Inleiding:
Sinds de grootschalige Russische invasie in februari 2022 zijn Oekraïense linkse en progressieve bewegingen voor ongekende uitdagingen gesteld. 2022 opende een tragische nieuwe pagina in de geschiedenis van Oekraïne en de wereld, maar bleek ook een jaar van ongelooflijk heldendom en solidariteit tegenover de Russische agressierev.org.ua.
Tegelijkertijd versnelden de Oekraïense autoriteiten interne neoliberale hervormingen en aanvallen op arbeidsrechten – een enorme beproeving voor links, die echter ook nieuwe kansen bood om terug te vechtenrev.org.ua.
In dit rapport bekijken we per jaar de belangrijkste ontwikkelingen sinds 2022. We belichten hoe grassroots-initiatieven, linkse politieke mobilisaties, solidariteitsnetwerken en feministisch/LHBTQ+-activisme vorm kregen in oorlogstijd, en welke trends en maatschappelijke impact ze hebben gehad.
2022: Oorlog, Solidariteit en Verzet
rev.org.uarev.org.uaIn 2022 brak de oorlog in alle hevigheid uit, wat een golf van spontane grassroots-solidariteit teweegbracht. Duizenden gewone burgers namen taken over die de overstroomde staat niet kon vervullen – van evacuaties tot voedselhulp – en Oekraïne zag een ware explosie van vrijwilligersinitiatieven.
Linkse activisten sloten zich aan bij dit front van solidariteit. De organisatie Sotsialnyi Rukh (“Sociale Beweging”) bijvoorbeeld mobiliseerde meteen humanitaire steun: haar activisten verzamelden geld en goederen, leverden beschermingsuitrusting aan soldaten, generatoren aan ziekenhuizen en brachten in samenwerking met vakbonden en andere linkse groepen meerdere hulpkonvooien naar frontsteden als Zaporizja, Kryvy Rih en
Mykolajivrev.org.ua. Ze hielpen gezinnen in getroffen gebieden aan water en stroom en sommigen traden zelfs toe tot de Territoriale Verdediging en het legerrev.org.ua. Dergelijke burgerinitiatieven namen bijna alle sociale functies op zich die de overheid niet kon waarmaken, zodat gemeenschappen bleven draaien ondanks de oorlogsomstandighedenrev.org.ua.
De maatschappelijke impact was enorm: deze buitengewone veerkracht en wederzijdse hulp hebben het land mede overeind gehouden in het donkerste uur.
Linkse politieke mobilisatie kreeg in 2022 een paradoxaal karakter.
Enerzijds schaarden progressieve Oekraïners zich eensgezind achter de verdediging van het land tegen de invasie. Anderzijds maakten regeringsgezinden van de noodtoestand gebruik om omstreden economische hervormingen door te voeren. Zo voerde Kyiv onder het mom van “oorlogseconomie” verregaande neoliberale maatregelen in die arbeidsrechten verzwaktenrev.org.ua.
Linkse organisaties sloegen alarm over deze “militaire neoliberalisme”. Sotsialnyi Rukh voerde campagne tegen nieuwe anti-arbeidswetten – zoals wet 5371, die werkgevers met minder dan 250 werknemers toestond individuele arbeidsvoorwaarden buiten cao’s om op te leggen – en eiste het ontslag van de voorvrouw van deze wetten in het parlement, Halyna Tretiakovarev.org.uarev.org.ua.
Ze publiceerden analyses over de risico’s van het afzwakken van arbeidsrechten in oorlogstijd en benadrukten dat oorlog geen excuus mag zijn voor “sociale experimenten” die ongelijkheid vergrotenrev.org.ua. Daarnaast lanceerden linkse juristen in 2022 het project #Trudoborona (“Arbeidsverdediging”) om getroffen werknemers gratis juridische bijstand te bieden, wat al meer dan 80 arbeiders hielp hun recht te halenrev.org.ua.
Vakbondsactivisten en socialisten stonden schouder aan schouder: ze ondersteunden protesten van o.a. ambulancepersoneel en kraanmachinisten voor betere arbeidsomstandighedenrev.org.ua. Op internationaal vlak boekte links ook successen. In samenwerking met buitenlandse bondgenoten voerden Oekraïense activisten campagne voor kwijtschelding van de buitenlandse schuld, met als resultaat dat in 2022 een schuldenlast van ruwweg ₴1.800 miljard voor twee jaar werd bevroren rev.org.uarev.org.ua – een enorme opluchting voor de Oekraïense economie te midden van de oorlog.
