Ondersteunende communicatie in de begeleiding van kwetsbare mensen.

Het belang van een goede begeleidershouding/communicatie bij maatschappelijk kwetsbare mensen.

Vanmorgen, op weg naar de crèche had ik een “gesprek” met ons 12 maanden oude pleegzoontje Levy. Het was best grappig toen hij met alle mogelijke intonaties kon aangeven wat hij wilde zeggen. Dit doet mij denken aan het belang van ondersteunende communicatie in de begeleiding van kwetsbare mensen.

Toen dacht ik dat dit mijn interpretatie was van zijn verhaal. Wilde hij helemaal iets anders vertellen? Maar toen ik hem uit de auto haalde, kraaide hij en was alvast tevreden. Was dit Ondersteunende communicatie in de begeleiding van kwetsbare mensen?

Mijn gedachten vloeiden dan ook over naar H.

Zij is ons pleegdochtertje die meer dan 10 jaar bij ons woont. Aan de leeftijd van 15 maanden kwam ze ons gezin vervoegen.  Onder andere, opgelopen trauma’s bepaalden intussen haar identiteit. 

Heel vaak hielpen woorden niet om haar te troosten. Zelf was ik nog maar gestart met mijn opleiding orthopedagogie via afstandsleren. Tijdens het vak orthopedagogische methodes en interventies hoorde ik over ’the gentle teaching methode‘ van John Mc Gee.

Deze methode bezorgde me een goed gevoel. Met deze methodiek vertrekt hij vanuit een wederkerige relatie. Of toegankelijk zijn op een manier die gelijkaardig is aan wat gegeven wordt.

Of hoe hij door een simpele manier van aanraken, toch kon communiceren. Met die aanrakingen onder haar slaap werd Helena rustig. Ik aaide haar telkens met dezelfde bewegingen. Ontelbare keren heb ik dit bij haar toegepast. Nu als bijna 8-jarige, geniet ze er nog van als ik dit bij haar doe.

Bij deze methodiek wordt de focus gelegd op verbondenheid en niet op het gedrag. 

Deze manier van omgaan met haar, heeft ervoor gezorgd dat dit opnieuw het begin was om mensen te leren vertrouwen. Het gaf haar een gevoel van veiligheid. Dit gevoel van veiligheid kon versterkt worden met een gevoel van geborgenheid.

Of m.a.w., er werd bij haar een basis van hechting gelegd. De waarde van Gentle Teaching bij onveilige hechting speelt hier dus effectief een rol.

De negatieve levenservaringen werden bij haar vervangen door een nieuw positief referentiekader. Aan de leeftijd van 3 jaar werd bij haar ook “stotteren” vastgesteld als ze in nieuwe, onvoorspelbare situaties terechtkwam.

En waarbij de manier van beleven veel vlugger bij haar ging dan dat ze werkelijk kon uitspreken, kon vertellen. Een logopedie test wees dan uit dat dit van voorbijgaande aard was. Al zingend zijn we dan een paar maanden met haar door het leven gegaan. Door te zingen verlegde je de focus van haar probleem.  En dit lukte.

Die manier van mensen aanraken heeft me altijd al geboeid en geïnspireerd.

Emmanuel Levinas, auteur van het Menselijk gelaat (1969, 1987, 2003), stelt dat de aanwezigheid van de ander mij oproept. Het vraagt om het antwoord op de vraag hoe ik me tot hem ga verhouden.

Vanaf het moment waarop ik me bewust ben van het bestaan van de ander als andere-gelijk-aan-mezelf, ontstaat er een vraag. De ander is een subject, gelijk aan mezelf. Hoe zal ik me tot hem verhouden?

Als mens ontsnap ik niet aan de oproep die uitgaat van het gelaat van de ander. Louter en alleen mijn aanwezigheid zet mij in de schuld ten aanzien van die andere.

We zijn bij elkaar en moeten wat met elkaar. Het is het begin van ethiek en verantwoordelijkheid. “Wat heb je gedaan” impliceert ook: “Wat ga je nog doen tegenover anderen? “

Zelf werk ik reeds al 10 jaar als armoede consulente in de VDAB. (2014)

Mijn doelgroep bestaat uit arme werkzoekenden. Het omvat langdurige werklozen die via de normale trajectwerking gericht op arbeid niet aan de slag geraken. Er wordt verondersteld dat ze extra ondersteuning nodig hebben om werk te vinden. Ze zijn uitkeringsgerechtigd of geschorst.

Mijn visie blijft erbij dat ik de mens benader in het gewoon kunnen zijn. Ik probeer te streven naar een samenleving waarin iedereen tot zijn recht komt en in zijn waardigheid erkend wordt.

