Empathie en narcistische trekken laten zich niet samenvatten als “wel voelen” of “niets voelen”. Iemand kan begrijpen wat jou raakt zonder daar zorgvuldig mee om te gaan. Omgekeerd bewijst een onhandige reactie niet dat iemand geen geweten heeft. Kijk naar wat er gebeurt, welke gevolgen dat heeft en of er ruimte is voor jouw grenzen.
Deze tekst helpt uitspraken over empathie beoordelen. Hij geeft geen test waarmee je een partner kunt diagnosticeren of diens gedachten kunt lezen. Je hoeft ook niet precies te weten wat iemand vanbinnen voelt om vernedering of dwang serieus te nemen.
Begrijpen, meevoelen en handelen zijn verschillende vragen
Een klinisch en wetenschappelijk overzicht van Baskin-Sommers en collega’s uit 2014 onderscheidt cognitieve en emotionele processen bij empathie. Het bespreekt daarnaast de invloed van motivatie en omstandigheden bij narcistische persoonlijkheidsproblematiek. De auteurs waarschuwen voor een eenvoudige alles-of-nietsopvatting en wijzen op beperkingen in het beschikbare onderzoek.
Gebruik dit onderscheid als begrippenhulp: begrijpen hoe iemand zich voelt is iets anders dan emotioneel geraakt worden. Zorgzaam handelen vraagt vervolgens nog een keuze en passend gedrag. Uit deze beschrijving volgt geen vast profiel dat je bij iedere persoon met narcistische trekken kunt invullen.
| Vraag | Wat kun je onderzoeken? | Wat weet je daarmee nog niet? |
|---|---|---|
| Begrijpt iemand mijn uitleg? | Kan die de kern in eigen woorden weergeven? | Of jouw hele ervaring juist begrepen is. |
| Voelt iemand met mij mee? | Wat vertelt die persoon daar zelf over? | Hoe intens of oprecht een innerlijk gevoel is. |
| Wordt er rekening met mij gehouden? | Worden afspraken en grenzen gerespecteerd? | Welke diagnose of verborgen bedoeling erbij hoort. |
De tabel is een redactionele leeswijzer, geen vragenlijst met een score. Een beleefde zin bewijst geen veilige relatie. Eén gemist moment bewijst evenmin een stoornis. De terugkerende omgang met jouw behoeften geeft concretere informatie voor een afweging.
Wat perspectief nemen in onderzoek betekent
In Moving Narcissus van Hepper en collega’s uit 2014 onderzochten drie studies narcistische trekken en empathieresponsen. Instructies om het perspectief van een ander in te nemen verminderden in de experimenten de negatieve samenhang tussen maladaptieve trekken en bepaalde zelfgerapporteerde en lichamelijke reacties.
Dat is geen bewijs dat jij met de juiste woorden een partner duurzaam kunt veranderen. Het onderzoek voorspelt geen individuele relatie-uitkomst en is geen behandelproef die alle mensen met een diagnose vertegenwoordigt. Een mogelijke verandering in een onderzoekssituatie maakt wachten op respect niet tot jouw opdracht.
Geen persoonlijkheidsdiagnose uit introversie of gevoeligheid
De eerdere versie beschreef verborgen narcisten als vanzelf verlegen en introvert en gebruikte ontmenselijkende woorden. Dat doet geen recht aan het verschil tussen een karaktertrek, schadelijk gedrag en een professionele diagnose. Stil zijn of sterk geraakt worden vertelt op zichzelf niet hoe iemand met anderen omgaat.
Evenmin kun je uit een kwetsende reactie met zekerheid besluiten dat die vooraf was uitgedacht. “Ik weet niet wat de bedoeling was” en “dit gedrag schaadt mij” kunnen tegelijk waar zijn. Voor de bredere begrippen gebruik je de centrale gids over narcisme en NPD.
Een concreet voorbeeld vervangt het gedachten lezen
Fictief voorbeeld: Noor vertelt dat een grap haar kwetste. Haar partner kan precies herhalen waarom, maar maakt dezelfde grap de volgende dag opnieuw in gezelschap. Noor hoeft niet te bewijzen dat haar partner innerlijk niets voelt. Zij kan benoemen dat haar verzoek genegeerd werd en bepalen welke steun of grens nodig is.
Een ander verloop is ook mogelijk: de partner begrijpt het aanvankelijk niet, vraagt later door en laat de grap achterwege. Dat verschil zie je in gedrag over tijd. Het geeft geen garantie voor alle toekomstige situaties, maar is concreter dan een uitspraak over een volledig empathische of gevoelloze mens.
Wil je vooral jouw eigen relatie bespreken? De verdieping over gebrek aan empathie in een relatie gaat verder op een verzoek, de reactie daarop en passende steun. Hier blijft de kernvraag welke conclusie een empathiebegrip werkelijk kan dragen.
