Zelfgenezing leren is niet alleen stigma uitwissen.
Inhoudsopgave
Er is een culturele drang om ‘een einde te maken aan het stigma’ rond psychische aandoeningen.
We hebben de psychische aandoening genormaliseerd. Dit was een poging om mensen op hun gemak te stellen bij het krijgen van hulp. De boodschap is dat sommige mensen het gewoon “hebben.” We moeten dit als een voor altijd realiteit accepteren. In plaats daarvan zouden we hen zelfgenezing moeten leren.
Het is niet ongebruikelijk dat vrouwen van begin twintig drie of vier diagnoses krijgen. Meestal hebben ze zich voor het leven bij deze labels neergelegd. Hen is alleen verteld om het met medicatie te behandelen. Ze moeten ook de (meestal grote) beperkingen in hun leven omzeilen.
Door dit te doen, vragen we nooit waarom. Waarom wordt een psychische aandoening zo erg? Hoe komt het dat 1 op de 6 mensen geestelijk ziek? Waarom is een psychische aandoening de belangrijkste reden waarom mensen een handicap hebben? Waarom falen de huidige conventionele behandelingen? Zou levensstijl een rol kunnen spelen? Heeft voeding effect?
Het beëindigen van een stigma creëert geen oplossing.
Het stopt ook alle kritische gedachten. Het zorgt ervoor dat een persoon zich volledig machteloos voelt om zijn eigen gezondheid te beïnvloeden.
Geestesziekte is een symptoom. Het kan zich manifesteren als angst, depressie, misschien bipolair. De diagnose is voor mij onbelangrijk. Het enige wat ik hoor als ik een diagnose hoor, is een lichaam dat niet in homeostase is.
Het is een oproep om een onderliggend probleem op te lossen dat te lang heeft geduurd. Als je de onderliggende oorzaken aanpakt (darmgezondheid, ontstoken hersenen, slechte circadiane ritmes, enz.) En je vastlegt om je levensstijl te veranderen, zul je genezen. Het hangt er gewoon van af hoe graag je het wilt.
Ik ga iets zeggen waar veel mensen het misschien niet mee eens zijn: we hebben het stigma beëindigd.
Nu hebben we van psychische aandoeningen een maatschappelijke norm gemaakt. Een pil slikken en doorgaan is gewoon niet iets wat ik voor mezelf kan accepteren. Ik zou dat niet voor jou willen.
In plaats van te proberen een stigma uit te wissen, wordt het tijd dat we mensen zelfgenezing leren. Elke dagelijkse keuze draagt bij aan of neemt afstand van het delicate evenwicht van jouw lichaam en geest. We kunnen de realiteit delen waar lichaam en geest wanhopig aan werken om te genezen. Je moet er gewoon mee werken.
Als dit artikel resoneert met je, deel het dan alsjeblieft. We houden onze blog volledig zonder advertenties en delen helpt ons om meer mensen op hun reis te helpen. Volg ons ook op sociale media. Geef deze tekst een waardering door uw commentaar en like.
En toch wil ik vandaag één ding nuanceren
Deze tekst schreef ik oorspronkelijk in 2021.
En weet je wat ik belangrijk vind?
Dat we onszelf ook toestemming geven om verder te leren.
Niet alles wat ik toen scherp formuleerde, zou ik vandaag nog op precies dezelfde manier schrijven.
Vooral deze gedachte verdient nuance:
dat we het stigma rond psychische problemen inmiddels zouden hebben beëindigd.
Dat hebben we niet.
Stigma en discriminatie bestaan nog steeds. Mensen worden nog altijd anders bekeken wanneer ze vertellen dat ze depressief zijn, psychotische ervaringen hebben gehad, trauma meedragen of psychiatrische hulp krijgen. Stigma kan er zelfs voor zorgen dat mensen later hulp zoeken, behandelingen stopzetten of zichzelf minder kansen geven.
Dus nee.
We moeten niet kiezen tussen stigma bestrijden en mensen leren hoe ze actief aan herstel kunnen bijdragen.
We hebben beide nodig.
