Een priesterlijke biografie op het kruispunt van theologie, sociale praxis en liturgische vernieuwing

Een reflectie op de levensweg van Patrick Perquy (1942–2018) en zijn bijdrage aan een hedendaagse theologie van nabijheid, gemeenschap en engagement, inclusief zijn werk rond liturgische vernieuwing

Theologische en antropologische verankering van een leven in dienstbaarheid

Patrick Perquy (1942–2018) manifesteerde zich binnen de Vlaamse kerkprovincie als een uitzonderlijke figuur. In hem gingen theologische eruditie, sociale bewogenheid en pastorale creativiteit samen. Zijn benadering van het christelijk geloof werd gekenmerkt door een interdisciplinaire reflexiviteit. In deze reflexiviteit bevroeden Bijbelse hermeneutiek, de menswetenschappen en actuele maatschappelijke vraagstukken elkaar kritisch en productief. Zijn postuum gebundelde wekelijkse beschouwingen, Stem die mij roept, vormen het corpus waarin deze dynamiek exemplarisch tot uiting komt.

Deze publicatie, die tevens fungeert als collectief eerbetoon, bevat bijdragen van collega-theologen, geestverwanten en liturgische medestanders. De bundel is geen loutere hommage. Het is een theologisch-communautaire voortzetting van Perquy’s gedachtegoed en methodiek. Het omvat existentiële theologie. Er is antropologisch gefundeerde spiritualiteit en gemeenschapsvorming. Dit gebeurt als liturgisch-politieke praktijk.

Biografische situering: tussen filologie en theologie

Perquy werd geboren op 1 januari 1942 in Brugge. Hij genoot zijn opleiding aan het Grootseminarie in Brugge. Daarna zette hij zijn studies voort in Leuven en Rome. Zijn academische traject, met een licentiaat in de Romaanse filologie, voorzag hem van een solide filologisch-kritisch referentiekader. Deze linguïstische vorming voedde zijn theologisch engagement. Hij besteedde bijzondere aandacht aan de performatieve en poëtische kracht van religieuze taal. Dit gebeurde binnen zowel exegese als liturgische expressie.

Zijn vorming overstijgt het klassieke dichotome model tussen dogmatiek en pastoraal. Perquy positioneerde zich als een dialogisch theoloog. Hij situeerde de hermeneutiek van de Schrift binnen de realiteit van het menselijke bestaan. Dit fungeert als leerschool en locus theologicus.

Onderwijs als pastorale bemiddeling

Vanaf 1969 doceerde Perquy aan het Klein Seminarie van Roeselare en later aan de Sint-Andreasnormaalschool in Brugge. In deze educatieve context ontwikkelde hij een didactisch ethos dat pedagogie verbond met pastoraat. Hij behandelde leerlingen en studenten niet als recipiënten van kennis. In plaats daarvan zag hij hen als subjecten in wording. Zij waren waardig aan kritische dialoog en spirituele autonomie.

Deze benadering is symptomatisch voor zijn bredere visie op geloofscommunicatie: horizontaal, wederkerig, en gesitueerd binnen de contingenties van het bestaan. Onderwijs werd zo een verlengstuk van zijn priesterlijke presentie – nabij, niet-hiërarchisch en transformerend.

Bij onderwijs waarin de ander als gesprekspartner telt, past ** Geweldloze communicatie van Marshall B. Rosenberg als praktische verdieping in luisteren, behoeften en wederkerig contact. De boeklinks zijn affiliatelinks: bij een aankoop ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding, zonder extra kosten voor jou.

Geloof als open hermeneutische praxis

Perquy’s geloofsvisie was fundamenteel dialogisch en hermeneutisch georiënteerd. Geloven was voor hem geen dogmatische assent. Het was een continue confrontatie van de Bijbel met de realiteit van de mens in zijn psychologische dimensie. Het was ook een confrontatie in zijn sociale en existentiële dimensie. Hij hanteerde het concept van de “tweede naïviteit” (cf. Paul Ricoeur) als methodologisch kader: het kritische herwinnen van religieuze betekenis na de demystificatie van de moderniteit.

In Stem die mij roept komen vier thematische lijnen naar voren:

• Gemeenschap als zingevende structuur: ecclesiologie geworteld in zorg en solidariteit.
• Liturgische vernieuwing: het sacrale hervonden via symbolische en participatieve praktijken.
• Anthropologisch godsbeeld: een bevrijding van dualistisch en juridisch denken ten gunste van relationele nabijheid.
• Interdisciplinaire Bijbelexegese: de Schrift lezen met inzet van psychologie, antropologie en sociologie.

