7 uitdagingen in mijn begeleiding van werkzoekenden in armoede
Inhoudsopgave
Mijn 7 uitdagingen in mijn begeleiding van werkzoekenden in armoede gaan hem vooral over:
– de kracht van mensen zien,
– hun verhaal beluisteren,
– hen niet veroordelen,
– de verantwoordelijkheid bij de mensen leggen,
– iedereen is evenveel waard,
– een relatie aangaan
– en je grenzen bewaken.
Met andere woorden:
De kracht van mensen zien:
Je kan alleen het negatieve en het falen zien van mensen in armoede. Je kunt echter ook het positieve zien en erkennen, de stappen die ze zetten. Bovendien k kan jezelf ook de vraag stellen hoe jij het zou doen in dezelfde situatie. Dan zie je nog beter hun krachten, de positieve elementen in hun leven. Die positieve elementen die belangrijk zijn voor hun draagkracht.
De focus wordt gericht op mogelijkheden, opties, welzijn. Een effectieve begeleiding van mensen in armoede vraagt dat we daarop werken en dat we willen versterken.
Kortom, als armoede consulente, bekijk ik hun kwaliteit van leven. De kwaliteit van leven wordt sterk bepaald door de kwaliteit van de omgeving. Wat men bereikt in zijn leven hangt ook hiervan af. Die wisselwerking tussen persoonlijke draagkracht en leefomstandigheden staat centraal in zelfzorg als maatschappelijke pijler: veiligheid, beleid en sociale veerkracht.
Dit stemt overeen met de verschillende levensdomeinen.
Het creëren van een leefbare levensomgeving is een van de belangrijkste opdrachten van de trajectbegeleider. Voor mij als armoede consulente is het belangrijk om te ontdekken wat mensen willen en kunnen bereiken.
Daarom hebben mensen doelen, dromen en aspiraties nodig, die soms met onze ondersteuning weer aan de oppervlakte kunnen komen. Bovendien kan ik de kwetsuren erkennen die veroorzaakt zijn door aanhoudende moeilijke leefsituaties. Zo kan ik me ook focussen op de veerkracht van mensen die ondanks alles ontwikkeld werd.
Erkenning geven aan de capaciteit van mensen. Zij weten diep in zich wat ze nodig hebben. Inspelen op deze kennis en daarop verder bouwen kan de positieve krachten weer naar boven halen.
Mensen worden pas mens in verbondenheid.
In verbondenheid vindt een mens de kracht om te groeien. Als je als consulent een verbintenis kan aangaan met die persoon, dan werkt deze verbinding versterkend. Deze persoon is getekend door een leven in armoede.
Door samen met hem op weg te gaan, kan er vertrouwen groeien in de consulent, in zichzelf, in de buitenwereld. Die verbintenis kan ervoor zorgen dat de persoon in kwestie zich als mens erkend en gerespecteerd voelt. Dat geeft kracht om de draad weer op te nemen en opnieuw te groeien.
Als mensen betekenis vol worden voor anderen en voor de maatschappij, kunnen ze zichzelf ook verder ontwikkelen. Ze verwerven meer autonomie en nemen verantwoordelijkheid op. Hierdoor krijgen ze opnieuw meer greep op hun eigen leven en hun omgeving.
Als werk-welzijnsconsulent is het belangrijk dat ik oog blijf hebben voor de primaire basisbehoeften van de mens.
Daarom vraag ik, als ik de mensen voor de eerste keer zie, of ze honger hebben. Hebben ze genoeg kledij? Is er een dak boven hun hoofd? Zijn de noden en lasten afhankelijk van hun gezinssituatie vervuld?
Als dit niet zo is, dan ga ik samen met hun aan de slag om die behoeften te helpen vervullen.
Een tweede vraag is dan ook gericht hoe hun netwerk er een beetje uitziet. Leeft de persoon geïsoleerd of hebben ze voldoende kansen op nieuwe ontmoetingen en verbreding van hun netwerk. Als het netwerk kan worden verbreed, leidt dit tot integratie in de maatschappij. Nieuwe ontmoetingen kunnen ook participatie bevorderen.