Activisten van Sotsialnyi Rukh voeren een publieke actie in Kyiv tijdens de oorlog truthout.org. In oorlogstijd zette de linkse beweging zich niet alleen in voor materiële hulp, maar ook voor waarden als gelijkheid en inclusie. Zo steunde Sotsialnyi Rukh – al voor de invasie – actief feministische en LHBTQ+ groepen, en bleef dat doen tijdens de oorlog rev.org.ua.
belangrijke mijlpaal was de ratificatie van de Istanbul-Conventie in juni 2022 door het Oekraïense parlementzois-berlin.dezois-berlin.de. Jarenlang hadden vrouwenrechtenorganisaties hiervoor gestreden tegen conservatieve weerstand; vlak voor het verkrijgen van EU-kandidaatschap werd dit verdrag tegen huiselijk geweld plots alsnog goedgekeurd.
Feministes vierden dit als een overwinning die Oekraïne’s Europese koers onderstreepte. Ook LHBTQ+-activisme vond wegen om zichtbaar te blijven. Hoewel massabijeenkomsten onder krijgswet verboden waren (KyivPride kon in 2022 niet doorgaan in Oekraïne), weken Oekraïense activisten uit naar Polen.
In juni 2022 liepen duizenden Oekraïners mee in een gezamenlijke Pride-mars in Warschau, samen met de lokale gemeenschapreuters.comreuters.com. “Rusland heeft ons onze Pride ontnomen, dus lopen we hier,” verklaarde een KyivPride-organisator in Warschaureuters.com.
De oorlog leek de houding ten opzichte van LHBTQ+-mensen enigszins te verzachten: veel Oekraïners beseften dat queer soldaten óók vechten voor het vaderland. Dat besef bracht de hoop dat vooroordelen zouden afnemen wanneer “mensen die bereid zijn te sterven voor dit land, het recht krijgen om gelijk behandeld te worden – bijvoorbeeld via wettelijke partnerschappen”reuters.comreuters.com.
Het beeld van soldaten die een unicorn-insigne op hun uniform dragen als trots symbool van hun queer-identiteit werd een krachtig statementreuters.comreuters.com. Kortom, ondanks het oorlogsrecht bleven progressieve kernwaarden – solidariteit, arbeidersrechten, gendergelijkheid en inclusie – prominent op de agenda in 2022.
2023: Volharding onder Beperkingen
In 2023 zette de oorlog onverminderd door, en daarmee de volharding van het Oekraïense maatschappelijke middenveld. De spontane vrijwilligersbeweging van 2022 evolueerde tot meer gestructureerde netwerken. Overal in het land bleven burgers initiatieven nemen om ontheemden op te vangen, gemeenschappen te bevoorraden en het leger te ondersteunen, al nam de vermoeidheid merkbaar toetruthout.org.
De civil society fungeerde als een gedreven sledehond in plaats van een waakhond, en trok de sociale kar terwijl de staat zich focuste op het militaire frontrev.org.ua. Activisten probeerden de energie hoog te houden met inzamelacties en creatieve projecten. Zo voorzag een feministische vrijwilligersgroep onder de naam Arm Women Now vrouwelijke militairen van passende gevechtsuniformen – een praktische oplossing voor een tekort dat door het leger over het hoofd was gezienukraineworld.org. Dergelijke voorbeelden tonen hoe grassroots-initiatieven zich aanpasten en professionele trekjes kregen naarmate de crisis voortduurde.
Politiek en arbeidsactivisme moesten zich in 2023 zien te handhaven onder krijgswet, die formele protesten en stakingen verboodeuobserver.comeuobserver.com. Toch vond links manieren om haar stem te laten horen. Zo zocht Sotsialnyi Rukh de dialoog met beleidsmakers op via publieke evenementen.
In april 2023 organiseerde de beweging bijvoorbeeld een conferentie over arbeidsongevallen tijdens de oorlog, waar zelfs een parlementslid van de regeringspartij (Sluha Narodu) op afkwam en toegaf dat er meer gedaan moest worden voor de rechten van Oekraïense arbeiderstruthout.org.
Dit illustreerde dat belangenbehartiging effect kon hebben: door constructief de nadruk te leggen op rechtvaardigheid binnen de oorlogsinspanningen, kregen linkse voorstellen gehoor. Niettemin bleef kritiek op het regeringsbeleid scherp. De noodarbeidswetten die in maart 2022 waren ingevoerd – zoals het toestaan van een 60-urige werkweek, het ontslaan van werknemers tijdens ziekteverlof en het verplichten tot werk buiten het contract “voor defensiedoeleinden” – golden nog steeds onverkorttruthout.org.
Omdat deze maatregelen zonder einddatum waren ingevoerd, vreesde links dat ze permanent zouden wordentruthout.org. Vakbonden en linkse juristen voerden aan dat zulke deregulering de last oneerlijk bij de werkende klasse legde, terwijl grote bedrijven grotendeels buiten schot bleven. “Arbeiders, boeren en de werkende klassen betalen een onevenredig hoge prijs in dit conflict.