Incarnatie van theologie in sociale praxis

De sociale inzet van Perquy manifesteerde zich op talrijke fronten. Hij fungeerde als proost van de Chirobeweging in Dadizele en als geestelijk begeleider in het therapeutisch centrum Rustenburg. Daarnaast was hij actief in initiatieven als ‘De Kerit’ en ‘Tralies uit de weg’. Deze projecten fungeerden als alternatieve pastorale ruimten voor maatschappelijk gemarginaliseerden.

Deze praxis was niet vrijblijvend, maar intrinsiek theologisch gemotiveerd. Perquy vertaalde de bevrijdingstheologie naar de Vlaamse samenleving. Hij koppelde deze aan inzichten van René Girard over mimetisch verlangen en het zondebokmechanisme. Girards denkkader stelde hem in staat om de geweldslogica van uitsluiting te doorbreken. Het raamwerk hielp bij het vervangen van die logica door gemeenschapsopbouw via verzoening en compassie.

Voor verdere verkenning van het genoemde zondebokmechanisme past ** René Girard, het labyrint van het verlangen van René Girard (tweedehands). Deze bundel biedt achtergrond bij Girards denken en ruimte om die theorie kritisch te onderzoeken.

Liturgie als performatieve theologie

Binnen liturgische vernieuwing was Perquy een voorloper. In De Lier en YOT ontwikkelde hij rituelen. De gemeenschap droeg deze rituelen. Er was ruimte voor vrouwelijke voorgangers, contextuele symboliek en liturgische poëzie. Zijn liturgisch denken was sterk beïnvloed door Romano Guardini en Huub Oosterhuis.

Liturgie, aldus Perquy, is geen statisch ritueel. Het is een performatieve ruimte waarin het mysterie van het leven wordt gevierd. Het mysterie wordt gedeeld. Liturgische taal en handeling vormen bruggen tussen het profane en het sacrale, tussen individu en gemeenschap.

Epistemologische bescheidenheid, existentiële helderheid

Zijn pastorale communicatie kenmerkte zich door eenvoud in taal, maar complexiteit in betekenis. Zijn beroemde paasuitspraak – “De opstanding is geen mirakel van gisteren. Het is een uitnodiging voor vandaag.” – illustreert zijn vermogen om fundamentele theologische inzichten toegankelijk en existentieel relevant te verwoorden.

Tegenover beelden van een straffende of afwezige God plaatste Perquy een immanente en kwetsbare God, present in de menselijke ervaring. Zijn godsbeeld was radicaal relationeel: een God die oproept tot barmhartigheid, rechtvaardigheid en nabijheid.

Interculturele dialoog en esthetische theologie

Perquy’s belangstelling voor kunst, film en literatuur als theologisch medium vond vorm in het initiatief ‘de Andere Film’. Hier werden cultuurproducten ingezet als hermeneutische sleutels voor existentiële en spirituele reflectie. De beeldtaal van kunstenaars als Marc Chagall en de thematiek van cineasten functioneerden als alternatieve bronnen van openbaring.

Ook in zijn schriftelijke reflecties verwees hij frequent naar filosofische bronnen. Hij noemde Girard, Agamben en Auerbach. Daarmee ging hij een kritische dialoog aan over geweld, verzoening en menselijke waardigheid.

Wie vanuit kunst en geloof verder wil nadenken over nabijheid bij kwetsbaarheid, kan lezen in ** Vertroostingen van Dirk De Wachter; een persoonlijke reflectie op wat mensen steun en betekenis kan geven.

Nalatenschap als uitnodiging tot transformatie

Patrick Perquy overleed op 29 mei 2018. Zijn stem blijft weerklinken via zijn geschriften, maar vooral via de gemeenschappen die hij mede vormgaf. Stem die mij roept is niet louter een postuum eerbetoon. Het is een performatief theologisch document. Het nodigt uit tot actie, reflectie en heroriëntatie.

Voor promovendi en academici biedt zijn werk een rijke casus van contextualisering, theologische innovatie en sociale integratie van geloof. Het nodigt uit tot verder onderzoek naar de kruispunten van theologie, menswetenschappen en liturgische praktijk in een postseculiere context.

Besluit

Patrick Perquy belichaamde een theologie die niet enkel dacht, maar ook deed. Zijn leven blijft een oproep tot relationele verantwoordelijkheid, spirituele openheid en liturgische creativiteit. Voor hedendaagse theologen is zijn werk geen reliek, maar een levend referentiepunt voor een ecclesiologie van betrokkenheid en nabijheid.

“De rust van de zevende dag – dat is waar ons hart naar verlangt.” – Patrick Perquy

Welke kleine stap past vandaag bij jou?

Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.

Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.

Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.

Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.

Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.

Liefs,
Annemie Persyn-Declercq en Johan Persyn
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.

Lees ook