Gelijkenis Thomas Naastepad “Het Talent” Mattheus 25,13-30 deel 4
Hieronder is de tekst uit het Mattheus evangelie waarna de verdere bespreking volgt door Thomas Naastepad over het Geld van zijn Heer:
Waakt daarom omdat je niet weet de dag noch het uur. Want het is gelijk een mens die van zijn volk heenging. Hij riep de eigen knechten. Hij leverde hun zijn goederen over. Aan de een gaf hij vijf talenten. Aan de ander gaf hij twee en aan de andere één. Hij deed dit naar ieders eigen kunnen. Toen ging hij heen van zijn volk.
Meteen ging hij uit die de vijf talenten ontving en hij werkt daarin. Hij won andere vijf. Desgelijks die van de twee won andere twee. Maar hij die het ene ontving, ging weg en doorgroef de aarde en verborg het geld van zijn heer. Maar na vele tijd kwam de heer van die knechten nam rekenschap op met hen.
Hij die de vijf talenten ontving, trad toe en bracht tot hem andere vijf talenten. Hij zei: heer, vijf talenten hebt je mij overgeleverd. Zie, andere vijf talenten heb ik gewonnen. Zijn heer zei hem: wel, goede en trouwe knecht. Over weinig waart je trouw, over veel zal ik u stellen. Ga in tot de vreugde van uw heer.
Ook die van de twee talenten trad toe en zei:
heer, twee talenten hebt je mij overgeleverd, zie:
andere twee talenten heb ik gewonnen.
Zijn heer zei hem: wel, goede en trouwe knecht,
over weinig waart je trouw, over veel zal ik u stellen,
ga in tot de vreugde van uw heer.
Maar ook trad toe die het ene talent had ontvangen
en zei: heer, ik kende u
dat je een lastig mens zijt
maaiende vanwaar je niet hebt gezaaid
en vergarend vanwaar je niet hebt gestrooid
Zijn heer antwoordde hem en zei:
moest je daarom niet werpen het geld van mij
voor de wisselaars
en komende zou ik het mijn
opnieuw hebben geïnd met woeker.
Neemt dan af van hem het talent en geeft aan die de tien talenten heeft. Want aan ieder die heeft, zal gegeven worden en hij zal overvloedig hebben,
maar van die niet heeft, zal ook wat hij heeft
worden afgenomen van hem.
En werpt de onnutte knecht uit in de buitenste duisternis,
daar zal zijn geween en geknars van tanden.
Hierna volgt de bespreking door Thomas Naastepad.
De kortheid waarmee hetzelfde aan die tweede wordt verteld, is opvallend. ‘Desgelijks die van de twee won andere twee’. Op het eerste gehoor zou een herhaling niet misstaan hebben. Meteen ging ook hij uit die de twee talenten ontving, en hij werkte daarin, en hij won andere twee’.
De stijlfiguur van de herhaling is in de Schrift heel gebruikelijk.
Mattheus gebruikt hier met zoveel nadruk die stijlfiguur niet. Dit wijst erop dat hij die stijlfiguur wil bewaren. Hij wil die bewaren voor straks wanneer de volheid van het evangelie aan de orde is.
De lezer wordt hier verrast door de opvallende afwezigheid van de herhaling. Dit zet hem ertoe aan waakzaam te zijn. Hij let op dat fragment in het verhaal waarin de herhaling wel wordt toegepast.
Wat hij hier niet verzwijgen mag, dat schrijft hij. Het is de overrompelende kracht van Gods ontferming. ‘Desgelijks die van de twee won andere twee’.
Het beeld van God in zijn omgang met de mensen is nog ongebroken.
‘Er is een land van louter licht, waar heiligen heer zijn’ (Gez. 290). God schaamt zich niet voor zijn getuigen. Er zijn nog geen godzaligen die hem tot een monstrum maken.
Dat gaat nu komen: ‘Hij die het ene ontving, ging weg. Hij doorgroef de aarde. Hij verborg het geld van zijn heer.’