De hervormingen – zoals de deregulering van het arbeidsrecht – hebben de toch al zwakke bescherming verder uitgehold” noteerde Vitaliy Doedin van Sotsialnyi Rukheuobserver.com. Daarnaast werd in 2023 een oorlogsbelasting op salarissen verhoogd van 1,5% naar 5%, terwijl het bedrijfsleven nauwelijks extra werd belasteuobserver.com.
Linkse activisten ageerden tegen deze scheve balans en eisten een “rechtvaardige oorlogsinspanning”, waarin niet alleen de gewone bevolking de offers draagt. Open straatprotest bleef riskant – een kleine demonstratie van Sotsialnyi Rukh voor betere beloning van medisch personeel werd door de politie tegengehoudentruthout.org – maar de beweging wist door een mix van advocacy, persaandacht en juridische acties hun punten op de politieke agenda te houden.
Op sociaal-cultureel gebied boekten progressieve krachten voorzichtig vooruitgang in 2023. Feministische organisaties verlegden hun focus naar crisishulp en rechtenbescherming in oorlogstijd. De vrouwenmarsen van 8 maart konden geen massabijeenkomsten organiseren, maar de feministische coalitie bleef actief met bijvoorbeeld opvang en diensten.
Groepen zoals Marsh Zhinky (Women’s March) richtten zich op noodhulp aan intern ontheemden, FemWorkshop ondersteunde oudere vrouwen, en NGO’s als Woman for Woman en La Strada hielpen slachtoffers van huiselijk en seksueel geweld die door de oorlogssituatie toenamenukraineworld.org. Juridische initiatieven zoals JurFem boden kosteloze rechtsbijstand aan vrouwen die seksueel geweld door de oorlog hebben doorstaanukraineworld.org.
Ondanks de immense uitdagingen zijn er aanwijzingen dat de oorlog een deel van de samenleving bewuster heeft gemaakt van genderkwesties. Zo namen tienduizenden vrouwen dienst in de strijdkrachten – hun aantal steeg van ~50.000 in 2014 tot ruim 60.000 in 2022ukraineworld.org – en vrouwen dienen inmiddels vaak op gelijke voet met mannen aan het front. Dit ondermijnt traditionele rolpatronen.
Een nationale peiling in 2023 toonde dat 80% van de Oekraïners het beeld van een oorlogsveteraan niet langer exclusief met mannen associeert (ze vinden dat zowel mannen als vrouwen veteraan kunnen zijn)zois-berlin.de. Evenzo is het percentage Oekraïners dat vindt dat “mannen betere leiders zijn dan vrouwen” dramatisch gedaald van 43% vóór de oorlog naar 24% in 2023zois-berlin.de.
Zulke verschuivingen in opinie duiden op een belangrijke maatschappelijke impact van zowel de oorlog als het voortdurende feministische sensibiliseringswerk. Feministische activisten wisten bovendien anti-vrouwelijk gedrag in toom te houden: toen de rector van een medische universiteit in Lviv zich kleinerend uitliet over vrouwelijke studenten, voerden activisten campagne die ertoe leidde dat deze seksistische bestuurder in 2023 werd ontslagenukraineworld.org. Dit gaf een duidelijk signaal dat minachting voor vrouwen niet wordt getolereerd, zelfs midden in de oorlog.
Ook LHBTQ+-rechten boekten vooruitgang in 2023. Een belangrijk moment was de introductie van een wetsvoorstel voor geregistreerd partnerschap. Eind 2022 had een petitie voor homohuwelijk ruim 28.000 handtekeningen opgehaald, waarop president Zelenskyy in augustus 2022 antwoordde dat juridische erkenning van partnerschappen onderzocht zou wordenenglish.nv.uaenglish.nv.ua.
In maart 2023 diende parlementslid Inna Sovsoen daadwerkelijk een wetsontwerp in voor de wettelijke erkenning van zowel gelijk- als verschillend geslachtelijke koppelsenglish.nv.uaenglish.nv.ua. Dit voorstel (nr. 9103) kreeg ondersteuning van meerdere parlementaire commissies en haalde in augustus 2024 de adviesfase met positief advies van de commissie Volksgezondheidkyivindependent.com. Zelensky sprak zich publiekelijk uit vóór de invoering van geregistreerde partnerschappen (ook al verbiedt de grondwet huwelijkse gelijkstelling tijdens de krijgswet)english.nv.uaenglish.nv.ua.
Een opiniepeiling die Sovsoen aanhaalde suggereerde dat in 2023 inmiddels 56% van de Oekraïners vindt dat LHBTQ-koppels het recht op een partnerschap zouden moeten hebbenkyivindependent.com – een opvallende meerderheid in een land dat voorheen als conservatief gold op dit punt. De zichtbaarheid van queer Oekraïners in de verdediging van het land droeg bij aan dit momentum.
