Weet een narcist wat hij doet? Bewustzijn en verantwoordelijkheid

Is een narcist zich bewust van zijn gedrag? Een algemeen ja of nee doet weinig recht aan de verschillende vragen die daarin zitten. Iemand kan weten welke woorden hij gebruikt en tegelijk de gevolgen minimaliseren. Inzicht in een handeling is iets anders dan verantwoordelijkheid nemen of gedrag veranderen.

We gebruiken hier de zoekterm “narcist”, maar kijken zorgvuldig naar het onderscheid tussen narcistische trekken en NPD. Je kunt vanuit een artikel niet vaststellen wat een specifieke persoon op ieder moment beseft.

Vier vragen die vaak door elkaar lopen

• Besef van de handeling: weet iemand wat hij zegt of doet?
• Inzicht in de gevolgen: erkent iemand wat dat voor een ander betekent?
• Zelfinzicht: herkent iemand terugkerende patronen in zichzelf?
• Verantwoordelijkheid: onderneemt iemand concrete stappen om schadelijk gedrag te stoppen en gevolgen te herstellen?

Deze vragen kunnen verschillende antwoorden krijgen. “Ik weet dat ik hard kan zijn” is nog geen erkenning van wat er gisteren gebeurde. “Ik kon er niets aan doen” maakt de gevolgen voor jou niet onbelangrijk.

Wat laat onderzoek naar zelfinzicht zien?

Carlson, Vazire en Oltmanns onderzochten in 2011 hoe mensen met hogere narcismescores zichzelf en hun reputatie beoordeelden. De resultaten wijzen op enig inzicht in narcistische kenmerken en in hoe anderen hen ervaren. Zie de oorspronkelijke studie over zelfbeeld en reputatie.

De onderzoekers bekeken dimensies en metingen van narcisme. Daarmee kun je niet bepalen welke bedoeling jouw partner had bij één concrete gebeurtenis. De studie ondersteunt wel dat de algemene bewering “mensen met narcistische trekken zijn zich nooit ergens van bewust” te stellig is.

Aanvullend leesmateriaal: ** Bewonder mij! van Eddie Brummelman.

Een verklaring is geen vrijstelling van verantwoordelijkheid

Schaamte, defensiviteit of moeite met zelfreflectie kan onderdeel zijn van een professionele beoordeling. Jij hoeft niet eerst te weten welke verklaring precies klopt om een grens te stellen. Het gevolg van beledigen, bedreigen of grensoverschrijding verdient aandacht, ook als iemand zegt het anders bedoeld te hebben.

Wanneer het gesprek over jouw ervaring wordt omgedraaid naar jouw vermeende schuld, kan de uitleg over DARVO helpen om het gesprek te ordenen. Ook dat is geen diagnose op afstand.

Kijk naar gedrag na een gesprek

Wat gebeurt er nadat je een concrete gebeurtenis benoemt? Wordt er geluisterd, volgt er een herstelpoging en houdt een afspraak stand? Of verandert alleen de formulering terwijl het patroon terugkeert? Je hoeft geen verborgen gedachten te lezen om die verschillen op te merken.

Een belofte kan hoop geven, maar is geen garantie. Professionele behandeling van persoonlijkheidsproblemen vraagt een eigen proces; de NHS beschrijft daarvoor verschillende vormen van begeleiding. Jij kunt dat proces niet afdwingen met de juiste complimenten of door jezelf kleiner te maken.

Aanvullend leesmateriaal: ** Narcisme in relaties van Alice Vlottes.

Jouw veiligheid hangt niet af van een bekentenis

Misschien blijf je wachten op de zin: “Ik weet dat ik je pijn heb gedaan.” Die erkenning kan veel betekenen. Toch hoeft jouw recht op steun niet van die zin af te hangen. Je mag hulp vragen bij de gevolgen die je ervaart.

Een directe confrontatie is niet in iedere situatie passend. De afwegingen staan in een gesprek over schadelijk gedrag voorbereiden. Bij angst of dreiging komt ondersteuning voorop.

Aanvullend leesmateriaal: ** Gezonde grenzen van Nedra Glover Tawwab.

Groeitaak: wat heb je werkelijk nodig?

Maak twee kolommen: “Wat ik graag zou weten over de ander” en “Wat ik nodig heb voor mijn eigen keuze”. Een vraag uit de eerste kolom kan onbeantwoord blijven. Probeer één behoefte uit de tweede kolom te vertalen naar een haalbare stap.

Het vervolg gaat over inzicht, verantwoordelijkheid en verandering zorgvuldig uit elkaar houden. Daar kun je verder kijken dan een allesomvattend ja of nee.

Boeklinks met ** zijn affiliatelinks. Bij een aankoop ontvangen wij mogelijk een vergoeding, zonder extra kosten voor jou.

Deze informatie ondersteunt zelfzorg en solidariteit en vervangt geen persoonlijke begeleiding. Ze is geen aanzet tot haat of geweld. Zie je een fout of heb je een vraag? Laat het weten via ons contactkanaal.