Verbindingen van de nervus vagus
Inhoudsopgave
- De nervus vagus is geen aan-uitknop voor ontspanning
- Je lichaam praat voortdurend met je hersenen
- Interoceptie: leren luisteren naar binnen
- Misschien moet je je lichaam niet onmiddellijk kalmeren
- Van overleven naar flexibiliteit
- Waarom sociale veiligheid lichamelijk kan worden
- Als verbinding ooit onveilig was
- De stem kan méér zijn dan alleen geluid
- Ademhaling: beïnvloeden zonder forceren
- De nervus vagus en de darm-hersen-as
- Hartslagvariabiliteit is geen rapportcijfer voor hoe goed je zenuwstelsel werkt
- Je zenuwstelsel leren reguleren is iets anders dan een ziekte genezen
- Herstel is geen wedstrijd in kalmte
- Een kleine oefening: eerst waarnemen, dan reguleren
- Soms is een grens beter voor je zenuwstelsel dan nóg een ademhalingsoefening
- Veiligheid wordt opgebouwd uit kleine ervaringen
- En misschien is dát uiteindelijk waar herstel over gaat
De verbindingen van de nervus vagus zijn talrijk. Ze omvatten onder andere de verbinding met je stembanden. Ook hebben ze een verbinding met de spieren achter in je keel. Zingen, neuriën, chanten en gorgelen kan deze spieren activeren en je vaguszenuw stimuleren.
Het verhogen van je vagale toon activeert het parasympatische zenuwstelsel. Een hogere vagale toon betekent ook dat je lichaam efficiënter kan herstellen na stress.
Zowel angst als depressie veroorzaken stress op verschillende manieren. Daarom het verschillend gevoel en toestanden die je in het lichaam ervaart.
Vagale toon gaat over een intern biologisch proces dat de activiteit van de nervus vagus representeert. De vagale toon kun je meten door bepaalde biologische processen te volgen zoals je hartslag, je ademhaling en je hartslagvariabiliteit. Meer hierover staat in een boek genaamd: “De helende kracht van De Vagus Nerve” door Stanley Rosenberg.
Op CFS School, het zenuwstelsel genezingsprogramma karden en Jenn nemen ze je mee door een 12 modulen traject.
Je kunt precies leren hoe je je hersenen opnieuw moet trainen. Je kunt je zenuwstelsel opnieuw bedraden. Genees chronische symptomen van je geest en lichaam. Verminder praktische symptomen met oefeningen en helende hulpmiddelen.
Meer over dit laatste punt vind je in een boek genaamd: “Het lichaam houdt de score”. Dit boek is van Bessel Van Der Kolk.
CFS school is een online programma voor mensen met chronische vermoeidheid. Het is er ook voor mensen met long Covid, angst of depressie. Daarnaast is het bedoeld voor auto-immuunaandoeningen. Ook helpt het bij disregulatie van het zenuwstelsel, chronische migraine, en darmgevoeligheid. Er zijn nog meer toepassingen.
De nervus vagus is geen aan-uitknop voor ontspanning
Wanneer we over de nervus vagus praten, ontstaat soms het beeld van een soort ontspanningsknop in ons lichaam.
Druk op de juiste knop, adem op de juiste manier, neurie wat, leg een hand op je borst en je zenuwstelsel zou weer rustig worden.
Maar zo eenvoudig werkt ons lichaam niet.
En eigenlijk vind ik dat net hoopgevend.
Want regulatie betekent niet dat je voortdurend kalm moet zijn. Een gezond zenuwstelsel is geen zenuwstelsel dat nooit geactiveerd raakt. Het is een zenuwstelsel dat kan bewegen tussen activatie, rust, verbinding en herstel.
Je mag dus spanning voelen.
Je mag schrikken.
Je mag boos worden.
Je hartslag mag versnellen wanneer er gevaar dreigt.
Het probleem ontstaat eerder wanneer je lichaam na het gevaar moeilijk opnieuw kan schakelen.
Misschien herken je dat.
Het gesprek is al uren voorbij, maar je lichaam voert het nog altijd.