Temur Levkoek, een bekende LHBTQ-activist, stelde dat “mensen die bereid zijn te vechten en sterven voor dit land, het recht hebben op gelijkheid thuis” en noemde homofobie een overblijfsel van Russische invloed die Oekraïne moet afschuddenkyivindependent.comreuters.com.
Op straat namen weliswaar nog steeds extreemrechtse elementen homorechtenactivisten op de korrel, maar de brede publieke sympathie voor alle soldaten – hetero of queer – maakte het politiek steeds moeilijker om LHBTQ-eisen te negeren. Een ontroerend en schrijnend punt op de agenda was het lot van queer partners van gesneuvelde militairen: zij hebben zonder wettelijke erkenning geen recht op bijvoorbeeld nabestaandenuitkeringen of zelfs informatie.
Dat onrecht dreef de roep om partnerschapswetten verder. Kortom, 2023 zag een opmerkelijke verschuiving richting progressieve waarden in de publieke opinie en de politiek, mede afgedwongen door het doorzettingsvermogen van activisten te midden van oorlog.
Tegelijk durfden ook gewone burgers hun stem te laten horen over oorlogsmisstanden. Eind 2023 organiseerden families van krijgsgevangenen en vermiste soldaten vreedzame protesten – iets wat onder de krijgswet vrijwel niet voorkomt. In Kyiv, Lviv, Odessa en Zaporizja verzamelden zich groepen voornamelijk vrouwen (moeders, echtgenotes) met foto’s van hun geliefden, om aandacht te vragen voor de “Tweede Kerst in gevangenschap” van vele soldatenbusinessinsider.combusinessinsider.com.
Ze riepen de regering op meer te doen voor de vrijlating van Oekraïense POW’s (Prisoners of War) en transparanter te communiceren over hun lotbusinessinsider.com. Zulke protesten waren een “zeldzame vertoning van publieke kritiek in oorlogstijd”businessinsider.com en toonden zowel de wanhoop als de veerkracht van deze families.
Ondanks pogingen van Rusland om dergelijke acties te misbruiken om verdeeldheid te zaaienbusinessinsider.combusinessinsider.com, bleef de essentie duidelijk: Oekraïense burgers weigerden te zwijgen wanneer het leven en welzijn van hun dierbaren op het spel stonden. Deze moedige optredens – hoe klein ook – zijn onderdeel van de bredere linkse en civiele ethos van solidariteit en het vasthouden aan humane waarden, zelfs wanneer de samenleving onder extreme druk staat.
2024: Weerbaarheid en Progressieve Agenda
coupleofmen.comIn 2024 was de oorlog nog altijd gaande, maar de Oekraïense samenleving vond langzaam een nieuw evenwicht. Onder de zware veiligheidsomstandigheden begonnen sommige publieke evenementen van progressieve aard voorzichtig terug te keren. Een mijlpaal was de eerste Pride-mars in Kyiv sinds de invasie, gehouden in juni 2024.
Onder strikte begeleiding van politie en met vooraf geregistreerde deelnemers trokken circa 500 mensen door de hoofdstad met regenboogvlaggencoupleofmen.com. Duitse media prezen deze mini-Pride als een “symbool van democratische veerkracht” – een teken dat Oekraïne, ondanks alles, vasthoudt aan vrijheden en Europese waardencoupleofmen.com.
In de Pride-optocht liepen ook Oekraïense geüniformeerde militairen mee die openlijk queer zijn, iets wat voor de oorlog ondenkbaar leek. De leus van de mars, “Eenheid in diversiteit”, vatte treffend samen waar Oekraïense progressieven voor strijden: een land verenigd in verscheidenheid, dat zich niet alleen militair maar ook maatschappelijk wil ontworstelen aan het autoritaire, anti-diverse wereldbeeld van Poetin. Het jaar 2024 toonde aan dat dergelijke bewegingen sterker terugkwamen zodra de veiligheid het enigszins toeliet.
Op politiek vlak verschoof de progressieve agenda steeds meer naar de toekomst: de wederopbouw en Europese integratie. Linkse activisten benadrukten in hun campagnes dat de wederopbouw “sociaal rechtvaardig” moet zijn en niet enkel in het teken mag staan van vrije markt en privatisering.
Eind 2023 en in 2024 schreven denkers van Commons (Spil’ne) en Sotsialnyi Rukh manifesten over een post-oorlogs Oekraïne waarin arbeiders, niet oligarchen, centraal staaneuobserver.comeuobserver.com. Ze waarschuwden dat Oekraïne’s dankbaarheid voor Westerse steun niet blindelings vertaald mocht worden in het overnemen van harde neoliberale recepten: “We hebben veel hulp gekregen van het Westen in naam van democratie en anti-autoritarisme,” zei Doedin, “maar die hulp lijkt steeds vaker gekoppeld aan winst en eigenbelang van het Westen, en dat ondermijnt de langetermijnontwikkeling van democratie hier”euobserver.comeuobserver.com.