Presentie leidt op die manier tot interventie. We formuleren samen doelstellingen en gaan daarmee aan de slag. Door creatie van positieve succeservaringen kan dit leiden tot specifieke onderhandeling. Het kan ook bemiddeling en adviezen tot aanpassing van de context bevorderen. Daarnaast stimuleert het out of the box denken. In deze krachtgerichte benadering draait het om het zoeken naar de eigen mogelijkheden van werkzoekenden. Het bouwt ook op de hulpbronnen die de omgeving hen biedt. Het doel is de participatie van mensen in de samenleving te bevorderen.
Voorbeeld als werkzoekende aangeeft dat hij klaar is om stappen te zetten naar werk, hem de specifieke tools aanreiken. Het is beter om met een stage te proberen of hij of zij zal aarden in dit bedrijf. Dit helpt ook te zien of het klikt met de collega’s en met de baas. We moeten streven naar een duurzame tewerkstelling. Het is beter om niet via interim te werken, want dat levert weer een hele rompslomp met papieren op.
– Hun verhaal beluisteren tijdens de begeleiding:
Luisteren is interesse hebben, is mensen “au sérieux” nemen en belangrijk vinden. Je kan de leefwereld van mensen verkennen door deze te bevragen. Forceer echter niets, laat het ritme van het gesprek bepalen door de mensen zelf. Het gesprek hoeft niet altijd over problemen te gaan.
Hun leefwereld leren kennen en verkennen helpt je om beter te begrijpen van waaruit mensen handelen. Er is tijd nodig om wat vertrouwen op te bouwen. Zoek positieve aanknopingspunten voor een gesprek zoals de kinderen of gemeenschappelijke interesses en durf ook over jouw eigen leven vertellen.
Bij “mijn mensen” gebeurt het soms dat een situatie dreigt te escaleren. Dit gebeurt doordat bijvoorbeeld een persoon terug in de gevangenis moet. Of hij of zij krijgt het advies ‘niet-toeleidbaar op de arbeidsmarkt’. Die persoon laat zich eerst opnemen in een ontwenningskliniek.
Als zo’n situaties zich voordoen maak ik dat er toch nog altijd contact blijft bestaan. Ik zeg dat ik dan op bezoek ga en er gewoon wil zijn voor hun. Soms hebben die mensen echt niemand meer. Dan weten zij en ikzelf ook dat er niet meer over werk of andere opleiding kan gesproken worden. Dit wil echter niet zeggen dat mensen geen dromen meer hebben. Ook al heb je het slechts over een droom, dan geef je weer betekenis aan deze mens. Je herstelt ook de relatie.
– Hen niet veroordelen:
Laat hen echt aanvoelen dat je hen niet beoordeelt of veroordeelt. Laat hen ervaren dat je hen wilt leren kennen als persoon, niet omdat ze arm zijn of problemen hebben. Het doet hen deugd als ze merken dat je niet bang of beschaamd bent om met hen contact te hebben. Ze merken ook dat je het niet ‘hun schuld’ vindt dat ze problemen hebben. Ze kunnen in jou een bondgenoot vinden die verontwaardigd is over toestanden die niet mogen bestaan, over onrecht dat mensen wordt aangedaan.
Of presentie is bijvoorbeeld op huisbezoek gaan in een gezin en samen koffie drinken. Recent vroeg een koppel me om langs te komen. Zij hadden te horen gekregen dat al hun drie kinderen zouden worden geplaatst in een voorziening. Dit was vanwege ongecontroleerd drugsgebruik.
