Definitie van situationele ethiek:
Situationele ethiek is een filosofie die het idee propageert dat, wanneer een crisis wordt aangepakt, het doel de middelen heiligt. Maar ook dat een “rigide” interpretatie van regels en wetten terzijde kan worden geschoven. Dit gebeurt als daarmee een groter goed of minder kwaad wordt gediend.
Elke gedachte in een storm. Passend en onpassend gedrag.
Situationele ethiek kan gevaarlijk zijn in combinatie met het verwrongen, crisisgevoelige denken van mensen die aan persoonlijkheidsstoornissen lijden.
Voorbeeld
Stel je bijvoorbeeld voor dat je wordt uitgenodigd om te dineren in het huis van een vriend. Je komt aan, wisselt beleefd gesprek, geniet van een paar hapjes en gaat aan tafel zitten.
Halverwege het hoofdgerecht begin je ineens te schreeuwen tegen de andere gasten, de stoelen omver te werpen, de gastheer uit zijn stoel te halen en hem fysiek aan te vallen.
Dat zou beschouwd worden als zeer ongepast gedrag – maar niet als je hem natuurlijk had zien stikken. Je had de situatie onder controle. En je droeg één gast op om hulp te roepen. Je instrueerde een ander om buiten te wachten en de ambulance te laten roepen. Ondertussen voerde je de levensreddende Heimlich-manoeuvre uit om verharde obstructies te verwijderen.
Afhankelijk van de situatie.
Dit buitengewone voorbeeld illustreert een belangrijk punt. Er is een wereld van verschil in wat passend en ongepast gedrag is. Dit hangt af van de situatie.
Vooral wanneer het om een crisis gaat, zijn veel gedragingen die de meeste mensen als zeer ongepast beschouwen, zeer geschikt.
In sommige noodsituaties is de normale ethiek niet voor een goede reden van toepassing.
Wat normale ethiek is, is natuurlijk cultuur bepaald. Ook de antropologie van René Girard legt de oorsprong en de betekenis uit van het offeren. Hier vind je een tekst die dieper ingaat op het kannibalisme. Dit betekent niet dat ik het daar mee eens ben.
Rechtvaardiging onaanvaardbaar gedrag.
Waar het een kwestie wordt, is waar een foutieve redenering als gevolg van een persoonlijkheidsstoornis een gevoel van crisis veroorzaakt. Dat biedt daarom een rechtvaardiging voor onaanvaardbaar gedrag.
Hoe een echte crisis eruit ziet?
Een raam breken – om te ontsnappen aan een vuur.
Een vreemdeling aanvallen – uit zelfverdediging.
Een persoon doden in oorlogstijd.
Rijden door een rood licht – wanneer een gewonde naar een ziekenhuis wordt gebracht.
Een dier doden – een pijnlijke dood verkorten (euthanasie).
Situationele ethiek wordt toegepast in de meeste gebruikelijke juridische en religieuze stelsels. Dit komt door de erkenning dat een strikte of fundamentalistische interpretatie van regels en wetten soms tot onrechtvaardigheid kan leiden. Morele codes kunnen ook tot onrechtvaardigheid leiden.
Het kan ook een persoon met dubieuze motieven voordeel bieden. Het biedt voldoende dekking of rechtvaardiging om zich onrechtvaardig te gedragen.
De meeste rechtszaken zijn een oefening. De situationele ethiek rond een zaak wordt geëvalueerd met de toepasselijke wetgeving. Ook worden het beschikbare bewijsmateriaal en de belangrijke omstandigheden beoordeeld.
Situationele ethiek heeft ook aanzienlijke beperkingen en zwakke punten.
Omdat situationele ethiek acties gedrag probeert te rechtvaardigen op basis van verwachte gevolgen, zijn ze afhankelijk van het individuele oordeel. Ieder persoon beoordeelt situaties subjectief. Hun interpretatie van een situatie speelt een rol. Ook hun huidige overtuigingen over de toekomstige gevolgen van hun acties zijn belangrijk.
