Dit artikel verkent de vraag hoe een samenleving machtsmisbruik, uitsluiting en vernedering beter kan tegengaan. Het is een maatschappelijke en persoonlijke reflectie, geen bewijs dat de wereld automatisch “weg van narcisme” evolueert. Narcistische trekken, een klinische persoonlijkheidsstoornis en schadelijk politiek of organisatorisch gedrag zijn verschillende begrippen. Een bruikbaar beginpunt is narcisme en narcistische trekken onderscheiden.
Veel mensen vragen zich af wat er aan de hand is.
Waarom maken zoveel mensen moeilijke tijden door? Wat heeft dit met misbruik te maken? En wat heeft het te maken met slachtoffers van misbruik?
In deze tekst geef ik mijn interpretatie van maatschappelijke spanningen. Een persoonlijke overtuiging kan richting geven aan een ethisch gesprek, maar uitspraken over economie, politiek, gezondheid of historische ontwikkelingen vragen telkens afzonderlijk controleerbare gegevens.
Veel mensen voelen dat het nu anders is. Dingen voelen anders, en precair en zelfs beangstigend.
Er is confrontatie bij veel mensen met hun grootste angsten en onzekerheden. Ze ondergaan ook grotere emotionele gevechten dan deze die ze zich voorheen kunnen herinneren.
Het is alsof de spullen van iedereen voor hen opkomen.
Sinds de financiële crisis van 2008 zijn ongelijkheid, belastingbeleid en de toegang tot basisvoorzieningen onderwerp van hevig debat. De omvang, oorzaken en evolutie verschillen per land en meetperiode. Het is onjuist om alle economische problemen aan één ideologie, partij of psychologisch kenmerk toe te schrijven zonder een afgebakende analyse.
De gevolgen van klimaatverandering, migratie, internationale conflicten, energieprijzen en begrotingsbeleid raken mensen op verschillende manieren. Sommige politieke bewegingen benadrukken nationale belangen, andere internationale solidariteit. Hun gevolgen en uitspraken verdienen kritiek op basis van concrete voorstellen, handelingen en betrouwbare bronnen, niet op basis van veronderstelde collectieve motieven.
Machtsconcentratie en onafhankelijkheid van de rechterlijke macht zijn belangrijke democratische vragen. Om hierover een concrete leider of partij te beoordelen, moet worden nagegaan welke besluiten werden genomen, wat juridische instellingen vaststelden en welke controlemechanismen bestaan. Een publiek figuur kan niet op afstand klinisch worden gediagnosticeerd.
De financiële crisis, migratiebewegingen en conflicten in het Midden-Oosten hebben uiteenlopende oorzaken en tijdlijnen. Een zorgvuldige analyse vermijdt het idee van één algemene verklaring voor alle ontwikkelingen. Zoek bij nieuwe cijfers of oorzakelijke uitspraken de publicatiedatum en het oorspronkelijke onderzoek.
Men stelt ons aanpassingsvermogen op de proef. Bovenop wakkert men nog eens de haat aan. Sommigen prediken wraak in plaats van evolutie weg van narcisme.
Verschillende mensen ervaren verlies, werkstress of onzekerheid. Mijn gesprekken zijn niet representatief voor de volledige bevolking. Uitspraken over het aandeel werknemers met burn-out vereisen recente, goed afgebakende cijfers, en een persoonlijk verhaal mag niet voor een algemene maatschappelijke trend doorgaan.
De relaties van veel mensen vallen uiteen, ook de relaties waarvan we dachten dat ze stabiel en ‘strak’ waren.
Bovendien gaan de bedrijven van veel mensen failliet of zijn ze bezuinigd.
Veel mensen hebben de bezittingen verloren die hen dierbaar waren. Door corona hebben veel mensen besloten te stoppen met hun levenswerk. Soms kunnen ze niet anders bij gebrek aan werknemers die in “gevaarlijke” sectoren willen werken.
Ondertussen blijft de gezondheidszorg onder druk te staan door potentiële nieuwe corona-uitbraken.
De coronaperiode, energieprijzen en extreme weersituaties beïnvloedden veel levens. Maar individuele ruzies over vaccinatie, alle zorgdruk of één overstroming hebben niet automatisch dezelfde oorzaak. Wie oorzakelijke verbanden wil beschrijven, heeft gegevens per periode en context nodig.
