Splitsen en de impact op relaties

Splitsing kan verschillende dingen op verschillende plaatsen betekenen.

Voor de toepassing en voor het bespreken van narcisme zal splitsen gedefinieerd worden als het manipuleren van twee mensen. Dit gebeurt door met eenieder achter de rug van de ander te praten. Het doel is om ze tot afkeer of wantrouwen tegen elkaar te brengen. Hierdoor komt de manipulator in een positie van controle.

Volledig goed of volledig slecht.

Splitsing kan ook worden gebruikt om de praktijk over mensen en situaties te beschrijven als volledig “goed”. Het kan ook worden gebruikt om ze als volledig “slecht” te beschrijven.

Splitsing kan ook zwart-wit denken of alles op niets denken genoemd worden. Daarbij is het een falen in iemands denken. Het is moeilijk om de positieve en negatieve kwaliteiten van het zelf en anderen te begrijpen. Het samenvoegen van deze kwaliteiten in een samenhangend, realistisch geheel is uitdagend.

Het is een veel gebruikt verdedigingsmechanisme dat door veel mensen wordt gebruikt.

Het individu neigt ertoe in extremen te denken d.w.z. de acties en motivaties van een individu zijn allemaal goed of slecht, zonder middenweg.

Het concept van splitsen is verder ontwikkeld door Ronald Fairbairn in zijn formulering van objectrelatie theorieën. Het begint als het onvermogen van het kind. Het kind kan de vervullende aspecten van de ouders (het goede object) niet combineren. Het kan ook hun niet reagerende aspecten (het onbevredigende object) bij dezelfde individuen niet combineren. In plaats daarvan ziet het kind het goede en slechte als apart.

In de psychoanalytische theorie functioneert splitsen als een afweermechanisme.

Centraal in de psychologische processen van narcistische en borderline persoonlijkheden is het kenmerk van ‘splitsen’.

Splitsen is een gepolariseerde perceptie van gebeurtenissen.

Mensen vallen in extremen van al het goede, ideaal en prachtig of helemaal slecht, volledig gedevalueerd en gedemoniseerd.

Bij splijten zijn denken en waarnemen zwart-wit.

Gemoduleerde grijstinten, met gemengde positieve en negatieve kwaliteiten, zijn niet mogelijk.

Mensen worden sowieso geïdealiseerd als de alles wonderbaarlijke bron van koestering en narcistische aanbod. Ze worden ook volledig gedemoniseerd als zijnde “beledigend”. Daarnaast worden ze gezien als “verdienstelijk” om te worden gestraft voor hun ontoereikendheid.

Splitsing omvat zwarte of witte extremen van gepolariseerd denken en waarnemen.

De “American Psychiatric Association” (2000) definieert splitsen als: “Splitsing. Het individu behandelt emotionele conflicten of stressoren door tegengestelde affectstaten te compartimenteren. Het slaagt er niet in de positieve en negatieve kwaliteiten van het zelf te integreren. Het slaagt er ook niet in de kwaliteiten van anderen in samenhangende beelden te passen.

Ambivalente affecten kunnen niet tegelijk worden ervaren. Daardoor worden meer gebalanceerde opvattingen en verwachtingen van zichzelf of anderen uitgesloten van het emotioneel bewustzijn.

Zelf – en objectafbeeldingen hebben de neiging om af te wisselen tussen tegenpolen. Ze kunnen uitsluitend liefhebbend, krachtig, waardig, koesterend en vriendelijk zijn. Of ze kunnen uitsluitend slecht, hatelijk, boos, destructief, afwijzend of waardeloos zijn.”

Ontkenning en splitsen.

Otto Kernberg (1977) is een van de leidende figuren in Persoonlijkheidsstoornis. Hij verbindt het kenmerk van splitsen met het vermogen tot ontkenning als een verdedigingsmechanisme. “Ontkenning wordt hier typisch geïllustreerd door” wederzijdse ontkenning “van twee onafhankelijke bewustzijnsgebieden. In dit geval zouden we kunnen zeggen, ontkenning versterkt simpelweg het splitsen.

De patiënt is zich ervan bewust dat zijn percepties, gedachten en gevoelens nu volledig tegengesteld zijn aan die van anderen. Hij realiseert zich dat zijn kijk op zichzelf of andere mensen anders is. Maar heeft deze herinnering geen emotionele relevantie. Daarom dat het de manier waarop hij zich nu voelt niet kan beïnvloeden.

Onvermogen tot koppeling van de twee ego-talen als gevolg van splitsen.

Op een later tijdstip kan hij terugkeren naar zijn vorige ego-staat. Dan kan hij dat huidige ego ontkennen. Dit gebeurt opnieuw met blijvende herinnering, maar met een volledig onvermogen tot emotionele koppeling van deze twee ego talen.

Masha Linehan.