Misschien ligt precies daar de volwassenere versie van deze boodschap.
Een diagnose mag een deur openen, maar ze hoeft geen kamer te worden waarin je voor altijd woont
Een diagnose kan belangrijk zijn.
Ze kan eindelijk woorden geven aan iets wat jarenlang verwarrend was.
Ze kan toegang geven tot gespecialiseerde hulp.
Ze kan iemand laten beseffen:
“Dus dát is wat er gebeurt. Ik beeld mij dit niet in.”
Dat kan enorm bevrijdend zijn.
Maar er bestaat een verschil tussen:
“Ik heb deze diagnose gekregen.”
en:
“Dit is wie ik ben.”
Voel je het verschil?
Het eerste beschrijft een deel van jouw werkelijkheid.
Het tweede kan langzaam jouw volledige identiteit beginnen overnemen.
En juist daar mogen we voorzichtig mee zijn.
Je bent meer dan een classificatie.
Meer dan een dossier.
Meer dan jouw moeilijkste periode.
Meer dan de symptomen waarmee je vandaag wakker werd.
Een diagnose kan een landkaart zijn.
Maar jij bent het landschap.
Herstel betekent niet noodzakelijk dat alle klachten verdwijnen
Ook het woord genezen verdient nuance.
Want wanneer we zelfgenezing uitsluitend voorstellen als:
“Op een dag heb je nergens meer last van”
kunnen we mensen opnieuw gevangen zetten.
Deze keer niet in een diagnose, maar in een ideaalbeeld.
Herstel kan namelijk ook betekenen:
dat angst nog opduikt, maar niet langer jouw hele dag bestuurt.
Dat verdriet nog bestaat, maar je er niet meer volledig in verdwijnt.
Dat trauma nog deel uitmaakt van jouw geschiedenis, maar niet langer iedere relatie bepaalt.
Dat je een moeilijke week kunt hebben zonder onmiddellijk te denken:
“Zie je wel. Ik ben weer helemaal terug bij af.”
Herstelgerichte zorg kijkt daarom niet alleen naar symptomen, maar ook naar autonomie, relaties, zingeving, participatie, hoop en de mogelijkheid om opnieuw richting te geven aan het eigen leven. Dat sluit aan bij de herstelgerichte en persoonsgerichte benadering die de Wereldgezondheidsorganisatie vandaag naar voren schuift.
Misschien is herstel dus niet:
nooit meer vallen.
Misschien is herstel:
steeds beter weten wat je nodig hebt wanneer je valt.
Zelfgenezing betekent niet: doe het allemaal zelf
Dit vind ik misschien een van de belangrijkste aanvullingen.
Het woord zelfgenezing kan verkeerd worden begrepen.
Alsof je zou moeten zeggen:
“Geen therapeut nodig.”
“Geen dokter nodig.”
“Geen medicatie.”
“Ik los het zelf wel op.”
Maar dat bedoel ik niet.
Eigen regie betekent niet dat je alles alleen moet dragen.
Integendeel.
Zelfgenezing kan betekenen dat je leert herkennen wanneer je zelf iets kunt veranderen én wanneer je ondersteuning nodig hebt.
Dat kan psychotherapie zijn.
Een huisarts.
Een psychiater.
Medicatie.
Een lotgenotengroep.
Een partner.
Beweging.
Rust.
Structuur.
Een veilige omgeving.
Of verschillende dingen tegelijk.
Goede geestelijke gezondheidszorg hoeft autonomie en professionele behandeling niet tegenover elkaar te zetten. Gedeelde besluitvorming en actieve betrokkenheid bij het eigen herstel kunnen juist samengaan met professionele ondersteuning.
Hulp vragen is dus niet het tegenovergestelde van zelfgenezing.
Soms ís hulp vragen zelfgenezing.
En medicatie? Ook daar mogen we uit de loopgraven komen
Soms wordt het debat vreemd zwart-wit.
Aan de ene kant:
“Neem gewoon een pil.”
Aan de andere kant:
“Medicatie is nooit nodig; verander gewoon je levensstijl.”