Ik luister naar de verhalen van mijn cliënten. Het valt op hoe vaak zij het hebben over de momenten. Ze spreken over momenten waarop ze object waren voor de ander. Het valt ook op dat er momenten waren waarop niemand met hen rekening hield.

Ze waren object voor de mensen met wie ze leefden. Bovendien waren ze ook object voor hun werkgever of voor een welzijnsvoorziening.  Ze waren een werkkracht of een geval. Vaak waren ze de derde in een relatie en werden er keuzes gemaakt die geen rekening hielden met hun belangen.

Ze vertellen me ook hoe vaak ze hebben geprobeerd om rekening te houden met de belangen van de ander. Ze proberen erg hun best te doen om het goede te doen. Dat is zo voor mijn mensen, dat is zo voor ons. Het gaat niet alleen om de belangen van wie voor ons staat. Het gaat ook om wie niet aanwezig is.

‘Meervoudig gekwetsten‘ is geen doelgroep die duidelijk valt af te bakenen.

Het is geen sociologisch af te bakenen doelgroep. Niettegenstaande ze heel wat gemeenschappelijke kenmerken vertonen in hun maatschappelijk kwetsbare positie.

Er bestaat ook geen psychiatrische diagnose. Tegelijk zijn het mensen die kans en risico lopen. Ze kunnen bepaalde psychiatrische ziektebeelden op gekleefd krijgen.

Hun meervoudige kwetsbaarheid verbindt hen. Er is een risico hiermee terug gekwetst te worden. Dit leidt op termijn tot een zijnsgegeven dat zich permitteert in hun verbindingsproblematiek.

Gekwetsheid en kwetsbaarheid

Met het begrip meervoudig gekwetst roepen we op om oog te hebben voor de gekwetstheid en kwetsbaarheid van iemand. Dit geldt achter de uitdagende houding, de dwingende of strijdige taal. Het geldt ook achter de afwijking, de afwijzing en het stilzwijgen.

Een appel op het opschorten van oordeel en verwonderd zoeken naar nabijheid, afstemming, contact en dialoog. Dit is niet eenvoudig. Het vraagt moed om zich te laten raken door het gelaat van de ander. Levinas omschrijft dit ook zo.

Ik zou durven stellen dat men zich laat raken door het zijn van de ander. Laat je raken door de expressie van dit zijn, zelfs als dit zich op een lastige manier presenteert. Het kan gelaagd of paradoxaal zijn.

Mijn mensen leven in armoede.

Armoede is een onrecht en een schending van de mensenrechten.  De visie gaat uit van het recht van elke mens op een volwaardige deelname aan de samenleving. Het biedt ook een menswaardig bestaan. Deze visie staat ook bekend als het mensenrechtenperspectief. (Vranken,2007).

Volgens Vranken (2007) is armoede een netwerk van sociale uitsluitingen. Dit netwerk strekt zich uit over meerdere gebieden van het individuele en collectieve bestaan.

Het scheidt de armen van de algemeen aanvaarde leefpatronen van de samenleving. Deze kloof kunnen ze niet op eigen kracht overbruggen.  Armoede veroorzaakt uitsluiting. Gezinnen in armoede ervaren dagelijks dat ze er niet bij horen. Als mensen worden uitgesloten van een menswaardig leven heet dat onrecht.

Structurele uitsluitingsmechanismen

Ze liggen aan de basis van armoede en sociale uitsluiting. Ze zorgen ervoor dat mensen in armoede geen of onvoldoende toegang hebben tot de basisrechten.

Dit heeft belangrijke effecten op het leven van mensen in armoede. Zo heeft deze uitsluiting enorme gevolgen voor de gevoelswereld van mensen in armoede (Spiesschaert, 2005).

Deze uitsluiting zorgt ervoor dat mensen in armoede andere kennis opbouwen. Ze ontwikkelen vaardigheden die verschillen van de rest van de samenleving.

Bovendien zien we vaak niet de krachten die mensen in armoede hebben ontwikkeld. Zij hebben deze krachten ontwikkeld door op te groeien in een situatie van armoede en sociale uitsluiting.

Al deze elementen zorgen ervoor dat mensen in armoede het moeilijk hebben om deel te nemen aan de samenleving. Deze verschillende effecten als gevolg van een leven in armoede en sociale uitsluiting staan niet los van elkaar.

Ze beïnvloeden en versterken elkaar. 

De structurele uitsluitingsmechanismen zorgen voor een kloof. De verschillende effecten hiervan zijn een missing link tussen het leven van de arme en dat van de niet arme. (De kracht van Ervaring, Training voor tandems in armoedebestrijding,2014).