De linkse beweging riep daarom op tot “rechtvaardige wederopbouw”, inclusief sterke vakbonden, publieke voorzieningen en belastinghervorming die de rijken laat bijdragen aan de oorlogskosten in plaats van de lasten bij de werkenden te leggeneuobserver.comeuobserver.com. Hoewel grootschalige protesten nog steeds niet mogelijk waren, wisten activisten via roundtables, open brieven en internationale conferenties hun punten over te brengen.
Zo onderhield Sotsialnyi Rukh in 2024 nauwe banden met linkse partijen in Europa (zoals Razem in Polen en de Deense Rood-Groenen), mede gefaciliteerd door een subsidie van een Deense democratiefondseuobserver.com. Deze netwerken hielpen progressieve stemmen uit Oekraïne meer gewicht te geven op het wereldtoneel.
Feministische bewegingen bleven onvermoeibaar aandacht vragen voor gendergelijkheid in oorlogstijd. In 2024 vierden Oekraïense vrouwenorganisaties het 140-jarig jubileum van de eerste feministische initiatieven in het landzois-berlin.de – een historische bewustwording die benadrukte dat hun strijd al generaties lang woedt. Helaas was het jaar ook een illustratie van de blijvende hindernissen: de oorlog creëerde een “gemilitariseerd burgerschap” waarbij mannen onder dwang in dienst moesten en vrouwen formeel vrijgesteld bleven, wat het gesprek over gelijke plichten en rechten complex maaktezois-berlin.dezois-berlin.de. Vrouwelijke leidinggevenden en politica’s raakten tijdens de oorlog nog meer op de achtergrond, en kwesties als gendergelijkheid werden vaak als secundair gezien naast de overlevingsvraagstukkenzois-berlin.de. Toch was er geen sprake van een door rechts gehoopte “conservatieve ommezwaai” in de samenleving: in tegenstelling tot bijvoorbeeld Rusland bleef Oekraïne zich tijdens de oorlog juist profileren als een land dat naar Europese normen van vrijheid streeft, inclusief vrouwen- en minderheidsrechtenzois-berlin.de. Conservatieve anti-gendergroepen verloren aan invloed doordat hun retoriek – die sterk leek op de Russische propaganda over “verdorven Westerse waarden” – politiek verdacht werd in een tijd dat Oekraïne zich scherp van alles wat Russisch is probeert te distantiërenzois-berlin.de. Dit bood kansen om gendergelijkheidsbeleid door te drukken onder de vlag van EU-integratie. Zo nam de regering in 2024 verdere stappen om de Istanbul-Conventie daadwerkelijk uit te voeren en verkende men wetgeving tegen seksediscriminatie en haatzaaien76crimes.comcoupleofmen.com. Feministische NGO’s bleven ook toezien op besluitvorming: ze eisten dat vrouwen een stem krijgen in plannen voor vrede en wederopbouw. De slagzin “Niets over ons zonder ons” klonk geregeld tijdens online-fora en petitiecampagnes, bijvoorbeeld om te zorgen dat opvang voor vrouwelijke veteranen en slachtoffers van aanranding wordt meegenomen in herstelprogramma’s. Zo trachtten feministes te verzekeren dat sociale rechten niet vergeten zouden worden in de drang naar militaire overwinning.
Op het gebied van LHBTQ+-rechten vormde 2024 een opmaat naar doorbraken. Zoals genoemd, keerde KyivPride terug op straat in juni – een half uur durende mars tussen twee beschutte locaties, zorgvuldig getimed en vooraf overeengekomen met de autoriteitenenglish.nv.ua. De deelname van openlijk queer militairen en zelfs EU-diplomaten (waaronder de EU-ambassadeur) maakte duidelijk dat LHBTQ+-acceptatie gezien wordt als onderdeel van Oekraïne’s Europese identiteitenglish.nv.uaenglish.nv.ua. De Pride van 2024 stond nadrukkelijk in het teken van wetswijzigingen: borden riepen op tot het legaliseren van partnerschappen en bescherming tegen haatmisdrijvenenglish.nv.ua. Deze eisen vonden steeds meer weerklank. In augustus 2024 adviseerde de bevoegde parlementaire commissie positief over het partnerschapswetsvoorstelkyivindependent.com – een belangrijke stap. Zowel de publieke opinie als internationale druk speelden hierin mee. De Europese Commissie had bij de toekenning van de EU-kandidaatstatus aangegeven dat LHBTQ+-rechten deel uitmaken van de hervormingsvoorwaarden, en verwachtte dat Oekraïne uiterlijk in 2025 wetgeving voor geregistreerd partnerschap zou aannemencoupleofmen.com. Voor progressieve Oekraïners was dit geen last maar een kans: het bood politieke rugwind om eindelijk gelijkheid voor queer burgers te verankeren, iets waar binnenlandse activisten al jaren om vragen. Zo werd 2024 het jaar waarin “Europese integratie” en sociale rechtvaardigheid hand in hand gingen in het discours. Activisten benadrukten: Oekraïne vecht niet alleen voor grondgebied, maar ook voor de waarden van democratie en mensenrechten die bij Europa horenenglish.nv.uaenglish.nv.ua.
