Van Mongoolse invasies tot Russische raketten: het Oekraïense volk kent een geschiedenis doordrenkt van geweld, onderdrukking en genocide. Tegelijkertijd toont deze geschiedenis ook een indrukwekkende weerbaarheid, strijdlust en onverzettelijke trots.
Verdieping bij stap 2 van de leesroute Propaganda en kritisch denken. Deze lange historische lijn helpt oefenen met verschillen tussen perioden. Kies één gebeurtenis en bekijk de oorspronkelijke bron, gebruikte begrippen en latere interpretaties. Een terugkerend thema mag de eigen omstandigheden van iedere periode niet uitwissen.
Jouw vervolgstap: Controleer één historische bewering met aandacht voor tijdscontext.
In deze blog neem ik je daarom mee door een duizend jaar oude geschiedenis vol oorlogsmisdaden tegen Oekraïne. Ik heb ook oog voor de verhalen die vaak ondergesneeuwd raken. Kortom: verhalen van overlevenden, van verzet, van pijn én van herinnering.
Een lange historische vergelijking vraagt extra zorg voor tijdscontext en begrippen. Onderzoek de bron achter iedere periode en vermijd dat een hedendaags verhaal verschillen uitwist. Lees onze gids over propaganda herkennen en historische verhalen kritisch beoordelen voor een blijvend kader.
✨ De eerste wonden: Mongoolse invasies (13e eeuw)
In 1240 verwoestten de Mongolen onder Batu Khan het toenmalige Kyiv. De stad werd letterlijk platgebrand en de bevolking werd uitgemoord. Volgens Russische kronieken overleefden amper 2.000 mensen van een bevolking van meer dan 50.000. Daarmee markeert dit voor veel historici het begin van de structurele vernietiging van het Oekraïense hartland (Harvard Ukrainian Research Institute).
Daarbij komt dat deze verwoesting diepe sporen naliet in de volksziel. Overleveringen vertellen immers hoe families vluchtten naar bossen. Ze beschrijven hoe kloosters werden geplunderd. De cultuur van Kyiv-Roes werd abrupt onderbroken. De herinnering aan deze aanval leeft dan ook voort in middeleeuwse liederen en kronieken.
⛨ De opstand van Chmelnytsky (1648–1657) en de pogroms
Wat begon als een bevrijdingsoorlog van de Oekraïense Kozakken tegen Pools-Litouwse overheersing, draaide al snel uit op wreedheden. Tijdens de Khmelnytsky-opstand vonden namelijk massale pogroms plaats. Tienduizenden Joodse burgers werden vermoord. Overlevende bronnen spreken zelfs van systematische slachtpartijen:
“We konden niets anders dan bidden, wetende dat het ons laatste uur was. Mijn vader werd opgehangen aan een boom terwijl hij de Thora in zijn armen hield.”
— Fragment uit de memoires van rabbi Nathan Hannover (1653)
Bovendien werden ook Oekraïense boeren die niet deelnamen aan de opstand vaak slachtoffer van plunderingen en vergeldingen door verschillende legers. Doordat religieuze spanningen toenamen, verdwenen complete dorpen van de kaart.
🏛️ Tsaristisch geweld en culturele vernietiging (18e–19e eeuw)
Gedurende de Russische imperialistische overheersing werd het Oekraïense volk systematisch ontdaan van taal, cultuur en onderwijs. Zo was het bijvoorbeeld verboden om Oekraïens te spreken op school. Ook werden boeken in de Oekraïense taal verbrand. Met name de Valojev-circulaire (1863) en het Ems Ukaz (1876) verboden Oekraïense literatuur.
“Onze identiteit werd beschouwd als een bedreiging. Dus maakten ze ons onzichtbaar.”
— Historica Oksana Zabuzjko
Het is daarom niet verwonderlijk dat veel Oekraïense schrijvers, dichters en priesters werden gearresteerd of in ballingschap gestuurd. Oekraïense iconografie en volkskunst werden stelselmatig vervangen door Russische symbolen. Aldus ontstond een onderdrukking die generaties zou tekenen.
📅 De Holodomor (1932–1933): genocide door honger
Onder Stalin werd een genocide gepleegd met voedsel als wapen. De Holodomor – letterlijk: ‘uitroeiing door uithongering’ – kostte naar schatting vier miljoen Oekraïners het leven. Boeren moesten immers hun oogsten afstaan aan Moskou. Wie graan achterhield, werd doodgeschoten of gedeporteerd.
“Mijn zusje stierf in mijn armen. We hadden gras gegeten, schors, muizen. En toen niets meer.”
— Ljoedmyla Didenko, overlevende uit Charkiv (Holodomor Museum Kyiv)
Daaruit blijkt dat het niet enkel een hongersnood betrof, maar een politieke strategie om het Oekraïense nationalisme te breken. De dood werd zelfs administratief gepland. Lokale archieven tonen lijsten van gezinnen aan wie opzettelijk voedsel werd geweigerd. Getuigenissen van overlevenden zijn hartverscheurend en vormen tot op vandaag het hart van herdenkingen.
Voor historische verdieping over massaal geweld in Oost-Europa in de twintigste eeuw past ** Bloedlanden van Timothy Snyder. Het behandelt een bepaalde periode, niet de volledige duizendjarige vergelijking in deze tekst. De boeklinks zijn affiliatelinks: bij een aankoop ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding, zonder extra kosten voor jou.