De missing link gaat ook over het zich niet bewust zijn. Men kent al die aspecten van elkaars leefwereld niet. Dit niet begrijpen van elkaar, zorgt voor misverstanden in de communicatie. Beide partijen voelen zich onbegrepen.

Ongelijkheid in de samenleving zorgt ervoor dat dominante groepen invloed uitoefenen. Ze kunnen bepaalde gedragingen, communicatiewijzen, waarden en normen als normaal doordrukken. Groepen die hiervan afwijken, zoals mensen in armoede, worden vanuit onwetendheid aan de kant geschoven. (Uit het huis, uit het hart, 1996).

Een lijfspreuk die in m’n bureau hing, is: “als de droom sterft in de mens, sterft de mens “.

Ik durf na een tijdje te vragen aan de mensen welke dromen ze nog hebben.  Je ziet ze dan schrikken, omdat ze waarschijnlijk geen zo’n vraag verwachten van iemand van de VDAB. Sinds een tijdje hebben we geen eigen bureau meer.

Maar dan een fractie van een seconde later, zie je een lichtflitsje in hun ogen. En dan weet je dat je iets weer aangewakkerd hebt. Dan kan ik verder vragen of ze echt hun dromen kunnen vertellen en ze visualiseren alsof ze het nu beleven.

Ik zeg hun dat dat ik dat ook jammer vind. Ze hebben ons als kind geleerd om te stoppen met dromen. We moesten denken aan het echte leven. Toch is leven durven dromen. Als je dromen hebt, verminderen ze je angst. Je droom is immers wie je bent. En je droom zit al lang geleden in je hart. Het is in je geest gezaaid. Je moet het gewoon verder blijven ontwikkelen. Zo komen je talenten weer naar boven. Deze talenten zijn verstopt geweest. Dus mag je nooit je dromen opgeven.  En ook al zit het soms heel ver, maar m’n mensen hebben ook dromen. Een eerste stap is gezet.

Communiceren met een doelpubliek van meervoudig gekwetsten is een uitdaging.

Dit heeft veel redenen. Ze zijn zo vaak en diep gekwetst geweest dat vertrouwen ver zoek is. Het vraagt veel tijd een vertrouwensrelatie met een werkzoekende op te bouwen. Naast de meervoudige gekwetstheid heeft deze tijdsintensiteit ook te maken met de zware problematieken. Ik krijg hiermee te maken. Deze problemen zijn verbonden met de meervoudige domeinen waarin ik werk.

Ervaring wijst dus uit dat eerst veiligheid moet kunnen geïnstalleerd worden alvorens een herstel in verbinding kan plaatsvinden. Pas dan kan een verbinding met anderen uitgebreid worden. En dit vraagt tijd.

Een hele reeks gevoelens gaat vaak samen met het leven in armoede.

Het gaat om schaamte en schuldgevoelens. Mensen ervaren uitzichtloosheid en afhankelijkheid. Ze voelen zich gekwetst en misbruikt, zelfs in en door de hulpverlening. Er is machteloosheid en eenzaamheid. Ze klampen zich vast aan een gezinsleven. Er zijn gevoelens van wantrouwen en een gebrek aan zelfvertrouwen. Mensen vinden zichzelf niets waard. Ze hebben ongeloof in hun kunnen of ervaren een lage zelfwaarde gevoel.

Maar daarnaast zijn er ook veel krachten en lichtpuntjes, de manier van omgaan met die problemen en kwetsuren. Mensen in armoede weten te overleven.

Ze komen zoveel tegenslagen en problemen telkens weer te boven.

Soms sta je verbaasd over de wilskracht en veerkracht van de mens die ik begeleid. Je ziet hun loyaliteit en solidariteit. Hun aanpassingsvermogen, creativiteit en strijdvaardigheid zijn opmerkelijk. Je waardeert hun relativeringsvermogen en humor. Ook hun zorg voor kinderen en huisdieren en hun hoop vallen op.

‘Meervoudig gekwetst’ betekent eveneens voor mij dat ik gebruik kan maken van diverse communicatiemethoden. Deze methoden zijn meervoudig en effectief. Het is bekend dat ze werken.

De ene methodiek past beter bij een bepaalde problematiek of bij bepaalde kenmerken van de mensen dan de andere.  Het probleem bepaalt de keuze voor een bepaalde methodiek. Ook hun eigen persoonskenmerken spelen een rol. Mijn eigen houding tegenover hen beïnvloedt de keuze eveneens.

Deze presentatie bevat afbeeldingen die zijn gebruikt onder een Creatieve Commons-licentie.

Een eerste Ondersteunende communicatie in de begeleiding van kwetsbare mensen is de theorie van de presentie van Andries Baart. Deze theorie ontdekte ik.