Ik ken ook veel mensen die plotseling allerlei ziekten krijgen, zelfs ernstige. In feite is het leven van veel mensen totaal anders. Het lijkt niet op wat ze drie of vier jaar geleden dachten dat hun leven zou zijn.
Ik geloof ook dat narcistisch misbruik zo veel duidelijker wordt.
In de publieke discussie lijkt er meer aandacht te zijn voor controle, partnergeweld en andere schadelijke relatiepatronen. Zonder specifieke en vergelijkbare cijfers kan ik echter niet stellen dat alle vormen van misbruik “exploderen”. De kernvraag is hoe signalen onderzocht en mensen beschermd kunnen worden.
Meer kennis over manipulatie en emotioneel misbruik kan mensen helpen gedrag te herkennen. Tegelijk kan het woord “narcist” te ruim worden gebruikt. Het is geen synoniem voor elke moeilijke partner, onbetrouwbare bestuurder of onveilige organisatie.
Onze snel veranderende wereld! Evolutie weg van narcisme?
Als we naar onze wereld kijken, kunnen we herkennen dat er drastische veranderingen hebben plaatsgevonden in een zeer korte tijdspanne. In de afgelopen 200 jaar hebben vrouwen in verwesterde landen nu wettelijk, eigendoms- en stemrecht.
De positie van vrouwen en andere groepen is in verschillende landen door sociale bewegingen, wetgeving en economische veranderingen ingrijpend veranderd. Die vooruitgang is onvolledig en verschilt per regio. Economische zelfstandigheid en gelijke rechten kunnen niet worden teruggebracht tot één historisch omslagpunt.
Kinderarbeid en gevaarlijke arbeidssituaties zijn in veel landen wettelijk beperkt, maar uitbuiting is niet verdwenen. Historische en hedendaagse omstandigheden verschillen en verdienen specifieke gegevens, in plaats van een eenvoudige tegenstelling tussen “het Westen” en de rest van de wereld.
Liefdesrelaties zijn niet langer gendergedefinieerd en gebaseerd op overlevingsbehoeften, maar vereisen nu meer emotionele wederkerigheid om door te gaan.
Opvattingen over relaties, gender, religie en afkomst zijn in veel samenlevingen veranderd, met zowel steun als verzet. Niet ieder meningsverschil is een opzettelijke verdeelstrategie. Beschuldigingen over buitenlandse financiering of beïnvloeding vragen afzonderlijke en controleerbare bronnen.
Kleine Technologie wordt razendsnel opgewaardeerd.
We zien ongekende niveaus van toegankelijkheid van informatie, evenals technologie en medicijnen die ons welzijn en onze levensduur hebben vergroot.
Maar ondanks deze vooruitgang in ons leven, realiseren veel mensen zich dat technologie geen geluk verleent. Maar ook niet door acquisities, een langere levensduur of zelfs meer rechten.
Energievoorziening kent verschillende maatschappelijke kosten, veiligheidsvragen en milieu-effecten. Kernenergie, hernieuwbare bronnen, netwerken en opslag vragen een vergelijking van risico’s en prestaties per technologie. De bewering dat er economisch of technologisch “geen doorbraken” zijn geweest, is te absoluut en wordt hier niet onderbouwd.
Er is snel veel veranderd. Maar heeft het een wereld gemaakt, op persoonlijk en collectief niveau, van echte harmonie en welzijn?
We zien ernstige problemen rond ongelijkheid, uitsluiting, psychische gezondheid en geweld. Dat betekent niet dat hun aantal overal of ieder jaar toeneemt, of dat één persoonlijkheidskenmerk alle problemen verklaart. Voor Belgische cijfers over armoede, mentale gezondheid of suïcide zijn actuele statistische en volksgezondheidsbronnen nodig.
Wat werkt er niet in onze wereld?
Veel dingen zijn ten goede veranderd, maar er zijn duidelijk systemen die dat niet zijn. We zijn in sommige opzichten op weg naar meer compassie, gelijkheid en Eenheid, maar worstelen nog steeds met vele andere.
De geschiedenis kent zowel machtsmisbruik en geweld als periodes van samenwerking, rechtsbescherming en emancipatie. Een uitspraak dat vijfduizend jaar beschaving geen emotioneel welzijn opleverde, is te breed om als historisch feit te presenteren.