Tijdens dit huisbezoek heb ik getoond dat ik het ook niet meer weet. Maar ik heb wel samen met hun bekeken hoe het verder moet. In de relatie gaan staan. De dame in kwestie een knuffel geven. De jongste baby vastnemen en tonen dat ik er voor hun wil zijn. Ik zeg dat ik verder op bezoek zal gaan bij hun. Ik beantwoord haar vraag positief. We zullen samen met hun het verhaal schrijven hoe ze dit aan hun kinderen zullen vertellen. Er zijn voor hen, me dienstbaar opstellen en hun ritme volgen.
– Gedeelde verantwoordelijkheid:
We hebben soms de neiging om alles voor hen te doen. In plaats daarvan moeten we samen overleggen hoe we het samen zullen doen. Als we deze zaken samen kunnen doen dan tonen we meer respect voor wie ze zijn als persoon. Door te luisteren en niet in te grijpen, geef je hen veel meer namelijk een stuk zelfwaarde gevoel!
– Iedereen is evenveel waard:
We zijn niet gelijk aan mensen in armoede omdat iedere mens anders is, maar we kunnen wel gelijkwaardig zijn. Die gelijkwaardigheid zorgt dat het minderwaardigheidsgevoel dat veel mensen in armoede hebben, kan verminderen.
– Een relatie aangaan tijdens de begeleiding:
Met liefde en aandacht omgaan met mensen vereist een respectvolle houding. Echtheid en een open houding zijn belangrijk. Empathische ingesteldheid en zorgzaam aanwezig zijn helpen bij het opbouwen van vertrouwen. Een relatie aangaan die op vertrouwen gebaseerd is, kan alleen door naar mensen toe te gaan. Dat lukt niet van achter een bureau. Een langdurig contact opbouwen is nodig. Trouw en hartelijkheid, omgaan met mensen in armoede zoals je zou omgaan met een vriend of familielid.
Zich begeven in hun leefwereld is tijdrovend. Eerst moet je erin slagen om toegang te vinden of een manier te vinden waarin ze wel bereikbaar zijn. De officiële weg via een officiële uitnodigingsbrief is in 80% van de situaties geen goede manier. Dit ligt o.a. aan het feit dat die mensen “bang” zijn om zo’n officiële brieven open te doen, bang voor de zoveelste ontgoocheling, vernedering, verraad …
Toegang vinden via sms, Messenger is in vele gevallen laagdrempeliger en informeler.
Mensen in armoede, houden er een korte termijn denken visie op na. Dit korte termijn denken is een overlevingsmechanisme. Als ze een dringende hulpvraag hebben, ontvangen ze graag vlug een antwoord. Daarom heeft toegang vinden via deze online kanalen meer effect. Je kan dan ook kort op de bal spelen. Dit is dus tegenstrijdig aan de officiële uitnodigingen. Die uitnodigingen zijn altijd met een datum in de toekomst. Ze zijn dus op lange termijn.
Wanneer zij zien dat je er bent in de moeilijkste momenten, schept dit vertrouwen. Je kan iets betekenen om iets te regelen. Zo kan er beetje per beetje herstel komen in hun zo’n gekwetste leventje. Als ze dan regelmatig kunnen terugvallen op jou kan dit korte termijn denken wel langzamerhand overgaan naar het langetermijndenken.
Intussen heb ik ook wel geleerd dat duidelijkheid hierin van belang is.
Als ik bijvoorbeeld met groot verlof ben, zeg ik hun dat. Voor ‘mijn mensen” heb ik ook een beveiligd facebookaccount. Zo weten ze dat ze me altijd direct een vraag kunnen sturen. Ik heb ook een werk gsm. Hiermee kunnen ze me altijd bereiken tijdens mijn werkuren. Dat zijn afspraken die ik dan samen met hen maak.
In veel gevallen lukt het me om op huisbezoek te gaan. Op huisbezoek gaan betekent eveneens niet oordelen. Het betekent ook low profile gaan. Laat hen het onderwerp kiezen of focus op iets waarin je ziet dat ze geïnteresseerd zijn.