Je ligt in bed, maar je kaken blijven gespannen.
Je weet rationeel dat je veilig bent, maar ergens diep vanbinnen lijkt je lichaam dat bericht nog niet ontvangen te hebben.
Dat is een belangrijk verschil.
Weten dat je veilig bent en veiligheid lichamelijk ervaren zijn niet altijd hetzelfde.
Je lichaam praat voortdurend met je hersenen
We denken vaak dat communicatie voornamelijk van boven naar beneden verloopt:
de hersenen geven opdrachten en het lichaam voert ze uit.
Maar de communicatie via de nervus vagus verloopt in beide richtingen.
Een groot deel van de informatie die via deze zenuw wordt vervoerd, gaat juist vanuit het lichaam naar de hersenstam.
Je lichaam rapporteert dus voortdurend:
Hoe snel klopt het hart?
Hoe verloopt de ademhaling?
Wat gebeurt er in de maag en darmen?
Is er verzadiging?
Is er misselijkheid?
Hoe functioneren bepaalde organen?
Wat verandert er in onze interne toestand?
Je brein ontvangt die informatie en probeert er betekenis aan te geven.
Dat helpt verklaren waarom een emotie soms begint als een lichamelijke gewaarwording voordat je er woorden voor hebt.
Je voelt bijvoorbeeld eerst:
een knoop in je maag,
een druk op je borst,
een brok in je keel,
warmte in je gezicht,
een plotselinge onrust,
een verandering in je ademhaling.
Pas daarna ontstaat misschien de gedachte:
Ik ben bang.
Of:
Er klopt hier iets niet.
Interoceptie: leren luisteren naar binnen
Daar komen we bij een interessant begrip: interoceptie.
Interoceptie is het vermogen om signalen vanuit je eigen lichaam waar te nemen en te interpreteren.
Honger.
Dorst.
Hartslag.
Ademhaling.
Spanning.
Misselijkheid.
Warmte.
Koude.
Vermoeidheid.
Druk.
Pijn.
Maar ook subtielere veranderingen die voorafgaan aan emoties.
Bij mensen die langdurig in een onveilige of controlerende omgeving hebben geleefd, kan die verbinding met het lichaam ingewikkeld worden.
Sommigen voelen bijna alles.
Een kleine verandering in hartslag wordt onmiddellijk geregistreerd.
Een gespannen blik van iemand anders wordt meteen opgemerkt.
Een verandering in stemtoon voelt als een alarmsignaal.
Anderen hebben juist geleerd om lichamelijke signalen nauwelijks nog te voelen.
Niet omdat er niets gebeurt.
Maar omdat het ooit nuttig was om niet te voelen wat er gebeurde.
Wanneer je jarenlang hebt geleerd:
stel je niet aan,
wees flink,
maak geen problemen,
denk aan de anderen,
ga gewoon door,
dan kun je uiteindelijk heel goed worden in het negeren van je lichaam.
Tot je lichaam harder begint te spreken.
Misschien moet je je lichaam niet onmiddellijk kalmeren
Dat brengt mij bij een nuance die ik heel belangrijk vind.
Wanneer we iets over zenuwstelselregulatie leren, kunnen we opnieuw in prestatiedenken terechtkomen.
Ik voel spanning.
Dus moet ik die spanning wegkrijgen.
Ik voel angst.
Dus moet ik mijn nervus vagus activeren.
Mijn hartslag is hoger.
Dus doe ik iets verkeerd.
Maar daarmee kunnen we onbewust dezelfde oude boodschap herhalen:
wat ik voel, mag er niet zijn.
Misschien is de eerste vraag daarom niet:
Hoe krijg ik dit weg?
Maar:
Wat merk ik eigenlijk op?
Waar voel ik het?
Wanneer begon het?
Wordt het sterker wanneer ik ertegen vecht?
Verandert het wanneer ik iets meer ruimte maak?
Soms begint regulatie niet met veranderen.
Soms begint regulatie met waarnemen zonder jezelf onmiddellijk te corrigeren.
Van overleven naar flexibiliteit
Stress is niet onze vijand.