Op de grens van 2024/2025 leefde de Oekraïense samenleving tussen hoop en vrees. Hoop, omdat militaire successen en internationale steun perspectief boden op uiteindelijke victorie; vrees, omdat een langdurige uitputtingsslag op de loer lag. Toch toonden drie jaar oorlog dat de burgerlijke veerkracht niet was gebroken. Oekraïne’s linkse en progressieve bewegingen hadden de storm vooralsnog doorstaan en stonden klaar om hun visie op de toekomst gestalte te geven zodra de situatie het toeliet.
2025: Naar Gelijkheid en Overwinning
De KyivPride-mars van 2025 in de straten van Kyiv – de eerste Pride in de hoofdstad sinds het begin van de invasie, een krachtig signaal dat mensenrechten niet op pauze kunnen tijdens de oorlogenglish.nv.ua. In 2025 – tot nu toe – zien we dat veel van de inspanningen uit voorgaande jaren beginnen te convergeren. Oekraïne is vastbesloten werk te maken van zijn EU-toetredingsroute, wat reformen vereist die progressieve doelen ondersteunen. Onder deze externe druk én door de niet-aflatende binnenlandse lobby kwam er in juni 2025 een historisch juridisch precedent: een rechtbank in Kyiv erkende een homostel officieel als een “feitelijk gezin” onder het Oekraïense rechtcoupleofmen.com. Dit was de allereerste keer dat een rechterlijke instantie een relatie van twee mensen van hetzelfde geslacht wettelijk valideerde, en werd door LHBTQ+ organisaties gevierd als doorbraak. Hoewel het partnerschap nog niet wettelijk geregeld is, biedt zo’n uitspraak hoop dat rechters grondwetsbepalingen (zoals dat huwelijk een man-vrouw verbintenis is) ruimer en inclusiever durven interpreterencoupleofmen.comcoupleofmen.com. Tegelijk bleef de druk op het parlement toenemen: de Europese Commissie verwacht dat Oekraïne uiterlijk in Q3 2025 de partnerschapswet aanneemt en antidiscriminatie beschermingen uitbreidtcoupleofmen.com. President Zelenskyy heeft in interviews laten optekenen dat hij de wet zal ondertekenen zodra die wordt aangenomenreddit.com. Het maatschappelijk momentum is in 2025 duidelijk aanwezig. In juni vond KyivPride opnieuw plaats, ditmaal op veel grotere schaal en openlijk in het centrum van de hoofdstad. Ongeveer 1.500 mensen – bijna drie keer zoveel als in 2024 – liepen mee, waaronder LHBTQ+ militairen in uniform, activisten en prominenten uit de internationale gemeenschapcoupleofmen.comcoupleofmen.com. De Pride van 2025 droeg het motto “Samen voor gelijkheid én overwinning”, en benadrukte dat Oekraïners vastberaden zijn mensenrechten niet uit te stellen tot na de oorlogcoupleofmen.com. De route van de mars was weliswaar kort en strikt beveiligd (tussen twee schuilkelders, met voorafregistratie, onder toezicht van de militaire administratie), maar de symboliek was enormcoupleofmen.comenglish.nv.ua. De manifesttekst van KyivPride 2025 stelde: “Terwijl onze soldaten vechten voor vrijheid aan het front, moeten wij de basis leggen voor een democratisch Oekraïne waar iederéén gelijke rechten heeft… Gelijkheid moet nu bij wet beschermd worden.”. Deze uitspraak, die verwees naar partnerschapswetten en anti-haatmisdrijf bepalingen, kreeg instemmend gehoor tot in regeringskringen. Oekraïense beleidsmakers beseffen in 2025 dat de strijd voor Europese integratie ook inhoudt dat het land laat zien dat het diversiteit omarmt en beschermt. Of zoals de Pride-manifest het scherp formuleerde: “Haat tegen eigen burgers, hun rechten en diversiteit is geen ‘traditionele waarde’, maar een primitief kenmerk van Russische en andere totalitaire samenlevingen”english.nv.ua. Het loslaten van dergelijke bekrompenheid is dus niet alleen een intern ethisch doel, maar ook een geopolitieke stellingname tegen het Kremlin.