In april 2018 heb ik deelgenomen aan een trefdag ‘reach out’ georganiseerd door SAM, het steunpunt Mens en samenleving. Een van de gastsprekers was professor Andries Baart. Op deze dag zou hij het dus hebben over deze theorie.

Toen had ik daar die Aha- belevenis. Eindelijk kreeg ik een theorie voorgeschoteld. Deze theorie maakte mijn intuïtie al jaren duidelijk. Het aangaan van een positieve werkrelatie staat centraal in het werken met maatschappelijk kwetsbare groepen.

Baart (2011) vertelde dat hij 2 clusters onderscheidde namelijk:

1. Aansluiting tot stand brengen en op elkaar afstemmen
2. Weten wat je moet doen.
   Hij vertelde dat op elkaar aansluiten en afstemmen je verkrijgt door je in te voegen en begrip te ontwikkelen. Je moet trouw en betrouwbaar zijn. Geef de andere de ruimte zodat hij zich kan gaan tonen.

Bij de tweede cluster staan volgende zaken centraal: relatiegericht werken. Zorgen vanuit de uitdrukkingshandeling is belangrijk. Wees sensitief voor de behoeftigheid. Het gaat om maken en laten. Blijf doelgericht en gefinaliseerd.

M.a.w. leef vanuit de relatie wat er gedaan moet worden. Bied hulp en steun ineen. Handel metterdaad en inderdaad. Koers op vraag. Los op waar mogelijk. Houd uit waar mogelijk. Weet waarover het eigenlijk gaat. Improviseer en modder door.

De presentietheorie verwoordt waarom deze relatie zo belangrijk is.

Het vertrekpunt van deze theorie is het aanwezig zijn of het in contact komen met mensen.

Bij  “mijn mensen” gebeurt het soms dat een situatie dreigt te escaleren. Dit gebeurt bijvoorbeeld doordat een persoon terug in de gevangenis moet. Ook kan het zijn dat hij of zij het advies krijgt ‘niet-toeleidbaar op de arbeidsmarkt’. Of die persoon laat zich eerst opnemen in een ontwenningskliniek.

Als zo’n situaties zich voordoen maak ik dat er toch nog altijd contact blijft bestaan. Ik zeg dat ik dan op bezoek ga en er gewoon wil zijn voor hun. 

Koffie drinken

Soms hebben die mensen echt niemand meer. Dan weten zij en ikzelf ook dat werk of andere opleiding niet meer mogelijk is. Maar mensen hebben nog steeds dromen. Ook al praat je maar over een droom, dan geef je weer betekenis aan deze mens. Je geeft betekenis aan deze relatie.

Of presentie is bijvoorbeeld op huisbezoek gaan in een gezin en samen koffie drinken. Recent vroeg een koppel me om langs te komen. Ze hadden het verdict gekregen dat alle drie hun kinderen geplaatst zouden worden in een voorziening. Dit was vanwege ongecontroleerd drugsgebruik.

Ik heb tijdens dit huisbezoek getoond dat ik het ook niet meer weet. Maar we hebben samen bekeken hoe het verder moet. Ik moet in de relatie gaan staan. Ik geef de dame in kwestie een knuffel. Daarna neem ik de jongste baby eens vast. Ik toon dat ik er voor hen wil zijn.

Vervolgens zei ik dat ik ook nog verder op bezoek zal gaan bij hun. Ik wil positief op haar vraag beantwoorden. We zullen samen met hun het verhaal schrijven. We beslissen hoe ze dit vertellen aan hun kinderen. Er zijn voor hen, me dienstbaar opstellen en hun ritme volgen.

Andries Baart (2011) zegt dat presentie van levensbelang is bij mensen in wanhopige situaties.

De kwetsbaarheid van mensen staat in deze theorie centraal. Het is belangrijk om relationeel te werken zonder oordeel en zonder vooroordeel. Dit moet gebeuren met nabijheid en met aandacht.

Als ik handel vanuit dit denkkader, kom ik binnen in de wereld van de hopeloosheid van kwetsbare mensen. Ik vind als hulpverlener grond om handvaten aan te reiken. Hoe bescheiden ook, ik bied hulp om aan deze wanhoop en chaos te verhelpen.

Je werkt dus vanuit de relatie en probeert de ander echt te leren kennen. Bovendien probeer je in hem of haar te verdiepen. Daarbij zoek je de ander op en brengt tijd met hem door.

Je deelt wederzijds dingen met elkaar en zo bouw je vertrouwen op. Ook heb je een zo open en onbevangen kijk naar de andere.

Je sluit je aan bij hun leefwereld en je past je tempo aan dat van de ander aan.  Je gaat soms ook buiten je eigen grenzen als dat nodig is. Het is onvermijdelijk dat mensen soms domme dingen doen. Dat wil niet zeggen dat je daarom je handen van hen moet aftrekken.