Opeens klinkt alles anders.
Het woord ‘talent’ valt hier helemaal weg: ‘het ene’.
Ook gebruikt het Grieks een ander werkwoord. Het is niet ‘uitgaan’, maar ‘heengaan’, weg uit de bediening. Die man gaat meteen al zijn eigen weg. Wat hem is gegeven, blijft een vreemd ding in zijn leven. Het maakt geen deel uit van zijn bestaan. Het is eerder een hinderpaal. Want, zegt hij zelf later: hij vreesde.
Die ontferming van God: hij kan ook zonder die leven, en doet dat ook liever.
Wat hem is toevertrouwd wordt nooit zijn hart en ziel. Hij wil er eigenlijk van af. Daarom graaft hij in de aarde en verbergt het daar, zoals je een dode begraaft. In zijn hand is de levende gave een dood ding. In zijn mond is het woord van God niet meer dan een holle galm.
Aan hem gegeven wordt het talent opeens …geld!
‘En hij verborg het geld van zijn heer’.
Nu pas staat Mattheus ons toe aan geld te denken.
Nu is het ook geboden.
Hij laat er mee horen hoe de eigenste gaven van God veranderd worden. Ze worden tot het onbetrouwbaarste wat onder mensen gangbaar is. Het wordt een ruilmiddel in de handel. Het wordt ook gebruikt als een machtsmiddel om genadeloos over anderen te heersen en als een afkoopsom.
Het is voorzien. Er is in voorzien dat God zelf, als hij tot ons komt, verkocht en verraden wordt. Hij wordt gelijkgesteld aan klinkende munt. Voor dertig zilverlingen kun je hem krijgen. Waar het woord ‘God’ gangbaar is geworden als pasmunt, daar wordt het even onbetrouwbaar als de Mammon.
Wij moeten er op letten dat Mattheus hier het woord geld voor het eerst invoert in zijn evangelie. Dit gebeurt vrij laat. Nu gaat alles zich concentreren op het ‘einde’.
Hier is het woord ‘geld’ een signaal voor de lezer.
Straks zal het een belangrijke rol spelen in het verhaal van de ‘overlevering’. Het zal ook belangrijk zijn in het verhaal van de dood en van de opstanding.
Twee maal voor de dood van Jezus: ‘toen ging een van de twaalf, genaamd Judas Iskarioth, tot de hogepriesters. Hij zei: wat wilt gij mij geven, en ik zal hem aan u overleveren? Ze hebben hem toegelegd dertig zilverlingen (arguria) 26,1. De tweede maal bij herhaling in het bericht van de zelfmoord van Judas: 27,3-10. Hierin ook opklinkt weer het woord ‘overleveren’.
Dan tweemaal na de opstanding van Jezus: ‘Zij (de hogepriesters) vergaderden met de ouderlingen. Ze hielden samen raad en gaven aan de soldaten veel geld’ (28,12). ‘Zij namen het geld en deden zoals ze geleerd waren. Dit woord is bij de Judoërs tot op de huidige dag verbreid’ (28,15).
De betekenis van geld voor Mattheüs.
Het is wel duidelijk: ‘geld’ is voor Mattheus het woord voor al die machtsmiddelen. Hiermee wil men de Christus en zijn woord, zijn leven en zijn opstandig, verdonkermaant en machteloos houden. Hij mag niet waar zijn. Men blijft liever zelf aan de macht.
Men moet het woord ‘Judaeers’ in 28,15 dan ook niet met ‘Joden’ vertalen. Want dan heeft het de schijn dat de kerk vrij uit gaat. De Judoërs dragen de naam van ‘Judas’, van het adressaat van de genade.
Iedere godzalige en iedere leerling leeft niet zonder God. Maar zij kunnen wel zonder deze heer leven. Daarom doen ze geen afstand van zijn macht en van zijn koopkracht. Ze moeten zich rekenen onder de Judoërs.
God met ons.