Ik gebruik “een tijdperk van macht” als beeldspraak voor samenlevingen waarin prestige, controle en bezit een grote rol speelden. Dit is geen door historici afgebakend tijdperk van exact vijfduizend jaar en ook geen voorspelling van het einde van een beschaving.
Dit tijdperk is waar Paul Levy over schreef in zijn boek ‘Wetiko verdrijven’.
Wetiko komt in uiteenlopende verhalen uit inheemse Noord-Amerikaanse tradities voor en is door auteur Paul Levy als psychospirituele metafoor gebruikt voor hebzucht en destructief gedrag. Die culturele en spirituele interpretatie is niet hetzelfde als de klinische diagnose narcistische persoonlijkheidsstoornis en bewijst geen wereldwijde geestesziekte. Bekijk de eigen uitleg van Paul Levy als een interpretatieve bron.
Wetiko als metafoor, niet als klinische verklaring
Beelden van concurrentie, bezit en afzondering kunnen helpen om machtsmisbruik te bespreken. Ze mogen niet als bewijs worden gebruikt dat een volledig historisch tijdperk door dezelfde geestelijke ziekte werd bepaald of dat de samenleving onvermijdelijk naar een volgend stadium beweegt.
Instituten, macht en uitsluiting vragen historische nuance
Religieuze, politieke en economische instellingen hebben in verschillende perioden bijgedragen aan zowel bescherming en gemeenschapsvorming als onderdrukking en geweld. Welke verantwoordelijkheid een specifieke instelling droeg, moet historisch worden onderzocht. Niet iedere instelling of gelovige kan dezelfde motieven worden toegeschreven.
Absoluut, er zijn prachtige religies en gemeenschappen die Eenheid omarmen, inclusie toepassen. Sommige religies accepteren verschillen, en eigenwaarde, eigenliefde en echte collectiviteit. Ze bevorderen harmonie. Dit zijn niet de instellingen waar ik het over heb.
Massaal geweld, vervolging en genocide zijn historische misdaden die nauwkeurige duiding verdienen. Toeschrijving aan een algemene “narcistische versie van God” is een ethische metafoor, geen historische of psychiatrische verklaring. Benoem per gebeurtenis daders, context en bronnen.
De Europese heksenvervolgingen troffen vooral vrouwen en brachten groot onrecht. De bewering dat “elke vrouw” met kruiden, kunst of intuïtie werd gedood, is onjuist. Historische schattingen gaan over tienduizenden executies, niet miljoenen. Zie English Heritage over historische misvattingen.
Historisch geweld heeft concrete oorzaken en verantwoordelijkheid
Angst, uitsluiting, machtspolitiek, ideologie en materiële belangen kunnen bij historische geweldpleging een rol spelen. Geen enkel woord, zoals “ego”, verklaart op zichzelf een genocide. Een zorgvuldige duiding neemt slachtoffers serieus en onderzoekt specifieke besluitvorming en omstandigheden.
Veel instellingen gebruikten in bepaalde tijden uitsluiting, straf of dwang als middel om gezag te behouden. Dat is geen bewijs van één vijfduizendjarige machtsstructuur. De vergelijking met zondebokmechanismen blijft een mogelijke invalshoek, geen alomvattende historische theorie.
De mensheid was geprogrammeerd om buiten het ‘zelf’ te kijken, door controle en angst voor gevolgen.
Sommige gemeenschappen hebben mensen geleerd gehoorzaam te zijn onder dreiging van straf. Andere gemeenschappen bevorderden juist onderwijs, solidariteit en rechtsbescherming. De ervaringen en bronnen verschillen per land en periode; één uitspraak namens “de mensheid” doet daaraan geen recht.
Voor mij kan het beeld van verbondenheid, liefde en innerlijke waardigheid spirituele betekenis hebben. Het is geen klinische verklaring dat angst en trauma mensen letterlijk van een ingebouwde eenheid hebben afgesneden. Wie deze levensbeschouwing niet deelt, verdient evenveel steun en respect.
In mijn geloofstaal staat “eenheid” voor verbondenheid en zorg. In werkelijkheid blijven mensen verschillend, maken zij fouten en hebben zij ook wetten, grenzen en zorginstellingen nodig. Geen spirituele oefening garandeert dat schadelijk gedrag verdwijnt.