Je verlaat dus de andere niet.

Juist kwetsbare mensen zijn het meest gebaat bij mensen die bij hen blijven, die trouw zijn. Zo bouw je geduldig vertrouwen op. Zo communiceer je met de mensen in armoede.  

Als hulpverlener ben je iemand anders geworden dan een vreemde, afstandelijke professional. Als presentiebeoefenaar kies je voor degenen die het kwetsbaarst zijn.

Een vertrouwensband opbouwen met iemand die heel kwetsbaar is, kan je immers niet zomaar verbreken. Volgens Baart en Carbo (2011) is het doel van presentie het bevorderen van een inclusieve samenleving. In zo’n samenleving kijkt men naar elkaar om en zorgt men voor elkaar. Er is speciale aandacht voor degenen die het kwetsbaarst zijn.

De presentiebenadering streeft ernaar om er zo voor hen te kunnen zijn. Dit geldt voor mensen die zijn aangewezen op professionele steun.

Het oplossingsgericht coachen is voor mij een tweede instrument voor communicatie. Het wordt gebruikt in de begeleiding van kwetsbare mensen. Het helpt omgaan met een doelpubliek dat meervoudig gekwetst is.

Dit gaat niet over het vinden van de oplossing. Het gaat wel over het voeren van nuttige gesprekken die de cliënt of groep verandert. Hierdoor vergroot de hoop op succesvolle verandering. De creativiteit neemt toe. Het gevoel van competentie wordt versterkt. Er ontstaat een duidelijker kijk op mogelijkheden en volgende stappen.

En die kleine stappen kunnen een sneeuwbaleffect veroorzaken waardoor ik samen plots grote successen kan bereiken. Soms kan het inderdaad wel traag gaan, maar dan kunnen we in een stroomversnelling komen.(Van Dam,2017).

De lessen oplossingsgericht coachen van de docent Chris Van Dam hebben me een sterk inzicht gegeven. Ze hebben me geleerd hoe ik mensen met een armoedeproblematiek verder kan helpen begeleiden. Ook heb ik geleerd hoe ik ondersteunende communicatie in de begeleiding van kwetsbare mensen kan ontwikkelen.

De metafoor die hij gebruikte was treffend. Als oplossingsgerichte coach moet je als het ware een pitbull zijn. Je moet zoeken en zichtbaar maken van hun krachten, sterktes en troeven. Het bijten is intens. Dit kan ik alleen maar bevestigen.

Het grote voordeel om oplossingsgericht te werken is dat ik me eveneens inzet op de relatie. Door oplossingsgericht te werken met mijn cliënten, focus ik op het opbouwen van een relatie. Deze relatie berust op vertrouwen en respect.

Ik wil blijven communiceren op een open, soepele en geruststellende manier. Hierdoor leren we hoe je succesvol kan slagen in je traject met de cliënt. Door dit te communiceren ontstaat er hoop.

Mensen zien dat ze al enkele kleine veranderingen kunnen realiseren. Hoop geeft energie. Louis Cauffman (2015) zei: ‘Hoop is voor de hersenen. Het is wat zuurstof is voor het lichaam.’

Hoe werkt oplossingsgericht coachen?

Oplossingsgericht coachen is een benadering binnen coaching. Het richt zich op het identificeren en versterken van oplossingen. Het concentreert zich niet op problemen. Het is gebaseerd op het idee dat mensen al de hulpbronnen en capaciteiten bezitten. Deze zijn nodig om hun doelen te bereiken. De coach helpt hen deze te ontdekken en benutten.

Hier zijn de belangrijkste principes en technieken van oplossingsgericht coachen:

1. Focus op de toekomst:

Oplossingsgericht coachen richt zich voornamelijk op het identificeren van gewenste toekomstige resultaten. Het blijft dus niet hangen bij problemen uit het verleden.

2. Schaalvragen:

Deze vragen helpen de cliënt om hun huidige situatie te evalueren. Ze kunnen hun vooruitgang meten op een schaal van 0 tot 10. Bijvoorbeeld: “Op een schaal van 0 tot 10, hoe gemotiveerd ben je om verandering te maken?”

3. Wondervraag:

Dit is een krachtige vraag. Het helpt de cliënt zich voor te stellen hoe hun leven eruit zou zien. Dit gebeurt als het probleem was opgelost. Bijvoorbeeld: “Stel je voor dat je morgen wakker wordt en het probleem is verdwenen. Hoe zou je leven er dan uitzien?”