Wanneer narcisten in ‘verwarring’ worden gebracht, kunnen de gevolgen explosief zijn. Dit komt doordat de betrokken mensen totaal andere realiteiten hebben.
Praktijkvoorbeeld van situationele ethiek.
Stel je nu voor dat je terug bent op dat etentje. Dezelfde reeks gebeurtenissen vindt plaats. Maar deze keer vergiste je je. Je geloofde alleen maar dat de persoon stikte.
Deze keer word je niet als een held beschouwd. Je kunt worden beschouwd als een maker van problemen, een schuldige aan het verstoren van een feest of een dwaas.
Je hebt een crisisreactie in een niet-kritieke situatie gebracht.
Het verdedigen van een criminele daad van een partner kan omwille van de emotionele afhankelijkheid als een ‘crisisreactie’ beschouwd worden. Dit gebeurt om te vermijden dat die criminele daad aan het licht komt. Het is wel medeplichtigheid als dat tot gevolg heeft dat het slachtoffer niet erkend wordt.
Meestal zal een narcist zich in zo’n situatie voordoen als slachtoffer. Zijn vliegende apen gedragen zich ook als slachtoffers van de daden van het echte slachtoffer.
Als gevolg van het misbruik kan een slachtoffer dat geïsoleerd wordt vluchten in drugs.
De dader kan zich dan verschansen achter het druggebruik. Het slachtoffer verzint alles. De dader en zijn vliegende apen beschouwen zichzelf als de lijders onder het druggebruik van het werkelijke slachtoffer.
Het druggebruik is om te ontsnappen aan de eenzaamheid. Het is namelijk om zich niet waardevol te voelen vanwege de verwaarlozing. Er is ook de druk om te zwijgen over wat het misbruik precies was.
Mensen kunnen beginnen vraagtekens te plaatsen bij je oordeel, je motieven, je reacties en je methoden.
Dit is een scenario dat vele keren is gespeeld in de levens van mensen met persoonlijkheidsstoornissen. Ze nemen steeds weer een crisis waar en aannemen een crisisreactie. Ouders, kinderen, broers en zussen, familieleden, partners, collega’s, vrienden, kennissen en omstanders zien geen crisis. De crisis is immers hun eigen narcistisch misbruik dat ze projecteren op anderen.
Dit verschil in perceptie vormt de kern van veel van de conflicten in een NPD / Niet narcist-relatie.
Hoe het eruit ziet wanneer de situationele ethiek wordt toegepast door persoonlijkheidsgestoorde individuen?
De vriendelijke opstelling van een man ten opzichte van een vrouwelijke medewerker lijkt verdacht voor zijn echtgenote. Ze is persoonlijkheidsgestoord en ziet het als een overspelige bedoeling. Dit veroorzaakt een angst voor verlating. Het leidt tot beschuldigingen van flirten, ontrouw en overspel.
Een histrionische moeder is verteerd door angst. Ze voelt dat haar kinderen dringende zorg nodig hebben. Ze trekt een grote som geld van de familiebankrekening terug om zo snel mogelijk een privébehandeling te krijgen.
Een narcistische medewerker interpreteert de groeiende professionele prestaties van een collega als een persoonlijke bedreiging en rechtvaardigt zijn wraakzuchtige reactie.
Een borderline-moeder, die zich in haar gevoel gevangen voelt, voelt zich waardeloos.
Zij heeft daarbij ook een gevoel van mislukking. De borderliner voelt zich waardeloos bij het observeren van het groeiende vertrouwen. Ook de onafhankelijkheid van haar tienerdochter valt in slechte aarde. Vanzelfsprekend is die tienerdochter jonger, slimmer, mooier dan haar is.
Haar tienerdochter wordt niet belemmerd door dezelfde overweldigende hoeveelheid beperkingen en verantwoordelijkheden. De tienerdochter is geneigd om haar fouten uit te dagen in momenten van puberale trots.
Gevoelig aan bespotting en vernederd besluit de moeder “terug te slaan in zelfverdediging”.
Een ontwijkende vader wordt gekweld door de onophoudelijke vraag van zijn kinderen naar aandacht en lof. Hij trekt zich terug op een plek. Daar denkt hij dat hij voor zichzelf kan zorgen.