Ons lichaam beschikt juist over prachtige systemen om ons tijdelijk klaar te maken voor actie.
Wanneer je moet reageren, beschermen, vluchten, spreken of handelen, heb je activatie nodig.
We willen dus niet alle stress uitschakelen.
Wat we zoeken is flexibiliteit.
Ik vergelijk het graag met een elastiek.
Een elastiek dat nooit wordt uitgerekt, hoeft niets te doen.
Een elastiek dat voortdurend maximaal gespannen staat, verliest uiteindelijk zijn veerkracht.
Een gezond autonoom zenuwstelsel kan zich aanpassen aan wat de situatie vraagt.
Activeren wanneer dat nodig is.
Herstellen wanneer het voorbij is.
En juist dat terugkeren naar herstel kan moeilijker worden wanneer je lange tijd hebt moeten leven met dreiging, emotionele onvoorspelbaarheid of chronische stress.
Waarom sociale veiligheid lichamelijk kan worden
Er bestaat nog een prachtige verbinding die we soms onderschatten: die tussen ons zenuwstelsel en andere mensen.
Een rustige stem.
Een vertrouwd gezicht.
Iemand die luistert zonder onmiddellijk advies te geven.
Een hand die je vasthoudt wanneer jij dat prettig vindt.
Een mens bij wie je niets hoeft te bewijzen.
Dat zijn geen onbelangrijke details.
Onze fysiologie reageert mede op onze sociale omgeving.
Daarom kan een gesprek met de ene persoon je lichaam gespannen achterlaten, terwijl je na twintig minuten bij iemand anders merkt:
Hé, ik adem weer.
Dat noemen we soms co-regulatie.
We leren zelfregulatie namelijk niet volledig alleen.
Een baby kan zichzelf niet toespreken met:
Rustig maar, mijn zenuwstelsel is tijdelijk geactiveerd.
De eerste ervaringen van regulatie ontstaan in relatie.
Iemand neemt je vast.
Iemand reageert op je huilen.
Iemand maakt oogcontact.
Iemand stelt gerust.
Iemand blijft aanwezig.
Door duizenden van zulke kleine ervaringen leert het lichaam geleidelijk:
spanning kan weer zakken.
En precies daarom kan relationeel trauma zoveel impact hebben.
Wanneer degene bij wie je veiligheid zoekt tegelijkertijd degene is voor wie je bang moet zijn, wordt het zenuwstelsel voor een bijna onmogelijke opdracht geplaatst.
Als verbinding ooit onveilig was
Daarom werkt het advies “zoek verbinding” niet voor iedereen onmiddellijk.
Voor sommige mensen voelt alleen zijn juist veiliger.
Misschien werd kwetsbaarheid vroeger tegen je gebruikt.
Misschien werden gevoelens bespot.
Misschien leidde een grens tot woede.
Misschien betekende afhankelijk zijn dat iemand macht over je kreeg.
Dan kan nabijheid iets dubbels worden:
ik verlang naar jou en tegelijkertijd wil ik van je weg.
Dat is geen karakterfout.
Het is interessant om dan niet alleen te kijken naar wat iemand zegt over relaties, maar ook naar wat er in zijn of haar lichaam gebeurt tijdens nabijheid.
Kan ik ontspannen wanneer iemand vriendelijk voor mij is?
Kan ik ontvangen?
Kan ik stilte verdragen?
Kan ik zeggen dat ik iets niet wil zonder onmiddellijk bang te worden voor afwijzing?
Kan iemand teleurgesteld in mij zijn zonder dat mijn hele lichaam in alarm gaat?
Dat zijn heel andere vragen dan:
Ben ik goed in relaties?
De stem kan méér zijn dan alleen geluid
Zingen, neuriën, praten en gezamenlijk muziek maken zijn interessante activiteiten omdat ademhaling, keel, stem, gehoor en sociale interactie daarin samenkomen.
Maar ik zou voorzichtig zijn met de simpele redenering:
ik neurie, dus ik stimuleer mijn vaguszenuw, dus mijn zenuwstelsel geneest.
Ons lichaam is complexer.
Misschien helpt neuriën jou omdat je uitademing vanzelf langer wordt.