Innerlijke rust sluit behoeften, conflict of zorg niet uit
Ook mensen die zich rustig en verbonden voelen, kunnen behoeften hebben, concurrentie ervaren of moeilijke keuzes maken. Welzijn betekent niet dat iemand nooit boos wordt of het oneens is. Het gaat erom hoe mensen omgaan met verschillen en verantwoordelijkheid.
Heelheid betekent per definitie precies dat: heel zijn.
Hoe konden we ons in hemelsnaam heel voelen, als onze gevestigde rolmodellen enorme eisen stelden – in feite eisten?
Om het nog erger te maken, onze ogenschijnlijk ‘behoeftige, niet-hele’ rolmodellen waren wraakzuchtig. Ze eisten van ons dat we ons op een bepaalde manier moesten gedragen om vervulling te krijgen. Ze dreigden ons met onze eigen ondergang als we niet gehoorzaamden.
Dat is geen model van heelheid, vrede of ware spirituele onvoorwaardelijke liefde.
Een schadelijk gezags- of relatiepatroon kan lijken op uitsluiting en controle binnen andere instellingen. De overeenkomst is een metafoor, geen bewijs dat alle betrokkenen dezelfde diagnose hebben. Beoordeel gedrag, machtspositie en gevolgen afzonderlijk.
In contrast hiermee gaat spirituele onvoorwaardelijke liefde als volgt:
“Ik heb geen vereiste voor je om te veranderen zodat ik ‘liefde of ‘heel’ kan zijn. Als onze waarden niet op één lijn liggen, sta ik je toe om jezelf te zijn. Ten slotte hou ik genoeg van je om je te bevrijden. Ik ben nu vrij om mijn eigen versie van het leven te zijn. Ik kies voor mensen en situaties die mijn realiteit zijn.”
Als de wereld niet zo gefocust was op angst en terugduwen, dan zou dat natuurlijk zo zijn. Mensen dwingen om op een bepaalde manier in vrede te leven, is niet de oplossing.
Als we waren aangemoedigd, of zelfs toegestaan, zouden we ons op een gezonde manier verbinden met ons eigen Innerlijk Wezen. Deze verbinding omvat inherente innerlijke leiding en is al gecodeerd in Hogere Macht. We zouden natuurlijk heel zijn en het leven en anderen dienovereenkomstig behandelen.
Lesgeven, voorschrijven, forceren en controleren leiden niet tot gezonde resultaten. Machtsmisbruik om zelfzuchtige narcistische behoeften te vervullen heeft daar evenmin toe geleid.
Dwang, vernedering en uitsluiting kunnen vertrouwen ondermijnen. Toch hangt het effect af van context en uitvoering. Onderwijs, grenzen en regelgeving zijn niet automatisch onderdrukking; in een democratische samenleving kunnen zij ook bescherming en gelijke toegang mogelijk maken.
De angst voor afgescheidenheid en externalisme gaat over dezelfde kernwond. Het gaat over de illusie: In mijn eigen energie kan ik niet heel en in vrede zijn. Daarom moet ik iets of iemand buiten me krijgen of veranderen om te proberen me beter te voelen.
Maatschappelijke conflicten hebben verschillende oorzaken, waaronder economische belangen, historische gebeurtenissen, discriminatie, institutionele keuzes en persoonlijke overtuigingen. Er is geen bewijs dat alle wereldwijde onenigheid begon bij één universele emotionele “kernwond”.
Veranderen we als samenleving? Een vraag, geen voorspelling
Gelukkig ontwaken veel mensen uit de trance.
Ik hoop dat meer mensen bewust worden van schadelijke machtsverhoudingen en het belang van solidariteit. Dat is een maatschappelijke wens. Het bestaan van een wereldwijde, meetbare “bewustzijnsverschuiving” staat hiermee niet vast; veranderingen verdienen concreet onderzoek.
Onze emotionele relatie met onszelf bepaalt ons persoonlijk geluk en welzijn.
Het interessante van de laatste jaren is: veel mensen verliezen alle uiterlijke dingen. Ze verliezen de labels en identiteiten waarvan ze dachten dat ze hen definieerden.
Het grootste geschenk is dat we niets hebben om ons aan ‘buiten’ vast te klampen. Daardoor hebben we nergens meer om van binnen te verwachten.