Maar mensen zijn geen ideologische experimenten.
Wat voor de ene persoon onvoldoende werkt, kan voor iemand anders levensveranderend zijn.
Medicatie kan voor sommige mensen een onderdeel zijn van behandeling. Psychotherapie kan dat zijn. Leefstijlinterventies kunnen dat zijn. Sociale ondersteuning kan dat zijn.
En vaak gaat herstel juist over de combinatie.
De interessantere vraag is daarom niet:
“Ben jij voor of tegen medicatie?”
maar:
“Wat helpt deze persoon, in deze situatie, met deze voorgeschiedenis, behoeften, mogelijkheden en risico’s?”
Dat is een veel menselijkere vraag.
Leefstijl doet ertoe — maar maak er geen morele meetlat van
Ik blijf ervan overtuigd dat dagelijkse gewoonten ertoe doen.
Slaap.
Beweging.
Voeding.
Daglicht.
Rust.
Sociale verbinding.
Alcoholgebruik.
Structuur.
Ze beïnvloeden hoe wij functioneren en hoe belastbaar we ons voelen. Richtlijnen voor depressie adviseren bijvoorbeeld regelmatige lichamelijke activiteit en aandacht voor voldoende slaap, gezonde voeding en alcoholgebruik als factoren die het welzijn kunnen ondersteunen.
Maar ook hier moeten we opletten.
Want een gezonde boodschap kan snel veranderen in een nieuwe vorm van schuld.
“Je bent nog depressief omdat je niet genoeg sport.”
“Je hebt nog angst omdat je verkeerd eet.”
“Je bent nog uitgeput omdat je onvoldoende discipline hebt.”
Nee.
Zo eenvoudig werkt een mens niet.
Je kunt wandelen.
Gezond eten.
Therapie volgen.
Mediteren.
Goed slapen.
Alles proberen wat binnen jouw mogelijkheden ligt…
en toch nog klachten hebben.
Dat betekent niet dat je hebt gefaald.
Schrap misschien één bijzonder gevaarlijke gedachte: “Het hangt ervan af hoe graag je het wilt”
Wanneer iemand herstelt van een burn-out, depressie, trauma of andere psychische problemen, is motivatie belangrijk.
Maar motivatie is geen magische afstandsbediening.
Daarom zou ik vandaag één zin uit mijn oorspronkelijke tekst anders formuleren.
Niet:
“Het hangt ervan af hoe graag je het wilt.”
Maar:
“Herstel groeit wanneer mogelijkheden, ondersteuning, veiligheid, behandeling en eigen inzet elkaar kunnen ontmoeten.”
Want stel je eens voor wat de eerste boodschap doet met iemand die werkelijk alles probeert.
Iemand die therapie volgt.
Die beweegt.
Die grenzen leert stellen.
Die vroeger gaat slapen.
Die probeert opnieuw mensen te vertrouwen.
En die toch nog wakker wordt met een lichaam dat alarm slaat.
Moeten we die persoon werkelijk vertellen dat hij of zij het blijkbaar niet graag genoeg wil?
Nee.
Sommige wonden zijn hardnekkig.
Sommige omstandigheden blijven moeilijk.
Sommige kwetsbaarheden verdwijnen niet volledig.
En soms kost herstel eenvoudig veel meer tijd dan wij hadden gehoopt.
Jouw omgeving geneest mee — of houdt de wonde voortdurend open
Daarom wil ik zelfgenezing ook uit het uitsluitend individuele verhaal halen.
We praten graag over:
“Werk aan jezelf.”
“Verander je mindset.”
“Neem verantwoordelijkheid.”
Prima.
Maar wat wanneer je iedere avond thuiskomt in een relatie waarin je wordt vernederd?
Wat wanneer je permanent financiële stress hebt?
Wat wanneer je geen veilige woning hebt?
Wat wanneer discriminatie jouw mogelijkheden beperkt?
Wat wanneer je mantelzorg draagt tot je lichaam het begeeft?
Wat wanneer je werkgever structureel meer vraagt dan een mens kan dragen?
