Wat is de mimetische theorie?
Imitatie van verlangen en het ontstaan van conflict
René Girard ontwikkelde een theorie over hoe mensen leren verlangen. Volgens hem verlangen we niet uit onszelf, maar omdat we zien dat anderen iets willen. Dat noemen we mimetisch verlangen: we kopiëren het verlangen van anderen. Denk bijvoorbeeld aan kinderen die pas speelgoed willen zodra ze zien dat een ander ermee speelt. Als meerdere mensen hetzelfde willen, kan dat leiden tot rivaliteit en zelfs geweld. Om dat te voorkomen, gebruiken samenlevingen rituelen om spanningen te beheersen.
Verdieping bij stap 2 van de leesroute Menselijk communiceren. Deze theoretische verkenning kan helpen nadenken over rivaliteit en ruimte voor verschillende stemmen. Kies één gesprek en onderzoek welke aanname je over de ander maakt. Een kring of theorie maakt het gesprek niet vanzelf gelijkwaardig; toets of ieder echt kan spreken en weigeren.
Jouw vervolgstap: Oefen luisteren en het controleren van je aannames.
Voor een verdere verkenning van mimetisch verlangen en het zondebokmechanisme past ** René Girard, het labyrint van het verlangen van René Girard (tweedehands). Lees het als theoretisch kader; niet elke toepassing op een kring is daarmee aangetoond. De boeklinks zijn affiliatelinks: bij een aankoop ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding, zonder extra kosten voor jou.
De cirkel als ritueel tegen geweld
Een alternatieve vorm van samenzijn
Een voorbeeld van zo’n ritueel is het vormen van een cirkel. Waar conflicten meestal ontstaan in tegenovergestelde posities (ik tegenover jij), doorbreekt de cirkel dat patroon. In een cirkel is er geen begin of einde. Iedereen zit of staat op gelijke afstand van elkaar. Je kunt elkaar aankijken en zien dat je niet alleen bent. De cirkel verbindt.
Doordat iedereen elkaar kan aankijken, vermindert de kans dat iemand als vijand wordt gezien. Er is geen leider of zondebok. Iedereen is deel van het geheel.
De zondebok versus de verbonden kring
Het zondebokmechanisme volgens Girard
Girard stelde dat samenlevingen vaak hun conflicten oplossen door een zondebok aan te wijzen. Eén persoon wordt als schuldige gezien en buitengesloten of zelfs opgeofferd. Dat brengt rust in de groep, maar het kost iemand zijn plek, zijn stem of zelfs zijn leven.
Wat de cirkel fundamenteel anders maakt
In plaats van die oude strategie biedt de cirkel iets nieuws. Ze nodigt iedereen uit om erbij te horen, om mee te doen. In plaats van iemand aan te wijzen als oorzaak van het probleem, zoekt de cirkel naar verbondenheid.
Samen afstemmen in plaats van projecteren
Collectieve regulatie in actie
Door samen in een cirkel te zitten of te staan, stemmen mensen zich af op elkaar. Ze hoeven hun boosheid of frustratie niet meer op één persoon te richten. Ze kunnen luisteren, voelen en reageren.
Door elkaar aan te kijken, ontstaat er herkenning en kalmte. De cirkel verbindt, ook als mensen het niet met elkaar eens zijn. Juist dan kan er iets gedeeld worden dat groter is dan het verschil.
Wie afstemming en luisteren in het dagelijks leven wil oefenen, vindt verdieping in ** Geweldloze communicatie van Marshall B. Rosenberg. Verbondenheid hoeft geen volledige overeenstemming te betekenen.
Een andere manier van samenleven
Van concurrentie naar coöperatie
Binnen de theorie van Girard laat de cirkel een andere manier van samenleven zien. Ze verandert de neiging om te concurreren in een neiging om samen te werken. Er is geen wedstrijd, maar een gedeeld ritme. Geen uitsluiting, maar gezamenlijke aanwezigheid. Geen opbouw van spanning, maar ontspanning en afstemming.
Deze visie is bijzonder relevant in een tijd waarin maatschappelijke spanningen en wij-zij-denken opnieuw de kop opsteken. Mensen moeten niet tegenover elkaar staan. Het is beter ze samen in een kring te brengen. Daardoor wordt een ander mensbeeld zichtbaar: een beeld waarin niemand hoeft te winnen om erbij te horen.
De rol van het lichaam in de cirkel
Spiegeling, ademhaling en lichamelijke rust
De vorm van de cirkel helpt ook het lichaam. In plaats van gespannen te raken of te willen vechten of vluchten, kunnen mensen tot rust komen. Lichamen spiegelen elkaar niet alleen in stress, maar ook in rust. Mensen ademen samen, bewegen samen, luisteren samen.
Zo ontstaat er een natuurlijke manier van reguleren. Spanning neemt af zonder dat er externe tussenkomst nodig is. Dit ontbreekt vaak in situaties van spanning of conflict.
Bij lichamelijke nabijheid en gezamenlijke oefeningen past ** Gezonde grenzen van Nedra Glover Tawwab. Oogcontact, aanraking en samen ademen zijn niet verplicht; iedereen mag afstand, pauze of een andere vorm kiezen.
De cirkel als hedendaags antwoord op polarisatie
Een eenvoudig maar krachtig gebaar van verbondenheid
De cirkel is dus geen ouderwets ritueel, maar juist erg actueel. Ze biedt een alternatief voor verdeeldheid en uitsluiting. Sociale media en meningsverschillen trekken mensen uit elkaar in de moderne wereld. De cirkel biedt een plek om samen te komen.
Het is een eenvoudig maar krachtig gebaar: de cirkel verbindt. Niet door iedereen hetzelfde te maken, maar door ruimte te maken voor verschil binnen een gezamenlijke vorm.
Tot slot: Een ander perspectief op conflict en samenleven
Oefenen in menselijkheid en gedeeld bestaan
Conflicten verdwijnen niet, maar krijgen een andere vorm. De cirkel zegt: we hoeven niet gelijk te zijn, maar we kunnen wel verbonden zijn. En daar, in dat evenwicht tussen verschil en verbondenheid, kan iets nieuws ontstaan.
Wat oud lijkt, blijkt dan precies te zijn wat we vandaag nodig hebben. De cirkel biedt, in het licht van Girards denken, een alternatief voor zondebokmechanismen: geen veroordeling, maar erkenning. Geen uitsluiting, maar ruimte voor ontmoeting. Het is een oefening in samen zijn, luisteren en opnieuw beginnen.
Welke kleine stap past vandaag bij jou?
Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.
Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.
Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.
Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.
Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.
Liefs,
Annemie Persyn-Declercq en Johan Persyn
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.
Steun ons door uw aankopen:
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.