Dit van binnen is waar we eindelijk de waarheid ontdekken. Dat is de plaats waar we al die tijd naar aan het klauteren waren buiten onszelf. Die plaats zat al die tijd al in onszelf.
Persoonlijk inzicht is niet voor iedereen dezelfde catharsis
Grote verliezen kunnen het leven van mensen ontwrichten. Ze zijn niet noodzakelijk, bedoeld of “geen toeval” om iemand naar een diepere waarheid te brengen. Steun, inkomen, veiligheid en rouw mogen even belangrijk zijn als persoonlijke reflectie.
Veel mensen trekken zich terug uit de illusie: ik moet mezelf van buiten mezelf zien te krijgen. Ze ontdekken dat hun natuurlijke innerlijke codering liefde en Eenheid kent. Ze weten dat er genoeg kan zijn voor iedereen. Ze weten ook dat een dieper deel van binnen in verbinding staat met een hoger begeleidingssysteem. Ze staan ook in contact met liefde, vrede en heelheid.
Deze verbinding met Eenheid bevordert groei en het hoogste potentieel van het zelf en is een evolutie weg van narcisme.
Deze verbinding voegt holistisch toe aan het leven en anderen. In plaats van te verminderen, te nemen en te misbruiken om te slagen komt er meer verbinding.
We verbinden ons met de diepere aspecten van onszelf. Dit contact brengt ons naar een hoger niveau van begrip. Het laat ons het grotere universele begrip van het leven ervaren. Ons Ware Zelf begint dan vanuit ons binnenste uit te stralen, als liefde en expansie zonder angst en behoeftigheid.
Dit geeft ons het vermogen om onze grootste vreugde te genereren. We kunnen ook de meest uitgebreide wijsheid ontvangen. Daarnaast kunnen we de meest goddelijke uitingen van liefde en de hoogste bloei ervaren. Dit doen we niet alleen voor onszelf.
Als het alleen voor onszelf was, zouden we alleen maar zorgen voor ons kleine behoeftige, losgekoppelde, afgescheiden zelf.
Dit is egobewustzijn, wat onbewustheid is – angst, afgescheidenheid en gebrek.
Dat is narcisme.
Wanneer ons welzijn het hele Veld van Leven bestrijkt, komt het tegemoet aan ons Ware Zelf. Het is ons uitgebreide zelf dat ‘alles’ is. Dat is het zelf dat als Eenheid in het leven verbonden is met alles en iedereen.
Hoe zouden we in zo’n toestand in vredesnaam een ander kunnen schaden of verminderen? We weten ondertussen dat we alleen een aspect van onszelf zouden beschadigen!
Sommige spirituele tradities spreken over een nieuw tijdperk. Zulke verwachtingen kunnen hoop bieden, maar zijn geen bewezen historische wetmatigheid of voorspelling van de komende jaren.
Geschiedenissen van samenlevingen verschillen. Politieke en culturele structuren veranderen, maar er is geen algemene regel dat alle tijdperken op hetzelfde moment of volgens één patroon instorten.
Mijn hoop op minder machtsmisbruik
Ik hoop dat maatschappelijke instellingen minder afhankelijk worden van controle en vernedering en meer ruimte maken voor inspraak. Dat betekent niet dat een “tijdperk van macht” feitelijk overleden is of dat de volgende fase al vaststaat.
De groene scheuten van wedergeboorte zijn overal om ons heen.
Verandering hoeft niet te bestaan uit het wegdoen van een zogenaamd vals zelf. Mensen hebben keuzevrijheid, maar ook lichamelijke, sociale en economische omstandigheden. Niemand is verplicht een spirituele transformatie te ondergaan om volwaardig mee te tellen.
De samenleving kan concreet werken aan mensenrechten, betrouwbare informatie, goede zorg, onafhankelijke controle en inspraak. Dat zijn toetsbare doelen, geen bewijs van een onvermijdelijke “evolutie weg van narcisme”. Lees meer over maatschappelijke afspraken, inspraak en solidariteit.
Welke kleine stap past vandaag bij jou?
Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.
Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.
Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.
Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.
Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.
Liefs,
Annemie Persyn-Declercq en Johan Persyn
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.
Steun ons door uw aankopen:
Lees ook
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.