Een verrassend eenvoudige sleutel om onethisch gedrag te doorbreken
We hebben vaak een vrij hard beeld van narcisme en vreemdgaan.
We linken narcisme automatisch aan ontrouw en manipulatie. Alsof het onvermijdelijk is: narcisme = vreemdgaan en onethisch gedrag.
Maar klopt dat wel?
We denken aan mensen die manipuleren, liegen, vreemdgaan – en altijd voor zichzelf kiezen. Alsof het in steen gebeiteld staat: narcist = onethisch gedrag.
Maar wat als dat beeld niet helemaal klopt?
Wat als context – niet alleen persoonlijkheid – bepaalt hoe iemand zich gedraagt?
Een recente studie, gepubliceerd in Personality and Individual Differences, werpt daar een verrassend nieuw licht op.
En belangrijker nog: ze geeft ons iets praktisch in handen.
Eerst even helder: wat bedoelen we met narcisme?
Wanneer we het hier hebben over narcisme, gaat het specifiek over grootheidsnarcisme.
Dat is het type narcisme dat je herkent aan:
- een opgeblazen gevoel van eigenwaarde
- een sterke behoefte aan bewondering
- het geloof dat men “bijzonder” of superieur is
Mensen met deze trekken zoeken vaak status, erkenning en invloed.
En ja – dat kan problematisch worden.
Want als je jezelf centraal zet, worden anderen al snel middel in plaats van mens.
Dat is precies waarom onderzoek herhaaldelijk aantoont dat narcisme samenhangt met:
- liegen
- manipuleren
- bedrog
- het toe-eigenen van andermans succes
Maar hier komt de nuance.
Narcisme en vreemdgaan: het is contextgevoeliger dan je denkt
De onderzoekers, Caitlin Belfiore en Annika Hillebrandt, stelden een cruciale vraag:
Gedragen narcisten zich altijd onethisch… of alleen onder bepaalde omstandigheden?
Hun hypothese was scherp:
Narcisten gaan vooral over de grens wanneer ze er iets bij te winnen hebben – én wanneer ze niet hoeven na te denken.
Dus ze testten twee dingen:
- Wat gebeurt er als persoonlijk gewin verdwijnt?
- Wat gebeurt er als mensen verplicht worden om even stil te staan en na te denken?
Het experiment (kort en krachtig)
Deelnemers kregen een eenvoudige opdracht: woorden ontcijferen.
Ze moesten daarna zelf rapporteren hoeveel woorden ze hadden opgelost.
Belangrijk detail: één woord was onmogelijk op te lossen.
Dus wie beweerde dat hij meer dan twee woorden had opgelost… loog.
En dat maakte het perfect om onethisch gedrag te meten.
De deelnemers werden verdeeld in drie groepen:
- Standaard situatie → meer oplossen = meer geld
- Geen extra winst → vast bedrag, ongeacht score
- Bedenktijd → eerst 1 minuut reflecteren vóór rapporteren
Onethisch gedrag bij narcisten: de uitkomst die alles verandert
In de standaard situatie gebeurde wat je verwacht:
➡️ Hoe narcistischer iemand was, hoe groter de kans dat hij loog.
Maar dan komt het kantelpunt.
In de andere twee situaties:
- wanneer er geen extra voordeel was
- of wanneer er tijd was om na te denken
➡️ verdween het verband volledig.
Met andere woorden:
Narcisten gedroegen zich daar niet onethischer dan anderen.
Laat dat even binnenkomen.
Wat betekent dit voor narcisme en vreemdgaan in het echte leven?
Dit onderzoek doorbreekt een hardnekkige overtuiging:
Mensen zijn niet alleen hun persoonlijkheid.
Ze zijn ook hun omgeving.
En misschien nog belangrijker:
impuls + opportuniteit = risico
Niet alleen bij narcisten, maar bij ons allemaal.
Wat betekent dit voor jouw relatie met een narcist?
Misschien denk je nu aan iemand in je leven.
Een partner. Een collega. Een leidinggevende.
Iemand die je niet helemaal vertrouwt.
En misschien vraag je je af:
👉 Kan iemand met narcistische trekken veranderen?
Het eerlijke antwoord is:
Niet zomaar.
Maar… gedrag kan wél beïnvloed worden.
3 inzichten om onethisch gedrag van narcisten te beperken
1. Beperk de “beloning” voor slecht gedrag
Wanneer iemand voordeel haalt uit manipulatie of liegen, vergroot dat de kans dat het gebeurt.
Dus stel jezelf de vraag:
👉 Wat wordt hier onbewust beloond?
In relaties, maar ook op de werkvloer.
2. Vertraag beslissingen
Impulsiviteit is brandstof voor onethisch gedrag.
Zelfs één minuut nadenken maakte al een verschil in het onderzoek.
Dus:
- stel pauzes in
- vermijd snelle conclusies
- creëer ruimte voor reflectie
3. Bouw structuren, geen hoop
Vertrouwen is mooi.
Maar systemen zijn sterker.
Duidelijke regels, transparantie en accountability verminderen de kans op misbruik – ongeacht iemands persoonlijkheid.
Een belangrijke kanttekening
De beloningen in dit onderzoek waren klein.
We spreken over centen, niet over macht, status of relaties.
Dus ja – in het echte leven kunnen de verleidingen groter zijn.
En daarmee ook de risico’s.
Maar de kern blijft overeind:
Gedrag is beïnvloedbaar.
Conclusie: narcisme, vreemdgaan en gedrag veranderen
Misschien is dit wel de belangrijkste les:
Niet iedereen die schadelijk gedrag vertoont, is “hopeloos”.
Maar dat betekent niet dat jij het moet verdragen.
Je hoeft niemand te veranderen.
Maar je kunt wél de context veranderen waarin gedrag ontstaat.
En soms… is dat precies waar de echte kracht zit.
💛 Wil je leren hoe je jezelf beschermt tegen destructieve patronen – zonder jezelf te verliezen?
Blijf dan niet alleen lezen.
👉Ontvang gratis inzichten, tools en groeioefeningen die je helpen om sterker, rustiger en vrijer in relaties te staan.
Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.
Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.
✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier
Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan.
Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.
👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Kleine stappen, grote transformaties.
Laat een reactie achter. Jouw stem kan iemand anders de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.
👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.
🌿 Samen bouwen we aan herstel, kracht en emotionele vrijheid. Steun ons zonder extra kosten door aankopen bij bol. klik op onderstaande afbeelding.
Geef het artikel een dikke duim!
Steun ons zonder extra kost door uw aankopen bij :
Liefs Annemie