We kunnen mensen niet eindeloos leren ademhalen terwijl we weigeren te kijken naar wat hun adem voortdurend afknijpt.
Psychische gezondheid ontstaat niet uitsluitend in een persoon. Sociale en structurele factoren zoals inkomen, wonen, onderwijs, werk en toegang tot zorg spelen eveneens een rol. Dat is ook expliciet onderdeel van de huidige herstelgerichte visie van de WHO.
Dus soms betekent zelfzorg:
mediteren.
Maar soms betekent zelfzorg:
weggaan.
Een gesprek voeren.
Een grens stellen.
Hulp inschakelen.
Een onveilige situatie benoemen.
Minder werken.
Een relatie herbekijken.
Of eindelijk erkennen:
“Dit ligt niet allemaal in mij.”
Je zenuwstelsel heeft niet alleen technieken nodig, maar ook veiligheid
Misschien heb je al honderd oefeningen geleerd.
Ademhaling.
Mindfulness.
Gronden.
Journaling.
Meditatie.
Positief denken.
En misschien dacht je:
Waarom blijf ik dan zo gespannen?
Omdat een zenuwstelsel niet alleen reageert op wat jij denkt.
Het reageert ook op wat jij beleeft.
Een mens die jarenlang in onvoorspelbaarheid heeft geleefd, kan veiligheid moeilijk geloven wanneer die plotseling verschijnt.
Rust kan zelfs vreemd aanvoelen.
Stilte kan onveilig voelen.
Een liefdevolle partner kan argwaan oproepen.
Een dag zonder crisis kan de gedachte veroorzaken:
“Wanneer komt de volgende klap?”
Dat betekent niet automatisch dat je achteruitgaat.
Soms betekent het dat je systeem nog moet leren wat jouw verstand inmiddels al begrijpt:
het gevaar is niet altijd meer aanwezig.
Misschien moeten we minder vragen: “Wat is er mis met jou?”
Dit is voor mij ook de orthopedagogische verschuiving.
Niet onmiddellijk:
“Wat is er mis?”
Maar:
“Wat is er gebeurd?”
En daarna nog een stap verder:
“Wat heb jij nodig om opnieuw ontwikkeling mogelijk te maken?”
Want gedrag dat vandaag problemen veroorzaakt, kan ooit bescherming hebben geboden.
Je voortdurend aanpassen kon ooit ruzie voorkomen.
Hyperalert zijn kon ooit noodzakelijk zijn.
Iedereen tevreden proberen te houden kon ooit jouw manier zijn om verbonden te blijven.
Emoties uitschakelen kon ooit de enige manier zijn om de dag door te komen.
Maar een overlevingsstrategie heeft een vervelende eigenschap:
ze blijft soms actief nadat de oorspronkelijke dreiging verdwenen is.
Herstel betekent dan niet:
“Waarom doe ik zo stom?”
Maar:
“Dank je dat je mij ooit hebt beschermd. Alleen heb ik je vandaag niet meer op dezelfde manier nodig.”
Dat is een compleet andere innerlijke taal.
Een kleine oefening: waar ligt vandaag jouw invloed?
Neem eens papier.
Maak drie kolommen.
1. Wat kan ik vandaag beïnvloeden?
Misschien:
- mijn bedtijd;
- een wandeling;
- iemand bellen;
- mijn alcoholgebruik;
- een afspraak maken;
- grenzen stellen;
- tien minuten rust nemen;
- anders tegen mezelf spreken.
2. Waar heb ik ondersteuning bij nodig?
Misschien:
- trauma;
- depressieve klachten;
- medicatie;
- relatieproblemen;
- schulden;
- werkdruk;
- verslaving;
- lichamelijke klachten.
3. Wat ligt niet volledig onder mijn controle?
Misschien:
- mijn verleden;
- hoe iemand anders reageert;
- een chronische kwetsbaarheid;
- economische omstandigheden;
- verlies;
- ziekte;
- wat anderen over mij denken.
Kijk vervolgens vooral naar die eerste twee kolommen.
Niet om jezelf onder druk te zetten.
Maar om machteloosheid iets kleiner te maken.