4. Uitzonderingen identificeren:

De coach helpt de cliënt om momenten te identificeren waarop het probleem minder aanwezig of afwezig was. Dit helpt bij het identificeren van strategieën die in het verleden hebben gewerkt. Deze strategieën kunnen worden toegepast om verandering te bewerkstelligen.

5. Doelgericht werken:

Oplossingsgericht coachen streeft ernaar om concrete en haalbare doelen te stellen. Dit zorgt ervoor dat de cliënt zich gemotiveerd voelt. De cliënt blijft gefocust op het bereiken van deze doelen.

6. Versterken van hulpbronnen:

De coach helpt de cliënt hun sterke punten, vaardigheden en eerdere successen te identificeren. Vervolgens benutten ze deze om verandering te bewerkstelligen.

7. Kleine stapjes:

Oplossingsgericht coachen moedigt het nemen van kleine, haalbare stappen aan in de richting van het gewenste resultaat. Dit kan helpen om de cliënt gemotiveerd te houden en vooruitgang te boeken.

Oplossingsgericht coachen richt zich op het empoweren van de cliënt. Het helpt bij het identificeren van hun eigen oplossingen. Het bevordert positieve verandering. Het is een benadering die wordt gekenmerkt door samenwerking, empowerment en hoop.

In de contextuele hulpverlening ontdek ik een derde manier. Deze manier is om met Ondersteunende communicatie in de begeleiding van kwetsbare mensen te werken.

De hulpverlener zal mensen steunen. Hij zal hen stimuleren in het zoeken naar een passende vorm. Op deze manier kunnen zij hun loyaliteit naar elkaar tot uitdrukking brengen.(Heyndrickx,2016).

Voor mezelf vind ik deze theorie doeltreffend als je met gezinnen werkt en met verschillende diensten. Hulpverlenende interventie in de contextuele hulpverlening zijn: erkenning, verwachting van actie en ook een proces van onschuldigen.

In het contextueel denkkader begrijpen we onder dialoog ‘ de werkelijke ontmoeting tussen mensen’.

In dialoog is er een geven en een nemen. Als het geven van iemand gezien en ontvangen wordt, neemt zijn vertrouwen in zichzelf en de ander toe. Dialoog werkt als een spiraal, is versterkend voor ieders persoonlijkheid en geeft groeiruimte. In dialoog komen mensen tot hun recht.

Basisveiligheid is een fundament om op latere leeftijd hechtere vertrouwensrelaties op te bouwen.  Hulpverleners hebben het mandaat om mensen te stimuleren om in beweging te komen. Ze moeten zich inbrengen in hun relaties. Ze houden gepast rekening met anderen. Op deze manier werken ze verbindend en bouwen ze aan dialoog.

Preventie betekent hier verbindend bouwen aan een samenleving waar mensen tot hun recht komen. Ook al zijn de verbindingen ernstig verstoord dan nog merken we dat mensen erbij willen horen. Ze hebben nood aan steun, maar willen ook zin geven aan hun bestaan. Dragen en gedragen worden. Dit geeft bestaansrecht.

Mensen kunnen zo gekwetst zijn in hun vertrouwen dat ze de erkenning voor de zorg die ze bieden niet horen. Eerst moet er geluisterd worden naar hun onrecht en kwetsuren. Pas daarna kan er een stap gezet worden naar herstel van het beschadigd vertrouwen.  (Barbier, Driesen, Heyndrickx, Vansevenant en Van Ongevalle,2011).

Als laatste noem ik ondersteunende communicatie in de begeleiding van kwetsbare mensen. Dit pas ik toe in mijn begeleiding. Het creatief bezig zijn staat hierbij centraal.

Dit pas ik vooral toe in de verschillende groepssessies. Ik heb al ondervonden dat creatief bezig zijn helend en verbindend werkt waarbij het proces belangrijker is dan het resultaat. Het maakt zeker iets wakker in je zelf of in dat van de deelnemer.

Je kan zich op een andere manier gaan uitdrukken met het beeldmateriaal. Bovendien kan je rustig worden als je gaat knutselen, schilderen. Je kan gemakkelijker communiceren en je eigen gevoelens gaan verwoorden.

Dit is een uitstekend kanaal voor mensen die moeite hebben met praten over wat ze hebben meegemaakt. Je kunt hier zoveel kwijt. Magische krachten zoals verbeelding en verwerking van trauma’s kunnen grote veranderingen teweegbrengen. Toveren met kleuren en eigen creatie maken nieuwe ervaringen mogelijk. Opnieuw dromen, je expressief durven opstellen en openstellen kan van je een ander mens maken.

Dit alles heeft een effect op de verschillende levensdomeinen en voor de kwaliteit van je eigen leven. Op je bek durven gaan en altijd, maar opnieuw beginnen kan gedurende heel dit proces.