Misschien omdat ritme voorspelbaarheid brengt.
Misschien omdat trilling prettig voelt.
Misschien omdat muziek herinneringen oproept.
Misschien omdat zingen met andere mensen verbondenheid creëert.
Waarschijnlijk spelen meerdere processen tegelijkertijd een rol.
En dat hoeft het niet minder waardevol te maken.
We hoeven niet van iedere prettige ervaring een neurologische truc te maken voordat ze betekenis mag hebben.
Ademhaling: beïnvloeden zonder forceren
Ademhaling heeft iets bijzonders.
Veel autonome processen kunnen we nauwelijks rechtstreeks sturen.
Je kunt je maag niet bevelen om sneller te verteren.
Je kunt je hart niet simpelweg zeggen:
klop nu twaalf slagen langzamer.
Maar je ademhaling bevindt zich als het ware tussen vrijwillige en automatische controle.
Je ademt vanzelf.
En toch kun je bewust tijdelijk anders ademen.
Onderzoek naar rustig, langzaam ademen laat zien dat het de cardiovasculaire regulatie en bepaalde vormen van hartslagvariabiliteit tijdelijk kan beïnvloeden.
Maar ook hier geldt:
meer is niet altijd beter.
Wanneer iemand erg angstig is of sterk op lichamelijke sensaties focust, kan diep ademhalen soms juist méér onrust veroorzaken.
Daarom gebruik ik liever het woord zacht dan diep.
Niet:
ik moet maximaal ademhalen.
Maar:
kan mijn ademhaling misschien iets gemakkelijker worden?
Misschien merk je dat je uitademing vanzelf wat langer wordt.
Prima.
Misschien niet.
Ook prima.
Je lichaam is geen examen.
De nervus vagus en de darm-hersen-as
Een ander fascinerend gebied is de communicatie tussen onze hersenen en ons maag-darmstelsel.
De nervus vagus speelt daarin een belangrijke rol.
Signalen uit het maag-darmgebied bereiken via verschillende zenuwbanen het centrale zenuwstelsel. Tegelijkertijd beïnvloedt autonome regulatie onder andere processen rond spijsvertering, verzadiging en darmfunctie.
Daarom is de uitdrukking “ik voel het in mijn buik” biologisch gezien helemaal niet zo vreemd.
Stress kan je eetlust veranderen.
Verdriet kan je maag beïnvloeden.
Spanning kan je darmen voelbaar activeren.
En buikklachten kunnen op hun beurt opnieuw stress veroorzaken.
Het is dus geen eenrichtingsverkeer.
Juist daarom moeten we oppassen met uitspraken als:
Het zit tussen je oren.
Het zit niet simpelweg tussen je oren.
Maar het tegenovergestelde is eveneens te eenvoudig:
Het komt allemaal door je nervus vagus.
Het menselijk lichaam werkt via netwerken.
Zenuwstelsel, endocrien systeem, immuunsysteem, hersenen, organen, slaap, beweging, voeding, ziekteprocessen en omgeving beïnvloeden elkaar voortdurend.
Hartslagvariabiliteit is geen rapportcijfer voor hoe goed je zenuwstelsel werkt
Hartslagvariabiliteit — vaak afgekort als HRV — wordt steeds vaker gemeten met horloges, ringen en andere wearables.
Dat kan interessante informatie opleveren.
Maar HRV is geen rapportcijfer dat zegt:
Vandaag functioneert mijn nervus vagus voor 82 procent.
Hartslagvariabiliteit wordt beïnvloed door veel factoren:
ademhaling,
leeftijd,
slaap,
beweging,
training,
houding,
ziekte,
medicatie,
meetmoment,
meetmethode
en individuele verschillen.
Daarom moet je voorzichtig zijn met één losse meting.
Als je wearable zegt dat je herstel vandaag lager is, betekent dat niet automatisch dat je zenuwstelsel ontregeld is.
En een hoge HRV betekent evenmin dat iemand psychologisch volledig gezond is.
Data kunnen ons iets vertellen.
Maar data moeten niet de nieuwe baas van ons lichaam worden.
