lidmaatschap voor flexwerkers en migranten.
- Aanbesteding met zorgplicht: sociaal criterium verplicht (levensloon, opleiding, diversiteit).
beleid
- Reguliere, humane kanalen om irreguliere uitbuiting te verminderen.
- Snelle erkenning van diploma’s plus taal- en brugprogramma’s.
- Publieke bouw en anti-speculatie voor betaalbaar wonen.
- Transnationale arbeidsinspectie tegen ketenaansprakelijkheid en zwartwerk.
Veelgestelde vragen (FAQ)
“Maar zijn migranten niet een ‘netto last’?”
Die frame reduceert mensen tot balanspost. Zelfs binnen die logica laat onderzoek vaak een gemengd beeld zien per levensfase en beleid. Essentieel is: uitbuiting elders creëert hier winst. Vraag waar de waarde naartoe stroomt. Kijk niet alleen naar wat in de staatskas belandt.
“Waarom niet gewoon ‘eigen volk eerst’?”
Ongelijkheid krimpt niet door het inperken van rechten. Het krimpt door het verbreden ervan (loon, wonen, zorg) – voor iedereen. Rechten zijn geen taartpunt die kleiner wordt als er iemand bijkomt; ze groeien door organisatie en politiek.
“Is de EU niet hopeloos verdeeld?”
De EU is een strijdveld. Dat is slecht nieuws (risico op Fort Europa), én goed nieuws (ruimte om beleid te kantelen). Coalities tussen steden, vakbonden en lidstaten kunnen wél doorslag geven.
Taal en verbeelding: het verhaal winnen
Woorden vormen werelden. Wie spreekt over “golf”, “overlast” of “illegaal”, programmeert angst. Collectieve veerkracht spreekt over mensen, rechten en wederkerigheid. Vertel verhalen die waardigheid centraal zetten. Bijvoorbeeld de schoonmaker die een ziekenhuis draaiende houdt. Of de koerier die zorg levert. En de buurt die samen opvangt én opkomt voor betaalbare woningen.
Externe links
- European Council on Refugees and Exiles
- UNHCR – Migratie en Vluchtelingen
- Democracy in Europe Movement
Om te delen op uw Social posts
- LinkedIn: “Collectieve veerkracht betekent voorbij identiteit denken: naar klasse, solidariteit en gedeelde menselijkheid. Ontdek onze routekaart van analyse naar actie.”
- Twitter/X: “Migratie is geen cultuurstrijd, maar een klassenkwestie. Tijd voor collectieve veerkracht. #solidariteit #EU #mensenrechten”
- Instagram: “Waar de één een paspoort koopt, wordt de ander gedeporteerd. Lees waarom veerkracht begint bij solidariteit – en wat jij vandaag kunt doen.”
Teaser
“Collectieve veerkracht vraagt dat we voorbij identiteit en angst leren kijken. Migratie gaat niet over grenzen, maar over klasse, macht en hoop. Met concrete tools – van buddy-netwerken tot publieke bouw – schrijven we samen een nieuw verhaal.”
Bronnenlijst
- Marx, K. Het Kapitaal. (Vertalingen en analyses, o.a. LSE reading groups)
- Interviews en analyses over EU, migratie en nationalisme (fragment aangehaald in dit stuk)
- UNHCR-rapporten over migratie en vluchtelingenstromen
- Historische studies over de migratiegolven van de jaren 1920 en 1930 en de gevolgen van imperiumcrashes
Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.
Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.
✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier
Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan.
Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.
👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Kleine stappen, grote transformaties.
Laat een reactie achter. Jouw stem kan iemand anders precies de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.
👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.
🌿 Samen bouwen we aan herstel, kracht en emotionele vrijheid. Steun ons zonder extra kosten door aankopen bij bol. klik op onderstaande afbeelding.
Steun ons zonder extra kost door uw aankopen bij :
https://www.steunfondsvooroekraine.be/donatiepagina
Liefs Annemie