Door creatief bezig te zijn, spreek je een algemene taal. Dan maakt men geen onderscheid meer. Het maakt niet meer uit of je tot de doelgroep van mensen in armoede behoort.

Conclusie: Ondersteunende communicatie in de begeleiding van kwetsbare mensen

Vandaar dat de begeleidershouding van noodzakelijk belang is hoe je omgaat met deze doelgroep.

Ik heb ze voor mezelf gebundeld in 7 uitdagingen.

In mijn begeleiding van werkzoekenden in armoede gaat het hem vooral over

de kracht van mensen zien,

hun verhaal beluisteren,

hen niet veroordelen,

de verantwoordelijkheid bij de mensen leggen,

iedereen is evenveel waard,

een relatie aangaan en

je grenzen bewaken.

Met deze uitdagingen heb ik wel een eigen begeleidingsstijl ontwikkeld doorheen mijn jarenlange ervaring met ‘mijn mensen’ op het werkveld. Die mensen hebben me al zoveel geleerd.  Ik heb voor mezelf de opdracht gegeven om aan ‘de arme’ de mogelijkheid te bieden om vrienden te zijn.

De arme werkzoekende kunnen me onderwijzen, ze kunnen me vormen. En met deze houding leer je Ondersteunende communicatie in de begeleiding van kwetsbare mensen.

Als ik hun iets wil geven, als ik iets wil bieden, dan zal het van die aard zijn. Zij krijgen van mij de gelegenheid om aan mij meer terug te geven dan wat ik hun gegeven heb. Want dat wil ik:  dat hun wereld en mijn wereld dichter bij elkaar komt.

Ken ik onze wereld dan goed? Ken ik hun wereld? Wie zijn ze, en wat maken ze mee? Daarvan zie ik slechts op de eerste plaats de buitenkant.

Nooit zal de wereld van de armste uit de miserie geraken. Dit gebeurt als ik niet geloof. Ik moet overtuigd zijn dat ze daar zelf kunnen uit opstaan. Daarom moet ik hen vragen me te helpen.

Ik ben diegene die geholpen moet worden om dichter bij hen te komen. Ik zal hen vragen moeten stellen, hun kennis van de miserie serieus moet opnemen.

Communiceren met mensen in armoede vraagt dus om een begeleidershouding. Deze moet getuigen van een respectvolle houding. Ook vereist het echtheid, een open houding en aanvaarding. Daarnaast is een empathische ingesteldheid nodig.

Verbindend werken is dus een langzaam proces. Mensen worden weer belangrijk. Zij brengen zich in binnen relaties en om in dialoog te kunnen gaan.
Presentie geeft zuurstof aan dialoog binnen de hulpverlening.

In dialoog kan de cliënt zelfafbakening en verdiensten opbouwen. Hij is er belangrijk. De cliënt is opnieuw iemand. Hij ervaart dat relaties toch betrouwbaar kunnen zijn.

Hieruit kan hij kracht halen om de dialoog op te nemen met wie hij in zijn contextverbonden is. Hierin zitten bronnen van kwetsuren, maar ook van genezing.

Het ene kan niet zonder het andere.

Het burgerschapsmodel is dus niet realiseerbaar zonder relationele betrokkenheid tussen de cliënt en de begeleider.

Daarom heb je Ondersteunende communicatie in de begeleiding van kwetsbare mensen te leren in de praktijk.

Onze eigen waarden moeten niet opgedrongen worden aan de waarden van de cliënt. Het concept empowerment laat zien dat mensen in armoede over krachten beschikken. Ze hebben mogelijkheden om hun leven weer vorm te geven.

De begeleidershouding is dus van cruciaal belang. Het zorgt ervoor dat mensen in armoede zich kunnen uitdrukken. Het helpt hen zich begrepen te weten voelen. Ik, als armoede consulente, kan de werkzoekenden in armoede mogelijkheden aanbieden. Ik kan ook een perspectief aanreiken op een betere kwaliteit van leven.

Alle mensen hebben doelen, talenten en vertrouwen.

Ook alle omgevingen omvatten bronnen, mensen en mogelijkheden. De focus wordt gericht op mogelijkheden, opties, welzijn. Een effectieve begeleiding van mensen in armoede vraagt dat we daarop werken en dat we willen versterken. 

Ik zoek naar factoren die het leven van een persoon beïnvloeden en naar methoden om dit te veranderen. Kortom, als armoede consulente, bekijk ik hun kwaliteit van leven.

De kwaliteit van leven wordt sterk bepaald door de kwaliteit van de omgeving waarin men vertoeft. Wat men bereikt in zijn leven hangt hier ook van af. Dit stemt overeen met de verschillende levensdomeinen.