🕊️ Tweede Wereldoorlog: Babi Yar en Odessa
In 1941 schoten de nazi’s en hun collaborateurs meer dan 33.000 Joden dood in een ravijn in Kyiv: Babi Yar. Daarnaast kwamen ook Roma, geesteszieken en Oekraïense nationalisten om.
“Mijn moeder hield me vast toen ze viel. Ik lag onder lichamen, in bloed. En ik bleef stil.”
— Sofia Yarosh, overlevende van Babi Yar (Yad Vashem)
In Odessa vermoordden Roemeense troepen 25.000 tot 34.000 Joden. Deze massamoorden behoren zonder twijfel tot de ergste van Europa. Veel Oekraïners kozen er desondanks voor om Joden te helpen, ondanks het levensgevaar. Daarom is het niet verrassend dat het aantal ‘Rechtvaardigen onder de Volkeren’ in Oekraïne een van de hoogste in Europa is.
🌚 Sovjetrepressie na WOII
Na de oorlog was er helaas geen rust. De Sovjets deporteerden honderdduizenden Oekraïners naar Siberië of dwongen hen tot dwangarbeid. Bovendien werd het verzet bloedig onderdrukt. In West-Oekraïne vond men jarenlang lichamen van vermoorde partizanen in bossen en grotten.
“Mijn grootvader werd ’s nachts meegenomen. Mijn oma vond hem pas terug in een massagraf.”
— Vasyl Klymko, kleinkind van een UPA-strijder
In kampen als Vorkoeta of Magadan stierven duizenden Oekraïners door kou, honger en mishandeling. Ook werd de culturele elite zwaar getroffen. Schrijvers als Vasyl Stus verdwenen spoorloos in strafkampen. Toch bleef het Oekraïense verzet bestaan – in liederen, in kerken en in geheime kringen.
🚔 Oorlog in de Donbas & annexatie van de Krim (2014)
Sinds 2014 escaleerde het geweld opnieuw. In de Donbas zijn sindsdien duizenden burgers gestorven door beschietingen. In bezette gebieden zijn bovendien gevallen van foltering, gedwongen dienstplicht en verdwijningen gemeld. De VN en Amnesty documenteerden onder meer martelkamers en verkrachtingen.
“Ze sloegen me met een kabel en dwongen me Russische liederen te zingen.”
— Oleksandr, ex-gevangene in Donetsk (Amnesty International)
Kinderen werden gedeporteerd, families uiteengerukt. Veel Oekraïners vluchtten daarom naar West-Oekraïne of het buitenland. De oorlog bracht een generatie jongeren voort die opgroeide tussen schuilkelders en verlies.
Bij de overgang naar hedendaagse Russische machtspolitiek past ** De weg naar onvrijheid van Timothy Snyder als historische en politieke achtergrond naast actuele documentatie.
🛳️ Grootschalige invasie (2022–heden): Bucha, Marioepol, Charkiv
De Russische invasie in februari 2022 bracht gruweldaden op een schaal die Europa in decennia niet meer had gezien. In Bucha werden honderden burgers geëxecuteerd. Ook in Marioepol stierven tienduizenden door bombardementen, honger en blokkades. In Charkiv raakten scholen, ziekenhuizen en kinderopvang doelwit.
“Ze vonden mijn dochtertje onder het puin. Ze hield haar beer nog vast.”
— Anastasiya, inwoner van Marioepol
Meer dan acht miljoen Oekraïners zijn sindsdien op de vlucht. In verwoeste steden zoals Irpin, Hostomel en Severodonetsk getuigen overlevenden van willekeurige beschietingen, verkrachtingen en plunderingen. Foto’s uit Bucha toonden geboeide lichamen langs de weg – een pijnlijk symbool van de brute realiteit.
Internationale instanties onderzoeken deze oorlogsmisdaden. Het Internationaal Strafhof heeft inmiddels arrestatiebevelen uitgevaardigd. Ondertussen verzamelen organisaties zoals Truth Hounds en Bellingcat systematisch bewijsmateriaal.
✨ Epiloog: Wat blijft
Door de eeuwen heen werd het Oekraïense volk keer op keer geraakt, verscheurd, uitgehongerd en gedeporteerd. Toch werd het nooit gebroken. Wat blijft, is een volk dat zich niet laat uitwissen. Elk verhaal, elke stem, elke traan en elke overlever getuigt van iets dat sterker is dan terreur: hoop.
Die hoop zit in kunst, in taal, in herbouwde huizen. In vlaggen op kapotte balkons. Ook in liederen die worden gezongen in schuilkelders. In moeders die verhalen blijven vertellen aan hun kinderen. Daarom mogen we deze geschiedenis niet vergeten. Meer nog: we moeten haar actief blijven herinneren.
“Oekraïne leeft, want wij herinneren.”
— Memorialtekst bij Babi Yar
Wil je deze verhalen helpen verspreiden? Deel deze blog, steun onafhankelijke media, en blijf luisteren naar de stemmen uit Oekraïne.
Bij herinnering, gemis en luisteren naar mensen die veel verloren hebben, past ** Helpen bij verlies en verdriet van Manu Keirse als aanvullende reflectie op erkenning en nabijheid.
Welke kleine stap past vandaag bij jou?
Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.
Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.
Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.
Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.
Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.
Liefs,
Annemie Persyn-Declercq en Johan Persyn
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.