Zelfreflectie met ruimte voor jouw grenzen
Bij voldoende veiligheid kun je één moment onderzoeken: wat werd gezegd, wat vulde ik in en welke reactie had ik nodig? Je kunt vragen of jouw samenvatting klopt. Je hoeft daarbij geen vertrouwelijke informatie te delen om te testen of iemand die later tegen je gebruikt.
Voor taal rond waarnemingen, behoeften en verzoeken past ** Geweldloze communicatie van Marshall B. Rosenberg. Dit is een affiliatelink: bij aankoop ontvangen wij mogelijk een vergoeding, zonder extra kosten voor jou. Een boek is aanvullende lectuur; het vervangt geen persoonlijke hulp. Een zorgvuldige formulering verplicht jou niet een onveilig gesprek voort te zetten.
Bij dreiging of controle gaat bescherming vóór een oefening in begrip. 1712 kan in België meedenken bij vragen over geweld of misbruik. Kies vandaag eventueel één observeerbaar gedrag dat voor jou verschil maakt, in plaats van een sluitend oordeel over de binnenwereld van de ander.
Deze begripsuitleg stelt geen persoonlijkheidsdiagnose en vervangt geen individuele beoordeling of behandeling. Heb je een vraag of zie je een fout? Neem contact op. Dit contactkanaal is geen spoed- of crisisdienst.
Lees hoe we werken in onze publicatieprincipes.
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
9 reacties op “Empathie en narcistische trekken: begrijpen zonder gedachten te lezen”
Ben net gescheiden van een man met narcistische kenmerken. Vooral mijn dochter uit een vorige relatie was de dupe. Ze is jaren lang gekleineerd, vernederd, uitgescholden… Onze zoon van 4 heeft ook een trauma hieruit opgelopen door dit alles mee te maken en en heeft ook nog een lange weg te gaan in herstel. Ik ben zelf een pleaser en heb er lang over gedaan om de waarheid in te zien. Liefde maakt blind. De man die je je dierbaarste bezit blindelings toevertrouwd hebt, heeft je ook zo gekwetst hierin. Het is nog steeds onvoorstelbaar. Ik ben niet meer de persoon van vroeger, maar ben vastbesloten om samen met mijn kinderen dit te boven te komen. Mensen met narcistische kenmerken zijn vaak zelf gewonde vogeltjes door hun opvoeding. Maar zij kwetsen om te kwetsen. Ze kunnen hard en gemeen zijn. Het is hemel of hel. Niets er tussenin. Slaan en zalven is tactiek die het moeilijk maakt om te breken. Maar achteraf gezien het beste wat ik ooit kon doen.
Narcisten spiegelen zich aan anderen en kunnen wat anderen willen spiegelen zonder dat te menen en doen dit met cognitieve empathie. Mensen die te veel pleasen zouden makkelijker narcistische personen kunnen aantrekken. Zo wordt je goedheid misbruikt. Volgens mij kunnen ze alles faken wat je maar wil zien zonder het te zijn .Het is alleen zeggen en niet doen. .
Door de spiegelneuronen spiegelt iedereen voortdurend van elkaar en zo leren we automatisch bij ten goede als ten kwade. Dat is het principe van reclame, propaganda enz Als iemand zijn hand uitsteekt naar jou heb je de neiging hem ook te schudden. Als in een massa een gedeelte (ongeveer 10%) begint te panikeren neemt de massa de paniek over. Om contact te krijgen kun je gedrag spiegelen zoals toegepast wordt in de verkoop. Maar emoties faken (die je niet hebt) zoals verliefdheid is natuurlijk een ander paar mouwen. Narcisten kiezen er ook mensen uit met een zelfliefde tekort die zo blij zijn als ze je aandacht krijgen of een compliment en snel verkocht zijn. Relaties gaan natuurlijk niet zo snel. En als iemand beweert op slag verliefd te zijn op zijn 15 jaar dan kan ik dat nog begrijpen, maar niet meer als je 21 jaar bent want dan ben je al wat bewust dat iedereen een bagage meedraagt. Toch is het niet uitzonderlijk dat sommigen zich blijven gedragen als een puber. Narcisten zijn niet alleen zo overtuigend, ze geloven ook hun eigen leugens, en in sommige gevallen kunnen ze ook genieten van verschillende mensen tegelijk om de tuin te leiden. Er zijn erge en mindere erge. Blijkbaar werd jij geconfronteerd met iemand die alles kon faken. De meesten spelen hun spel voor 95% perfect ’t is die 5% die overblijft die duidelijk maakt dat die 95% niet perfect is. Dat is nu juist te stoornis. Ook de camouflage met een verslaving waarvan de meeste buitenstaanders niet op de hoogte zijn versterkt het vermoeden dat het cognitieve empathie is. Dat is een gedeelte van hun persoonlijkheid waarvan ze je niet op de hoogte brengen tot het moment dat je volledig afhankelijk bent. Toch laten we niet vergeten dat ons buikgevoel blijft schreeuwen dat er “iets” niet klopt. Het is te heftig en het gaat te snel in het begin en als je dat zelfliefde tekort hebt trap je daarin. Dank je wel voor je waardevolle opmerking. Liefs xx Johan