Op het socio-economische front is de situatie in 2025 tweezijdig. Enerzijds is de druk op de bevolking hoog en zijn veel van de eerdergenoemde arbeidsontwrichtende wetten nog steeds van kracht. Anderzijds begint de aanpak van links vruchten af te werpen in de publieke opinie en zelfs beleidsreacties. Sotsialnyi Rukh en geallieerde vakbonden gingen door met het ondersteunen van werknemers die in de knel zitten. De linkse gemeenschap, schreef Truthout in mei 2025, bevindt zich “in een dubbele wurggreep, gevangen tussen neoliberaal beleid in Oekraïne en Russische militaire aanvallen”truthout.org. Toch blijft ze “haar principiële linkse politiek trouw, in de nasleep van de invasie”truthout.org. Vitaliy Doedin – inmiddels 37 en de informele leider van Sotsialnyi Rukh – benadrukte in een interview dat zijn organisatie voor alles een vakbondsgerichte beweging is gebleventruthout.orgtruthout.org. Hij zelf stond in 2025 geregeld in de rechtszaal pro deo werknemers bij, ondanks dat luchtalarmen zittingen vaak onderbrakentruthout.org. Dat typeert de volharding: linkse juristen en activisten zetten door om individuele zaken te winnen, hoe klein ook, en om zo een signaal af te geven dat gerechtigheid niet geheel is uitgesteld. In april 2025 wisten ze bijvoorbeeld samen met een onafhankelijke vakbond een rechtszaak te winnen tegen de nationale spoorwegmaatschappij, wat bewees dat “in Oekraïne het nog steeds mogelijk is om machtige spelers juridisch te laten boeten” aldus Doedintruthout.orgtruthout.org. Zulke overwinningen, hoe beperkt ook, geven arbeiders moed. Daarnaast blijft Sotsialnyi Rukh humanitaire inspanningen leveren: “Onze eerste prioriteit is humanitaire hulp, inclusief ondersteuning van de frontlinie-soldaten,” zei Doedintruthout.org. De beweging werkt nog steeds nauw samen met onafhankelijke vakbonden én levert materiële hulp aan militairen. Men zamelt zelf ook geld en goederen in, maar verwijst bijvoorbeeld ook door naar de anarchistische groep Solidarity Collectives, die in 2022 uit Operation Solidarity voortkwam en sindsdien geregeld flakvesten en medische kits voor soldaten crowdfundttruthout.orgtruthout.org. Zo vormt zich een breed progressief front dat zowel de sociale als de militaire kant van de strijd ondersteunt.
Toegegeven, publieke protesten organiseren blijft ook in 2025 lastig en zeldzaam. Activisten geven toe dat het veel emotionele energie kost om acties op te zetten, omdat je telkens moet aantonen dat jouw bijeenkomst essentieel is ondanks de protestbantruthout.org. Toch zijn er lichtpuntjes: de autoriteiten tonen af en toe meer bereidheid om overleg aan te gaan in plaats van meteen te onderdrukken. Een voorbeeld is dat demonstraties die duidelijk gaan over het welzijn van de bevolking – zoals een actie in 2025 bij het ministerie van Volksgezondheid voor betere compensatie van zorgpersoneel – min of meer worden gedoogd zolang ze niet uitdraaien op harde anti-regeringsleuzentruthout.org. De linkse beweging heeft haar framing hier meesterlijk aan gepast: men bekritiseert onrecht (bijv. lage lonen, slechte bescherming) maar verpakt het als bijdrage aan de oorlogsinspanning (want “een eerlijke behandeling van arbeiders versterkt onze eenheid en weerbaarheid”). Die strategie lijkt te werken; zelfs binnen Zelenskyy’s eigen partij klinkt nu erkenning dat arbeidsrechten en sociale zekerheid niet genegeerd mogen worden. De eerdergenoemde aanwezigheid van een parlementslid op een linkse conferentie in 2025 en diens uitspraak dat Servant of the People “meer kan en moet doen voor arbeidersrechten”truthout.org wijst op toenemende invloed van progressieve ideeën in het beleidsdebat.