Het creëren van een leefbare levensomgeving is een van mijn belangrijkste opdrachten als armoede consulente. Dit biedt me een stimulans. Ik ontdek wat mensen willen en kunnen bereiken. Het doel is de participatie van mensen in de samenleving.

Mijn persoonlijke mening is dat mensen in armoede nog veel te vaak onder de radar verdwijnen.

Het is een doelgroep waar men niet zo graag mee werkt. Doen ze ons te veel denken aan wie zijn verantwoordelijkheid dit is?

Zolang wij als hulpverleners niet ageren vanuit een onvoorwaardelijke en gelijkwaardige attitude, zal er angst en onveiligheid zijn. De persoon die we ondersteunen ervaart dit.

Nochtans zou het prachtig zijn mochten we ooit werkelijk de kwetsbaren in onze armen sluiten. Niet als voorwerp van onze professioneel handelen, maar als onze medemensen. Zij zijn onze tochtgenoten die ons blijven wijzen op ons mens-zijn. Namelijk dat we niet alleen zijn. Het zit ons in ons mens-zijn ingegoten, ten spijt van alle ideologieën. We zijn elkaar gegeven en we dragen elkaar, verder dragen.

Meer dan ooit ben ik ervan overtuigd. We moeten deze mensen in armoede blijven aanraken. Dit zal ooit de armoede doen verdwijnen of toch enigszins verminderen.

Ik hoop dat mijn communicatiemiddel nl.: “Wie durft de ander in de ogen kijken en zeggen: jij raakt mij niet“  helpt als een ondersteunende communicatievorm. Het is tegen de strijd in armoede. Er is hierbij sprake van een dialoog waarin de stem van de cliënt wordt gehoord.

Suggesties, vragen of commentaar? Ik antwoord graag.

Bronnen Ondersteunende communicatie in de begeleiding van kwetsbare mensen:

Baart, A. (2011). Een theorie van de presentie. Den Haag, Nederland: Boom Lemma uitgevers.

Baart, A. & Carbo, C. (2013). De zorgval. Amsterdam, Nederland: uitgeverij Thoeris.

Barbier, I., Driesen, H., Heyndrickx, P., Vansevenant,K., & Van Ongevalle, M., (2011).
De meervoudig gekwetste mens, gedeelde en verdeelde zorg. Tielt, België: Uitgeverij Lannoo N.V.

Heyndrickx, P. (2016). Contextuele counseling in de praktijk, het risico nemen opnieuw te geven. Antwerpen, België & Apeldoorn, Nederland: Garant-Uit gevers nv.

Levinas, E. (1969, 1987, 2003) Het menselijk gelaat. Amsterdam, Nederland: Uitgeverij Ambo/Anthos

Spiesschaert, F.(2005). Ervaringsdeskundige in armoede en sociale uitsluiting, inleiding in de methodiek. Leuven, België: uitgeverij Acco.
De kracht van ervaring, training voor tandems in armoedebestrijding.

Vranken, J. (2007). Armoede en sociale uitsluiting, jaarboek. Leuven, België: Uitgeverij Acco.

Van Dam, C. (2017). De oplossingsgerichte coach   Antwerpen, België: uitgeverij Intersentia

Vragen voor jou!

• Wat zijn jouw gedachten na het lezen van deze ervaringen in de begeleiding van kwetsbare mensen?
• Welke aspecten van deze benaderingen spreken je het meeste aan? En waarom?
• Heb je zelf ervaring in het begeleiden van kwetsbare mensen? Zo ja, welke aanpak heeft voor jou het beste gewerkt?
• Hoe denk je dat de samenleving beter kan voorzien in de behoeften van mensen in armoede of andere kwetsbare situaties?
• Welke stappen denk je dat we als samenleving kunnen zetten om de uitsluitingsmechanismen te verminderen en meer verbondenheid te creëren?
• Wat is volgens jou de impact van respectvolle begeleiding en ondersteunende communicatie op het leven van mensen in armoede?
• Op welke manier kunnen we zorgen dat de stem van kwetsbare mensen gehoord en gerespecteerd wordt?

Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.

Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.

✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier

Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan.

Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.

👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Kleine stappen, grote transformaties.

Laat een reactie achter. Jouw stem kan iemand anders precies de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.

👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.

🌿 Samen bouwen we aan herstel, kracht en emotionele vrijheid. Steun ons zonder extra kosten door aankopen bij bol. klik op onderstaande afbeelding.

Steun ons zonder extra kost door uw aankopen bij :

https://www.steunfondsvooroekraine.be/donatiepagina

Liefs Annemie

Stel hier uw vraag en je vindt onze antwoorden! Of neem contact!

Zoek

Gebruik het contactformulier!