Ik heb wel eens vaker gehoord dat je na een relatie met een narcistisch persoon geisoleerder gaat leven in tegenstelling tot voorheen het geval was. Een sociaal leven is boeiend maar kan ook plotseling een narcist aantrekken die iets van je wil zonder je bewust te zijn dat het er iemand kan zijn omdat ze zich zo normaal voordoen. Je ziet het niet aan de buitenkant. Iemand zei mij ooit van ga met gezonde mensen om maar dat kun je aan de buitenkant niet zien want narcistische personen kunnen alles wat je wil zien voorspiegelen. Als het te zien zou zijn zouden er geen slachtoffers te betreuren zijn. Een gedeelte zit in een kliniek en soms lees je in een artikel dat iemand na een delict is getest of onderzocht en dan staat er narcistische trekken. Neuroloog Ernst Janssen Steur zou ook N.P.S. hebben en heeft veel van zijn patienten wijs gemaakt dat zij aan M.S. of dementie zouden lijden terwijl dat niet waar bleek te zijn. Ik geloof dat Ernst Janssen Steur hier wel op is onderzocht. Werkte in het Twenteborg ziekenhuis en de zaak heeft voor veel commotie gezorgd. het schijnt op het eerste gezicht normaal en dan zeggen ze, ze komen met een gezond gezicht, They come with a face of sanity. Het is erg tragisch om er mee te leven, zoals waarschuwingstekens waar men op dient te letten zijn wel bekend zoals lovebombing en futurefaking maar sommigen zijn er al in hun jeugd mee geconfronteerd en konden dit niet uit de weg gaan omdat zij toen klein waren of minderjarig. Je kunt naar de Jellinek of er is een kindertelefoon Omstanders kunnen het bijna niet voorstellen wat zij aanrichten en het schijnt moeilijk te herkennen te zijn. je mag wel een scherpe opmerkingsgave hebben of goed diagnosticus of universele mensenkenner zijn maar weet niet of daar veel van zijn.in een narcistische relatie staat je identiteit en gezondheid op het spel. . . .
Narcisten klimmen op de sociale ladder, zijn vooral gehecht aan uiterlijke zaken. In een cultuur van consumentisme kunnen ze gemakkelijk verleiden. In bepaalde beroepen zal het % narcisten hoger zijn dan bij andere. Meer dan 24 psychiaters beweren dat Trump een narcist is. Hebben we het gezien? Hebben ze hem grondig onderzocht? We zijn allemaal onderhevig aan scapegoating. We leven allemaal met een zekere spanning in onzekere tijden, van aanslagen, aanpassingen aan veranderde normen. In welke mate komen we uit onze comfortzone en in welke mate vinden we attent zijn voor een ander belangrijk. Of is ons “goed” gedragen voldoende? Hoeveel keer gebruik je het argument ‘luisteren naar experten” “luisteren naar ouderen” in plaats van anderen aan te zetten om na te denken, te observeren, zijn intuïtie te gebruiken. Leren we anderen hun plan trekken of maken we ze afhankelijk? En mag je nieuwsgierig zijn naar andere gebruiken in culturen of moet je je houden aan de goede zeden? En wat die goede zeden betreft, is het niet de “markt” die bepaalt dat kan en wat niet kan? Zolang er geen wetgeving over bestaat is er niets aan de hand, en als er wetgeving over bestaat zoeken we de achterpoortjes. Kortom het is zeker niet gemakkelijk voor de jeugd om hun weg te vinden en niet te verdwalen. Zeker niet als ze narcistische ouders hebben. Dank je wel voor je goede informatie. Liefs xx Johan
Dit is exact wat er gebeurd is en hoe ze was, geen enkel woord aan toe te voegen. En zoveel herkenning.
Heb er heel wat voorbij zien komen en ook gedag gezegd! Wat een rust..
Rust of innerlijke vrede is waaruit je geluk aantrekt en de mate van dankbaarheid. Hoe ben je zo ver gekomen om te kunnen neerpennen wat een rust, het klinkt zelfs dankbaar. groeten Johan
Ben ook absoluut dankbaar voor deze rust. Geen idee of je iets met mijn antwoord kan, maar ik put inderdaad kracht uit mijn christelijke geloof en ervaar ook Zijn hulp. Ook rust omdat ik ervoor kies geen partner meer te willen hebben. Vrijheid.