Wat betreft maatschappelijke solidariteit is 2025 een voortzetting van het patroon: de vrijwillige hulpstromen blijven cruciaal maar staan onder druk. Miljoenen Oekraïners zijn inmiddels uitgeput door drie jaar oorlog. Toch tonen peilingen dat het vertrouwen in het eigen maatschappelijk middenveld hoog blijft – hoger soms dan het vertrouwen in overheidsinstantiesrev.org.uarev.org.ua. Dit blijkt ook uit de respons op nieuwe noodsituaties. Wanneer in 2025 grootschalige stroomuitval of nieuwe vluchtelingenstromen dreigen, staan lokale vrijwilligersgroepen direct paraat, vaak sneller dan de overheid. De infrastructuur van solidariteit die sinds 2022 is opgebouwd (van telegrankanalen tot buurtcomités) is nu een blijvend onderdeel van de Oekraïense samenleving. Veel van deze initiatieven denken al na over hun rol na de oorlog: zullen ze zich omvormen tot NGO’s, blijven ze als spontane burgercollectieven, of integreren ze in gemeentelijke structuren? Wat de uitkomst ook is, een belangrijk effect van deze oorlog is dat het sociaal weefsel in Oekraïne op veel plaatsen juist hechter is geworden, geschoeid op principes van wederzijdse hulp en participatie. Dat belooft veel goeds voor de toekomst van de democratie in het land. Activisten benadrukken graag dat de overwinning tegen Rusland niet louter militair kan zijn, maar ook sociaal: “We winnen pas echt,” zo stelt men, “als we uit deze strijd komen met een Oekraïne dat vrij én rechtvaardig is, solidair én inclusief.”english.nv.ua
Conclusie: De linkse sociale bewegingen in Oekraïne hebben sinds 2022 een opmerkelijke transformatie doorgemaakt. Waar ze vóór de invasie relatief marginaal en gefragmenteerd waren, zijn ze in de afgelopen drie jaar uitgegroeid tot een cruciaal onderdeel van Oekraïne’s veerkracht. Van de vrijwilligers die bomschuilkelders bevoorraden tot de vakbondsjuristen die arbeidsrechten verdedigen, van de feministes die zorgen voor oorlogsslachtoffers tot de LHBTQ+-soldaten die opkomen voor gelijkheid – stuk voor stuk hebben ze de waarden van solidariteit en sociale rechtvaardigheid hoog gehouden temidden van chaos en geweld. Deze bewegingen verzetten zich zowel tegen de autoritaire agressie van buitenaf als tegen ongelijkheid en conservatisme van binnenuit. Daarbij boeken ze geleidelijk succes: arbeidsmisstanden worden aangeklaagd (en soms gecorrigeerd), vrouwen- en queerrechten winnen terrein in beleid en publieke opinie, en het idee dat Oekraïne een sociaal rechtvaardige toekomst moet opbouwen wint aan populariteiteuobserver.comzois-berlin.de. Hoewel de oorlog nog niet voorbij is, tekenen zich duidelijke trends af. Enerzijds is er een groeiende kloof tussen neoliberale/conservatieve krachten en de progressieve, egalitaire visie – een strijd die onverminderd woedt. Anderzijds zien we dat de bittere ervaring van oorlog de Oekraïense samenleving in belangrijke mate heeft veranderd: er is meer eenheid in diversiteit, meer waardering voor iedereens bijdrage ongeacht gender of geaardheid, en een dieper besef dat sociale zekerheid en democratie onlosmakelijk deel uitmaken van waar men voor vechtzois-berlin.deenglish.nv.ua. De linkse sociale bewegingen hebben hier een onmiskenbare maatschappelijke impact: ze hebben de menselijke waardigheid centraal gehouden in een tijd van existentiële dreiging.
Terwijl november 2025 aanbreekt, blijft het onzeker wat de komende maanden zullen brengen. Maar één ding is duidelijk: dankzij deze linkse en progressieve bewegingen staat Oekraïne er moreel sterker voor. Ze fungeren als geweten én als ruggengraat van de samenleving. Mochten vredesonderhandelingen of wederopbouw morgen beginnen, dan zullen deze bewegingen klaar staan om hun visie – een Oekraïne gebaseerd op solidariteit, gelijkheid en rechtvaardigheid – in praktijk te brengen. In hun strijd voor een vrij én sociaal Oekraïne schuilt uiteindelijk de belofte van een toekomst waarin overwinning betekent dat niemand wordt achtergelaten.
Bronnen: Deze analyse is gebaseerd op diverse journalistieke bronnen en rapportages, waaronder Oekraïense nieuwsmedia, internationale artikelen en verklaringen van betrokken organisaties. Enkele geraadpleegde bronnen zijn onder meer: het jaaroverzicht 2022 van Sotsialnyi Rukhrev.org.uarev.org.ua, reportages over linkse en feministische initiatieven tijdens de oorlogrev.org.uaukraineworld.org, analyses van de impact op arbeidsrechtentruthout.orgeuobserver.com, en nieuwsberichten over LHBTQ+-activisme en wetsvoorstellenkyivindependent.comcoupleofmen.com. Deze bronnen illustreren hoe de gebeurtenissen en trends per jaar zich hebben ontwikkeld en geven context aan de maatschappelijke veranderingen in Oekraïne sinds 2022. De aangehaalde citaten en gegevens (gemarkeerd met voetnoten) verwijzen naar deze bronnen voor verdere verdieping en verificatie.
Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.
Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.
✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier
Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan.
Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.
👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Kleine stappen, grote transformaties.
Laat een reactie achter. Jouw stem kan iemand anders de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.
👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.
🌿 Samen bouwen we aan herstel, kracht en emotionele vrijheid. Steun ons zonder extra kosten door aankopen bij bol. klik op onderstaande afbeelding.
Geef het artikel een dikke duim!
Steun ons zonder extra kost door uw aankopen bij :
Liefs Annemie