Het bekende Bijbelse gebod “Je zult niet doden” (Exodus 20:13) vormt een ethisch fundament in het Jodendom. Dit geldt ook voor het christendom. Toch is het in de praktijk nooit eenvoudig geweest. Wat betekent deze regel werkelijk? Dit geldt vooral wanneer mensen onderdrukt worden. Het speelt ook een rol wanneer onschuldige burgers lijden. Een volk zoals de Oekraïners verdedigt hun grondgebied en vrijheid tegen agressie. Hoe verzoen je pacifisme met het verdedigen van leven en gerechtigheid?
De Bijbelse context en Jezus’ woorden
In het Hebreeuws staat er in Exodus 20:13 letterlijk: “Gij zult niet moorden” (ratsach). Dit wijst op een onrechtmatige daad van moord. Het betekent niet per se elke vorm van doden. De Bijbel maakt onderscheid tussen moord en doden in oorlogstijd of uit noodweer, hoewel ook dat moreel complex blijft.
In het Nieuwe Testament radicaliseert Jezus deze ethiek van geweldloosheid. In de Bergrede zegt Hij: “Jullie hebben gehoord dat er gezegd is: Je zult niet doden. […] Maar Ik zeg jullie: ieder die boos is op zijn broeder […] is schuldig.” (Mattheüs 5:21-22). Jezus legt de nadruk op innerlijke vrede en verzoening. Hij benadrukt liefde voor de vijand (Mattheüs 5:44): “Heb je vijanden lief en bid voor wie jullie vervolgen.”
Deze uitspraken vormen de basis voor christelijk pacifisme. Geweldloosheid is een actieve kracht. Het is een bewuste keuze voor liefde, rechtvaardigheid en verzoening, zelfs in het aangezicht van geweld.
De spanning tussen geweldloosheid en verantwoordelijkheid
Toch roept dit vragen op: is het onchristelijk om geweld te gebruiken om anderen te beschermen? Wat als je door niets te doen medeplichtig wordt aan onderdrukking?
In het christendom is er door de eeuwen heen een debat geweest over de zogenaamde “rechtvaardige oorlog” (Just War Theory). Augustinus en later Thomas van Aquino ontwikkelden criteria waaraan een oorlog moest voldoen om moreel aanvaardbaar te zijn. Ten eerste moet hij defensief zijn. Daarnaast moet hij proportioneel zijn. Tot slot moet hij gericht zijn op vredeherstel. Vanuit die visie kan het verdedigen van je volk tragisch zijn. In het geval van Oekraïne is het een moreel begrijpelijke noodzaak.
Tegelijk blijft de radicale boodschap van Jezus staan: geweldloosheid als weg naar het koninkrijk van God. Dit leidt tot innerlijke en uiterlijke spanningen. Veel christenen en kerken worstelen hiermee. Hoe offer je je niet op aan cynisme of passiviteit? En hoe vermijd je haat en wraak?
De morele plicht tot bescherming
Wie hulp weigert aan een volk in gevaar door deportatie, foltering of onderdrukking, opent de deur voor kwaad. Het kwaad kan dan ongehinderd oprukken. In zo’n situatie is het niet helpen van de verdediging niet neutraal, maar mogelijk medeplichtig. De naastenliefde waar Jezus voor staat, houdt ook bescherming in van wie bedreigd wordt.
Vanuit dat perspectief kan het ondersteunen van een verdedigingsstrijd in uiterste gevallen worden gezien als een daad van liefde. Zelfs met wapens kan het nodig zijn. Dit is geen daad van agressie. De motivatie is hier cruciaal. Het gaat niet om haat of vergelding. Het gaat om het verdedigen van leven en menselijke waardigheid. Zoals Dietrich Bonhoeffer, zelf pacifist, deelnam aan het verzet tegen Hitler, uit geloofsovertuiging en morele noodzaak.
Wat kan een christen doen in conflict?
- Getuigen van gerechtigheid zonder haat: We kunnen opkomen voor de slachtoffers. We moeten het onrecht benoemen. Dit kan zonder zelf te vervallen in demonisering of vergelding.
- Actieve geweldloosheid: Zoals Martin Luther King en Desmond Tutu toonden, is geweldloosheid geen zwakte maar moedige actie. Protest, solidariteit, burgerlijke ongehoorzaamheid, opvang van vluchtelingen — allemaal manieren van strijden zonder wapens.