Je zenuwstelsel leren reguleren is iets anders dan een ziekte genezen
Dit vind ik een bijzonder belangrijke toevoeging.
De hersenen en het zenuwstelsel zijn veranderlijk. We spreken daarbij onder andere over neuroplasticiteit.
Door ervaringen, oefening en leren kunnen verbindingen en reacties veranderen.
Dat is een indrukwekkend vermogen van ons zenuwstelsel.
Maar daaruit volgt niet dat iedere chronische aandoening kan worden genezen door het brein “opnieuw te bedraden”.
Dat onderscheid is essentieel.
Zenuwstelselgerichte oefeningen kunnen voor sommige mensen helpen bij bijvoorbeeld ontspanning, coping, lichaamsbewustzijn of het omgaan met bepaalde klachten.
Maar aandoeningen zoals ME/cvs, post-COVID-syndroom en auto-immuunziekten zijn complexe medische aandoeningen. Een zenuwstelselprogramma mag daarom niet worden voorgesteld als bewezen genezing.
Dat is niet alleen wetenschappelijk belangrijk.
Het beschermt ook de patiënt.
Want zodra we zeggen:
Je kunt jezelf genezen als je je zenuwstelsel maar goed genoeg traint,
ligt er een gevaarlijke gedachte vlakbij:
Als je niet geneest, heb je blijkbaar niet goed genoeg geoefend.
En dat kan opnieuw schuld en schaamte creëren bij iemand die al meer dan genoeg draagt.
Herstel is geen wedstrijd in kalmte
Soms zie ik mensen heel hard werken om ontspannen te worden.
Ze mediteren.
Ze ademen.
Ze doen koude douches.
Ze meten HRV.
Ze volgen oefeningen.
Ze lezen alles over trauma.
Ze proberen iedere trigger te begrijpen.
En ondertussen ontstaat er een nieuwe opdracht:
Ik moet mijn zenuwstelsel perfect reguleren.
Maar misschien wordt herstel juist iets anders wanneer we die prestatiedruk verminderen.
Niet:
Hoe krijg ik mezelf zo snel mogelijk rustig?
Maar:
Kan ik mezelf blijven dragen terwijl ik onrustig ben?
Niet:
Waarom ben ik alweer getriggerd?
Maar:
Wat heeft mijn lichaam nu nodig?
Niet:
Hoe krijg ik mijn zenuwstelsel onder controle?
Maar:
Hoe bouw ik een leven waarin mijn zenuwstelsel steeds vaker ontdekt dat het niet voortdurend op wacht hoeft te staan?
Dat kan een fundamenteel verschil zijn.
Een kleine oefening: eerst waarnemen, dan reguleren
Je hoeft hier niets bijzonders voor te kunnen.
Kijk even om je heen.
Niet naar binnen.
Eerst naar buiten.
Zoek drie dingen in de ruimte die je prettig of neutraal vindt.
Een kleur.
Licht dat door het raam valt.
Een plant.
Een vertrouwd voorwerp.
Laat je ogen daar even rusten.
Voel vervolgens waar je lichaam wordt ondersteund.
De stoel onder je.
De vloer onder je voeten.
Het bed onder je rug.
Je hoeft niets te veranderen.
Merk daarna pas je ademhaling op.
Niet verbeteren.
Niet verdiepen.
Alleen merken:
ik adem.
En stel jezelf vervolgens één vraag:
Wat zou op dit moment vijf procent meer comfort geven?
Niet vijftig procent.
Vijf.
Misschien je schouders laten zakken.
Misschien een raam openen.
Misschien iemand bellen.
Misschien juist even alleen zijn.
Misschien eten.
Misschien stoppen.
Misschien naar buiten gaan.
Misschien helemaal niets doen.
Regulatie hoeft niet spectaculair te zijn.
Soms is een grens beter voor je zenuwstelsel dan nóg een ademhalingsoefening
En daar komt voor mij misschien wel een van de belangrijkste inzichten.
We kunnen eindeloos technieken leren om ons lichaam te reguleren.