Als ik op huisbezoek ga zijn er meestal (kleine) kinderen bij betrokken. Met kleine kinderen naar je bureau komen als je geen opvang en geen vervoer hebt, is vooral vermoeiend en moeilijk. Daarom dat ik dan ook wel voorstel om op huisbezoek te komen en dat wordt meestal in dank aangenomen.
Ik zie graag (kleine) kinderen en ben dan gemakkelijk aan het spelen met hun. Dit schept vertrouwen bij de ouders en dan vertel ik zelf ook nog van mijn kinderen en kleinkinderen. Dan los je iets over jouw eigen leven, je eigen situatie. Zo groeit een vertrouwensband en kan men spreken over wederzijdse afstemming.
Terzelfdertijd zie je hoe een persoon leeft. Je ziet wie z’n context is. Je hebt al een idee hoe het zit op de andere levensdomeinen van de persoon in kwestie. Je kan je bijvoorbeeld al een beeld vormen als de huisvesting OK is of niet.
Uit ervaring weet ik ook dat nazorg heel belangrijk blijft en door tijdgebrek soms verwaarloosd wordt.
Daarom dat ik het belangrijk vind dat ik de mensen kan blijven bereiken via Messenger. Zo af en toe eens vragen hoe het gaat met hen blijft een manier om contact te onderhouden. Dan kan je gemakkelijker inspelen als je hoort als er iets verkeerds aan het lopen is.
Wanneer er andere beleidsvisies op de voorgrond komen, kan het beleid van de VDAB er plotseling andere werkpunten op nastreven. Ook wanneer een andere regeringsmaatregel van tel is, veranderen de prioriteiten. Dit is zeker het geval bij de laatste tendensen van de VDAB.
Trajecten met je werkzoekenden kunnen ook anders bekeken gaan worden.
Bijvoorbeeld: Het meer sanctioneren van werkzoekenden bij het niet vinden van werk. Of er wordt meer verwezen naar het rechten en plichten verhaal van de werkzoekende.
Als consulente van de VDAB voel ik dan ook wel dat er in sommige gevallen een terugslag is. Het vertrouwen van de werkzoekende in mij als werk welzijnsconsulente vermindert.
Voor mezelf ben ik dan ook wel heel kritisch. Soms vraag ik me af of de band die ik opbouw met de werkzoekende echt is. Misschien is het wel “geforceerd” door dit rechten en plichten verhaal.
Werkzoekenden riskeren hun uitkering te verliezen als ze hun afspraken niet naleven. Dit kan ook de reden zijn waarom ze me vlugger zullen toelaten in hun begeleiding. Vandaar dat ik sommige regeringsmaatregelen naar tewerkstelling toe wel met argusogen bekijk. De huidige regeringspartners “zien” zeker niet welke stappen je allemaal al gezet hebt.
Dan verandert hun visie en hun doelstellingen plots. Maar de mensen met een grote afstand naar de arbeidsmarkt veranderen niet zomaar plots.
En als die vertrouwenspersoon wegvalt, dan kan de werkzoekende zich voor de zoveelste keer bedrogen voelen in de hulpverlening.
– Bewaak je grenzen tijdens de coaching:
Ook op het werk gaat veiligheid vóór communicatie. Grenzen stellen betekent niet dat ieder onveilig conflict met betere communicatie kan worden opgelost. Bij dreiging, dwang, stalking of geweld kan een uitgesproken nee of een confrontatie het risico juist vergroten. Je hoeft de ander dan niet te overtuigen of jouw plannen vooraf bekend te maken. Zoek, op een voor jou veilige manier, steun bij een vertrouwd persoon of een gespecialiseerde hulpverlener en bespreek zo nodig een veiligheidsplan. De verantwoordelijkheid voor grensoverschrijdend gedrag ligt bij degene die het stelt. Dat iemand jouw grens negeert, betekent niet dat jij die verkeerd hebt geformuleerd. Steun, afstand en bescherming mogen vóór dialoog komen.