- Liefde en verzet combineren: Het christendom roept niet op tot lafheid, maar tot dapperheid in liefde. Soms betekent dat: mensen uit oorlogsgebied halen, diplomatieke druk uitoefenen, of zelfs dienen als vredeswaarnemer.
- Praktische solidariteit: Dat kan gaan van medische steun, opvang en hulptransporten. Het omvat ook diplomatieke steun. Zelfs militaire steun is mogelijk voor wie zich verdedigt tegen agressie. Niet omwille van oorlog, maar omwille van gerechtigheid en bescherming van leven.
- Innerlijke waakzaamheid: Jezus waarschuwt voortdurend tegen zelfrechtvaardiging. De vraag is niet enkel wat je doet, maar ook vanuit welke geest je het doet. Haat, wraak en morele superioriteit zijn gevaren die je moet bewaken.
Inspiratie uit de traditie: heiligen, theologen en kerkleiders
Franciscus van Assisi – vrede in vijandelijk gebied
Tijdens de kruistochten trok Franciscus ongewapend naar het islamitische kamp van sultan al-Kamil. Hij zocht geen strijd, maar dialoog. Zijn voorbeeld toont dat je als christen de weg van de vrede kunt kiezen, zelfs in vijandige omstandigheden. Dit kan zonder zwijgend onrecht te dulden.
Dietrich Bonhoeffer – gewetensstrijd en verzet
De Lutheraanse theoloog Bonhoeffer, actief in het Duitse verzet tegen Hitler, worstelde intens met zijn gewetensconflict. Hoewel hij pacifistisch was opgevoed, besloot hij dat verzet tegen het nazisme een morele noodzaak was. Dit gold zelfs met gevaar voor medeplichtigheid aan geweld. Hij schreef: “Niet handelen is ook handelen. Niet spreken is ook spreken.”
Desmond Tutu – geweldloze kracht
De Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu combineerde radicale geweldloosheid met een onverzettelijke stem tegen apartheid. Hij toonde dat geweldloosheid ook een vorm van kracht en confrontatie is: liefdevol, maar niet passief.
Paus Franciscus – vrede én recht op verdediging
Paus Franciscus benadrukt herhaaldelijk de nood aan een cultuur van vrede. Tegelijk erkent hij het recht op verdediging van onschuldige mensen tegen agressie. In zijn encycliek Fratelli Tutti (2020) roept hij op tot ontwapening en dialoog. Hij stelt ook: “Er bestaat zoiets als legitieme verdediging, zelfs met behulp van militaire kracht, mits onder strikte voorwaarden.”
Oekraïense kerkleiders – verdediging zonder haat
Kerkleiders zoals patriarch Sviatoslav Shevchuk van de Oekraïens-Katholieke Kerk benadrukken dat hun volk zich verdedigt uit liefde voor het leven. Het is niet uit haat tegen de vijand. Ze vragen internationale solidariteit, niet alleen in woorden maar ook in daden. Tegelijk roepen ze hun volk op om menselijkheid en vergevingsgezindheid niet te verliezen.
Conclusie
De boodschap van Jezus roept op tot een leven dat gekenmerkt wordt door geweldloosheid, liefde en rechtvaardigheid. Toch betekent dat niet altijd letterlijk niets doen. Het betekent handelen vanuit compassie, wijsheid en verbondenheid. Soms is verdediging noodzakelijk. Maar zelfs dan roept het evangelie op om het kwaad niet met kwaad te vergelden. Verlaat het pad van liefde niet.
Oekraïners die hun land verdedigen hoeven dus niet als onchristelijk gezien te worden. Ze bevinden zich in een tragische, complexe situatie. Voor christenen overal is de opdracht om zich niet af te wenden. Ze moeten ook niet toegeven aan geweld of haat. Wie helpt bij het verdedigen van het leven, moet tegelijk blijven waken over het hart. Is de motivatie liefde? Of komt het voort uit angst en wrok?
“Zalig de vredestichters,” zegt Jezus, “want zij zullen kinderen van God genoemd worden.” (Mattheüs 5:9).
Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.
Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.
✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier
Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan.
Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.
👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Kleine stappen, grote transformaties.
Laat een reactie achter. Jouw stem kan iemand anders de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.
👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.
🌿 Samen bouwen we aan herstel, kracht en emotionele vrijheid. Steun ons zonder extra kosten door aankopen bij bol. klik op onderstaande afbeelding.
Geef het artikel een dikke duim!
Steun ons zonder extra kost door uw aankopen bij :
Liefs Annemie