Wat is één kleine stap die vandaag werkelijk haalbaar is?
Niet tien.
Eén.
Eigen regie is iets anders dan eigen schuld
Dat onderscheid mogen we nooit verliezen.
Eigen regie zegt:
“Waar heb ik invloed?”
Eigen schuld zegt:
“Als het niet beter gaat, doe ik blijkbaar iets verkeerd.”
Dat zijn twee totaal verschillende boodschappen.
Ik wil je de eerste meegeven.
Niet de tweede.
Want verantwoordelijkheid kan kracht geven.
Schuld verlamt.
En misschien bestaat volwassen herstel precies uit dat evenwicht:
erkennen wat jou is aangedaan,
erkennen wat je niet kunt controleren,
én tegelijkertijd onderzoeken waar jij vandaag opnieuw een stukje keuzevrijheid kunt opeisen.
Zelfgenezing is misschien vooral opnieuw leren samenwerken met jezelf
Niet vechten tegen jezelf.
Niet voortdurend repareren.
Niet iedere emotie behandelen alsof ze een storing is.
Maar nieuwsgierig worden.
Wat probeert mijn lichaam mij te vertellen?
Wanneer voel ik mij veiliger?
Welke mensen geven mij ruimte?
Welke situaties putten mij telkens opnieuw uit?
Welke oude strategie gebruik ik nog terwijl ik ze niet meer nodig heb?
Waar heb ik professionele hulp nodig?
En waar onderschat ik mijn eigen vermogen om iets te veranderen?
Dat is voor mij vandaag zelfgenezing.
Niet de belofte dat we ieder probleem zelf kunnen oplossen.
Wel de overtuiging dat een mens nooit gereduceerd hoeft te worden tot zijn diagnose, trauma of moeilijkste periode.
Je mag hulp krijgen.
Je mag medicatie gebruiken.
Je mag therapie volgen.
Je mag opnieuw beginnen.
Je mag terugvallen.
Je mag onderzoeken.
Je mag veranderen.
En je mag tegelijkertijd zeggen:
“Ik wil opnieuw deelnemer worden aan mijn eigen herstel.”
Misschien begint genezing precies daar.
Niet wanneer iemand jou vertelt wat je voor de rest van jouw leven bent.
Maar wanneer je opnieuw begint te ontdekken wat er, ondanks alles wat je hebt meegemaakt, nog mogelijk is.
Jouw verhaal telt. Jouw context telt. Jouw keuzes tellen. En jij bent altijd groter dan het moeilijkste hoofdstuk uit jouw verhaal.
Wij vallen.
Wij staan op.
Wij groeien.
Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.
Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.
Zie je een fout of heb je een vraag?
We doen ons best om de informatie op narcisme.blog zo zorgvuldig, correct en actueel mogelijk te houden. Toch kan er altijd ergens een fout, onduidelijkheid of verouderde informatie staan.
Merk je een onjuistheid op, heb je een inhoudelijke vraag of denk je dat bepaalde informatie moet worden aangepast? Laat het ons dan gerust weten via het daarvoor voorziene contactkanaal.
We bekijken meldingen zo zorgvuldig mogelijk en passen informatie aan wanneer daar een gegronde reden voor is. Ook verzoeken om bepaalde inhoud te corrigeren, aan te vullen of te verwijderen worden ernstig genomen en individueel beoordeeld.
Om je vraag efficiënt te kunnen behandelen, vragen we om dezelfde melding niet via verschillende kanalen tegelijk te versturen. Eén duidelijke boodschap met de link naar de betreffende pagina en een korte toelichting helpt ons het snelst verder.
Betrouwbare informatie, transparantie en respect voor onze lezers staan voor narcisme.blog centraal. Daarom waarderen we het wanneer je ons attent maakt op mogelijke fouten of verbeterpunten.
✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier!
Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan. Like, comment en share!
Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.
👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Je vindt de groeitaken bovenaan de blog. Kleine stappen, grote transformaties.
Jouw stem kan iemand anders de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.
👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.
Liefs Annemie en Johan Persyn-Declercq