Als je contacten aangaat met mensen in armoede, moet je ook aan je zelf denken. Anders worden op een bepaald moment grenzen overtreden waar je niet zo gelukkig mee bent. Je moet niet bang zijn om te zeggen wanneer iets niet past. Zeg ook wanneer je niet kunt ingaan op wat ze vragen. Immers rechtuit zijn is eveneens een positieve eigenschap die mensen in armoede hebben en dus appreciëren.
Of dankbaar dat ik met die mensen mag omgaan want ze hebben met al zoveel geleerd. Aan mij hebben ze me alvast geleerd om nooit op te geven in gelijk welke moeilijke omstandigheden je verkeert.
Welke kleine stap past vandaag bij jou?
Misschien gaf dit artikel woorden aan iets wat je al langer voelde. Misschien roept het vragen op, of wil je één inzicht verder onderzoeken.
Sta even stil bij deze vraag:
Wat wil ik meenemen uit dit artikel, en welke kleine stap past bij mijn mogelijkheden van vandaag?
Je kunt één gedachte opschrijven, een groeitaak uit het artikel proberen, steun vragen of bewust tijd nemen om alles te laten bezinken. Je hoeft niets te forceren. Ook rust nemen kan een passende stap zijn.
Van overleven naar leven. Van verdoving naar verbinding. Op jouw tempo.
Vind jouw volgende stap
Wil je verder lezen, maar weet je niet waar te beginnen? Onze startpagina helpt je een gids te kiezen rond narcisme begrijpen, herstel, trauma, zelfreflectie, grenzen, communicatie, kritisch denken of solidariteit.
Start hier: vind de gids die bij jouw vraag past.
Herkenning en uitwisseling
Soms helpt het om te lezen hoe anderen met vergelijkbare vragen omgaan. In onze Facebookgroep vind je ruimte voor herkenning en uitwisseling.
Je kiest zelf of je meeleest of deelneemt aan een gesprek, en wat je over jezelf wilt delen. Je hoeft je verhaal niet te vertellen om erbij te mogen horen.
Was dit artikel waardevol voor jou? Bewaar het gerust om later opnieuw te lezen, of deel het met iemand voor wie het steun of inzicht kan bieden.
Zelfzorg en solidariteit vormen onze basis
Op narcisme.blog verbinden we persoonlijke groei met zorg voor elkaar. We bieden psycho-educatieve informatie, reflectievragen en praktische oefeningen om jezelf, relaties en maatschappelijke patronen beter te begrijpen.
We willen bijdragen aan meer bewustwording, gezonde grenzen, verbinding en menselijk handelen. Daarbij kijken we zowel naar wat iemand zelf kan oefenen als naar de steun en omstandigheden die daarvoor nodig zijn.
Menselijke waardigheid, respect en geweldloze communicatie staan centraal. We wijzen haat, geweld, discriminatie en racisme af.
We bespreken schadelijk gedrag en maatschappelijke mechanismen zonder mensen tot een etiket te reduceren. Onze informatie ondersteunt inzicht en reflectie en vervangt geen persoonlijke diagnostiek of behandeling.
Zie je een fout of heb je een inhoudelijke vraag?
We streven naar zorgvuldige, begrijpelijke en actuele informatie. Toch kan er een fout, onduidelijkheid of ontbrekende nuance in een artikel staan.
Meld een fout of stel je vraag via het contactformulier. Vermeld de link naar het artikel, de passage waarover het gaat en een korte toelichting. Voeg gerust een relevante bron toe als die je melding verduidelijkt.
Eén duidelijke melding via dit formulier helpt ons je vraag overzichtelijk te behandelen. We beoordelen meldingen zorgvuldig en corrigeren of vullen informatie aan waar nodig. Verzoeken om inhoud te verwijderen bekijken we individueel.
Dank je dat je meedenkt en helpt onze informatie te verbeteren.
Liefs,
Annemie en Johan Persyn-Declercq (auteurs)
update : 09102026
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.
Als je ons wilt steunen kunt U dat gratis door uw aankopen bij bol.com