In al deze gevallen is een verandering van prioriteiten gerechtvaardigd door de vermeende noodzaak om een crisis aan te pakken. Het is niet zo dat de narcist geen geweten of gevoel voor moraliteit heeft. De narcist(e) trekt er echter geen conclusies uit voor zijn gedrag. Daarbij is het beter in hun ogen de minste van twee kwaden kiezen.
En omdat de prioriteiten voor de betrokkenen anders zijn is het gebruikelijke resultaat dan een conflict.
Voorbeelden van situationele ethiek toegepast door Niet persoonlijkheidsgestoorde individuen.
Situationele ethiek kan een belangrijke rol spelen. Deze rol is merkbaar in de reacties van niet-individuele personen op typische persoonlijkheidsgestoorde gedragingen. De crises die daaruit voortvloeien, worden er ook door beïnvloed.
Sociale taboes doorbreken:
Om zichzelf te beschermen en verder misbruik, letsel of schade te voorkomen, moeten niet-narcisten soms culturele protocollen of sociale taboes doorbreken, bijvoorbeeld:
Een persoon tegen zijn wil dwingen om in een instelling voor geestelijke verzorging te gaan om een behandeling te ondergaan.
“Geen-Contact” toepassen op een ouder om emotionele of verbale mishandeling te voorkomen of familieleden.
Scheiden van een echtgenoot om aan misbruik te ontsnappen.
Voogdijrechten of toegang van een ouder belemmeren om de kinderen te beschermen.
Familiefeesten vermijden uit angst dat een familielid slecht gedrag zal herhalen.
Dit soort acties kan ertoe leiden dat andere omstanders de motivaties van de niet narcist verkeerd begrijpen.
Het is bijvoorbeeld niet ongewoon. Verre familieleden verwijten volwassen kinderen dat ze “Geen-Contact” gaan met een misbruikende ouder.
Als een ouder zijn kind beschermt tegen een narcistische ouder wordt die soms door familieleden beschuldigd van oudervervreemding. Het gebeurt vaak ook dat religieuze vrienden (van uit een niet inclusief geloof) verontwaardigd kijken. Dit gebeurt wanneer een niet-narcist van zijn echtgenoot scheidt.
Wat je niet moet doen bij een situationeel ethisch conflict?
Maak geen excuses voor iemand die zich op een gevaarlijke, disfunctionele of ongepaste manier gedraagt.
Negeer een echte crisis niet waar er één is. Ga niet over tot belediging over de situatie.
Niet argumenteren, klagen, bekritiseren of veroordelen. De andere persoon reageert waarschijnlijk eenvoudigweg door zijn eigen gedrag te rechtvaardigen.
Laat jezelf niet geïsoleerd raken. Daarbij probeert het niet om het alleen te doen. Ga er niet vanuit dat jij een narcist kunt veranderen.
Wat je kunt doen bij een situationeel ethisch conflict?
Omring jezelf met mensen die de situatie begrijpen. Je hebt mensen nodig die narcisme begrijpen. Zulke mensen kunnen je een realiteitscheck kunnen geven.
Bescherm en verwijder uzelf en alle kinderen tegen gevaarlijke of beledigend gedrag.
Stel vooraf een actieplan op voor wat u de volgende keer zult doen.
Als je nog suggesties hebt hoe je in zo’n situatie best actie onderneemt wil je het ons dan lezers. Uw gedetailleerde ervaring kan een aha-moment betekenen voor een lezer. Heb je vragen? Ik antwoord graag. Wij willen doorbraken. Jij ook?
Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.
Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.
✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier
Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan.
Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.
👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Kleine stappen, grote transformaties.
Laat een reactie achter. Jouw stem kan iemand anders precies de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.
👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.
🌿 Samen bouwen we aan herstel, kracht en emotionele vrijheid. Steun ons zonder extra kosten door aankopen bij bol. klik op onderstaande afbeelding.
Steun ons zonder extra kost door uw aankopen bij :
https://www.steunfondsvooroekraine.be/donatiepagina
Liefs Annemie