Maar wanneer we daarna teruggaan naar een omgeving waarin onze grenzen voortdurend worden overschreden, heeft het zenuwstelsel goede redenen om opnieuw alarm te slaan.
Soms heb je geen nieuwe vagusoefening nodig.
Soms heb je een grens nodig.
Soms moet een gesprek stoppen.
Soms moet iemand minder toegang tot jou krijgen.
Soms moet je ophouden jezelf uit te leggen aan iemand die helemaal niet van plan is om je te begrijpen.
Soms betekent zenuwstelselzorg:
niet langer voortdurend herstellen van situaties die je kunt veranderen.
Dat is confronterender dan neuriën.
Maar soms ook veel krachtiger.
Veiligheid wordt opgebouwd uit kleine ervaringen
Een zenuwstelsel verandert meestal niet door één indrukwekkend moment.
Veiligheid wordt vaak opgebouwd door herhaling.
Vandaag merkte ik mijn grens iets eerder.
Vandaag zei ik nee.
Vandaag vroeg ik hulp.
Vandaag at ik voordat ik volledig uitgeput was.
Vandaag nam ik mijn vermoeidheid serieus.
Vandaag bleef iemand vriendelijk toen ik van mening verschilde.
Vandaag werd ik boos zonder dat de wereld instortte.
Vandaag voelde ik angst en bleef ik toch bij mezelf.
Dat lijken misschien kleine ervaringen.
Voor een zenuwstelsel dat jarenlang iets anders heeft geleerd, kunnen het grote boodschappen zijn.
Misschien hoef ik niet voortdurend op mijn hoede te zijn.
En misschien is dát uiteindelijk waar herstel over gaat
Niet over een perfecte vagale toon.
Niet over altijd ontspannen zijn.
Niet over nooit meer getriggerd worden.
Niet over je lichaam dwingen om zich veilig te voelen.
Maar over steeds meer ervaringen waarin je lichaam ontdekt:
ik kan spanning voelen en opnieuw herstellen.
ik kan grenzen stellen en verbonden blijven.
ik kan iemand teleurstellen en nog steeds bestaan.
ik kan rusten zonder mijn waarde te verliezen.
ik kan voelen zonder volledig overspoeld te raken.
ik kan hulp vragen.
ik kan vertrekken.
ik kan terugkomen.
ik kan kiezen.
Misschien is een gereguleerd zenuwstelsel uiteindelijk niet het zenuwstelsel dat altijd fluistert:
alles is veilig.
Misschien is het een zenuwstelsel dat steeds vaker leert:
wat er ook gebeurt, ik hoef mezelf niet meer te verlaten.
Wij vallen.
Wij staan op.
Wij groeien.
Jouw verhaal telt.
Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.
Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.
Zie je een fout of heb je een vraag?
We doen ons best om de informatie op narcisme.blog zo zorgvuldig, correct en actueel mogelijk te houden. Toch kan er altijd ergens een fout, onduidelijkheid of verouderde informatie staan.
Merk je een onjuistheid op, heb je een inhoudelijke vraag of denk je dat bepaalde informatie moet worden aangepast? Laat het ons dan gerust weten via het daarvoor voorziene contactkanaal.
We bekijken meldingen zo zorgvuldig mogelijk en passen informatie aan wanneer daar een gegronde reden voor is. Ook verzoeken om bepaalde inhoud te corrigeren, aan te vullen of te verwijderen worden ernstig genomen en individueel beoordeeld.
Om je vraag efficiënt te kunnen behandelen, vragen we om dezelfde melding niet via verschillende kanalen tegelijk te versturen. Eén duidelijke boodschap met de link naar de betreffende pagina en een korte toelichting helpt ons het snelst verder.
Betrouwbare informatie, transparantie en respect voor onze lezers staan voor narcisme.blog centraal. Daarom waarderen we het wanneer je ons attent maakt op mogelijke fouten of verbeterpunten.
✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier!
Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan. Like, comment en share!
Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.
👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Je vindt de groeitaken bovenaan de blog. Kleine stappen, grote transformaties.
Jouw stem kan iemand anders de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.
👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.
Liefs Annemie en Johan Persyn-Declercq