Doorslaggevend daarbij is niet of men ‘in de opstanding gelooft. Het gaat niet om de historiciteit van Christus. Met dergelijke abstracties moet men elkaar niet om de oren slaan.
Deze gelijkenis openbaart aan de rechtzinnige zijn zonde. Hij verduisterde God terwijl hij hem beleed. Hij maakte God wanstaltig en onbetrouwbaar terwijl hij voor hem pal stond.
In zijn pretentie van een nauwkeurig bewaarde leer te bezitten, leeft hij niet naar de God van de ontferming. Deze leer is van vreemde smetten vrij. Hij houdt vast aan zijn principes. Deze God is nooit zijn leven geworden. Hij verbergt het geld van zijn heer: in zijn handen werd het talent tot geld. Bovendien zal hij zich het geld van een ander nooit toe-eigenen. Hij is onkreukbaar. Maar hij denkt in geld, in afgebakende bezittingen.
Hollands welvaren.
De ironie van Hollands welvaren is dat het hart van de prediking, ‘God-met-ons,’ op de rand van ons geld staat. We bewaren dit geld in kluizen. Aan dat geld lezen we de macht van de sterkste af.
Het staat er wel zo onbeschaamd. Daardoor zouden we haast de aandacht verliezen voor de veel verfijnder vormen van Gods haat. In die vormen kan een rechtzinnige zijn grote en kleine machtspolitiek bedrijven.
Met het woord ‘geld’ loopt Mattheüs hier vooruit op het komende verhaal van Jezus‘ dood. Die dood openbaart onze vervreemding van God. Met nauwkeurig gekozen woorden laat Mattheus zien hoe ver die man is van de gave Gods. Hij zegt: ‘hij verborg het geld van zijn heer’. Het werd nooit het zijne. Hij kon ook zonder de ontferming leven. Hij liet dan ook anderen zonder ontferming leven (=sterven).
Het woord ‘heer’ treedt hier voor het eerst op in de parabel. Die heer, hoewel hij zichzelf gaf, komt alleen te staan, tegenover die man.
De overlevering is nu minstens problematisch geworden.
Al zal dan de ontferming nooit kunnen worden geblokkeerd. De geschiedenis ervan is vervlochten met de dood van de mensenzoon. Het is eveneens vervlochten met de bittere geschiedenis van de kerk.
Wie in die kerk de dood van Jezus Christus belijdt, heeft niet het recht zich te distantiëren. Men mag zich niet distantiëren van die man die het geld van zijn heer verborg. Voor hem is deze parabel geschreven. Het zijn de Joden niet, Heer Jezus, die u sloegen’; het zijn de ‘Judoërs‘ die wij zijn.
Laat me weten in de commentaren wat het goede nieuws was. Wat gaf u een nieuw perspectief in deze tekst? En of je het met deze uitleg eens of oneens kunt zijn?
Ontdek de Diepe Betekenis van de Gelijkenis: Vijf Reflectieve Vragen
- Wat betekent het voor jou persoonlijk om “de talenten” die je hebt te gebruiken in je dagelijks leven?
- Hoe zie je de rol van geld en materiële bezittingen in jouw relatie met God?
- In welke situaties voel je dat je “het geld van je heer” verbergt? Hoe kun je daar verandering in brengen?
- Wat leer je van de verschillende reacties van de knechten op de talenten die aan hen zijn toevertrouwd?
- Hoe kun je de boodschap van deze gelijkenis toepassen in je eigen gemeenschap of omgeving?
Laat je gedachten en inzichten daarover weten!
Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.
Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.
✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier
Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan.
Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.
👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Kleine stappen, grote transformaties.
Laat een reactie achter. Jouw stem kan iemand anders precies de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.
👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.
🌿 Samen bouwen we aan herstel, kracht en emotionele vrijheid. Steun ons zonder extra kosten door aankopen bij bol. klik op onderstaande afbeelding.
Steun ons zonder extra kost door uw aankopen bij :
Liefs Annemie