“De leidende autoriteiten over processen van borderlinepersoonlijkheidsstoornissen, Masha Linehan, vangt borderline de kenmerkende onverzettelijkheid van de splitsende gedachtepatronen op:

Ze hebben de neiging de realiteit te zien in gepolariseerde categorieën. Ze bekijken dingen als “ofwel – of” in plaats van “alles en.” Dit gebeurt binnen een zeer vast referentiekader.

Het is bijvoorbeeld niet ongebruikelijk dat dergelijke personen geloven. Zij denken dat de kleinste fout het onmogelijk maakt dat de persoon ‘goed’ van binnen is.

Hun rigide cognitieve stijl beperkt verder hun mogelijkheden om ideeën over toekomstige verandering en transitie te verwachten. Die beperking leidt tot gevoelens van eindeloze pijnlijke situatie. Dingen die eenmaal zijn gedefinieerd, veranderen niet.

Als een persoon eenmaal ‘gebrekkig’ is, zal die persoon voor altijd in de fout blijven. ‘ Zowel de narcistische als de borderlinepersoonlijkheid vertonen dit kenmerk van hun persoonlijkheid.

Dit komt, omdat zowel de narcistische als de borderlinepersoonlijkheid een onderliggende persoonlijkheidsorganisatie delen met verschillende oppervlaktemanifestaties.

Zowel de narcistische als borderline persoonlijkheden hebben een ervaring van enorme ontoereikendheid van hun kernzelf.

Ze geloven beiden dat deze tekortkoming tot hun kern zelf zal leiden. Daarbij denken ze dat deze tekortkoming ervoor zorgt dat ze worden afgewezen en verlaten door anderen. Ze denken voornamelijk dat ze zullen worden verlaten door gehechtheidsfiguren.

Waarschijnlijk is dat in hun vroege jeugd al te zeer gebeurd. Daardoor is nog één keer, één keer te veel voor hen.
Deze dynamiek van de persoonlijkheidsstoornis ontstaat door onderliggende patronen in hun bevestigingssysteem. Deze patronen dienen als de vormende kern voor de ontwikkeling van de persoonlijkheidsstructuur.

Bowlby (1969; 1973; 1980) beschreef in eerste instantie de formatie en de aard van het bevestigingssysteem. Hij noemde deze onderliggende patronen ‘interne werkmodellen’ van gehechtheid.

Beck et al., (2004) verwijzen naar hen als organiserende ‘schema’s’ die onze percepties van gebeurtenissen en relaties sturen.

Werkmodellen van gehechtheid of schema’s.

De onderliggende interne werkmodellen van gehechtheid zijn hetzelfde. Het organiseren van schema’s is ook gelijk voor zowel de borderline persoonlijkheid als de narcist.

Dat schema is ontstaan uit een diepgaande ervaring van kern-zelf ontoereikendheid. Maar ook hun diepgaande ervaring dat hun geloof over zelf-in-relatie in een relatie aantastte.

Zij hebben een geloof dat zij zullen worden afgewezen en verlaten worden door de gehechtheidsfiguur. Zij hebben dat omwille van hun diepgaande tekortkoming van hun kernzelf.

Het verschil tussen de borderline en narcistische persoonlijkheid is de verschillende manier waarop elke persoonlijkheidsstijl omgaat met dit diepgaande geloof. Ook de manier hoe ze zich verdedigen tegen dit identieke onderliggende kernovertuigingssysteem bepaalt welke persoonlijkheidsstijl ze hebben.

Heb je ervaring met personen met zo’n gevoel van ontoereikendheid van zichzelf? Laat het ons weten. Uw ervaring kan een ander helpen.

Op zoek naar meer? Misschien wil je dit bericht ook lezen over hoe je je dromen kunt bevrijden. Je kunt ook deze lezen over hoe je je denken kunt verbeteren.

Vragen voor zelfreflectie

Heb je ooit situaties meegemaakt waarin je de neiging had om mensen in “goed” of “slecht” te categoriseren? Hoe heeft dat je kijk op die personen beïnvloed?
Ken je iemand die splitsing toepast in zijn of haar relaties? Welke gevolgen heeft dat gehad voor de betrokken partijen?
Hoe denk je dat splitsing bijdraagt aan de dynamiek van narcistische of borderline persoonlijkheden?
Heb je ervaringen waarin je jezelf betrapte op zwart-wit denken? Wat waren de omstandigheden en hoe ben je daarmee omgegaan?
Denk je dat het begrijpen van splitsing je kan helpen om effectiever te communiceren met mensen die deze neiging hebben? Waarom of waarom niet?
Welke strategien of technieken denk je dat nuttig kunnen zijn om met het fenomeen van splitsing om te gaan?
Heb je ooit overwogen om professionele hulp te zoeken vanwege relaties die gekenmerkt zijn door splitsing? Wat hield je tegen of wat motiveerde je om dat te doen?
Wat zijn jouw gedachten over het idee dat innerlijke overtuigingen onze relaties en interacties met anderen vormgeven?

Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.

Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.