De cirkel en de mimetische theorie van René Girard: Hoe ritueel, gelijkwaardigheid en afstemming geweldloosheid mogelijk maken
Wat is de mimetische theorie?
Imitatie van verlangen en het ontstaan van conflict
René Girard ontwikkelde een theorie over hoe mensen leren verlangen. Volgens hem verlangen we niet uit onszelf, maar omdat we zien dat anderen iets willen. Dat noemen we mimetisch verlangen: we kopiëren het verlangen van anderen. Denk bijvoorbeeld aan kinderen die pas speelgoed willen zodra ze zien dat een ander ermee speelt. Als meerdere mensen hetzelfde willen, kan dat leiden tot rivaliteit en zelfs geweld. Om dat te voorkomen, gebruiken samenlevingen rituelen om spanningen te beheersen.
De cirkel als ritueel tegen geweld
Een alternatieve vorm van samenzijn
Een voorbeeld van zo’n ritueel is het vormen van een cirkel. Waar conflicten meestal ontstaan in tegenovergestelde posities (ik tegenover jij), doorbreekt de cirkel dat patroon. In een cirkel is er geen begin of einde. Iedereen zit of staat op gelijke afstand van elkaar. Je kunt elkaar aankijken en zien dat je niet alleen bent. De cirkel verbindt.
Doordat iedereen elkaar kan aankijken, vermindert de kans dat iemand als vijand wordt gezien. Er is geen leider of zondebok. Iedereen is deel van het geheel.
De zondebok versus de verbonden kring
Het zondebokmechanisme volgens Girard
Girard stelde dat samenlevingen vaak hun conflicten oplossen door een zondebok aan te wijzen. Eén persoon wordt als schuldige gezien en buitengesloten of zelfs opgeofferd. Dat brengt rust in de groep, maar het kost iemand zijn plek, zijn stem of zelfs zijn leven.
Wat de cirkel fundamenteel anders maakt
In plaats van die oude strategie biedt de cirkel iets nieuws. Ze nodigt iedereen uit om erbij te horen, om mee te doen. In plaats van iemand aan te wijzen als oorzaak van het probleem, zoekt de cirkel naar verbondenheid.
Samen afstemmen in plaats van projecteren
Collectieve regulatie in actie
Door samen in een cirkel te zitten of te staan, stemmen mensen zich af op elkaar. Ze hoeven hun boosheid of frustratie niet meer op één persoon te richten. Ze kunnen luisteren, voelen en reageren.
Door elkaar aan te kijken, ontstaat er herkenning en kalmte. De cirkel verbindt, ook als mensen het niet met elkaar eens zijn. Juist dan kan er iets gedeeld worden dat groter is dan het verschil.
Een andere manier van samenleven
Van concurrentie naar coöperatie
Binnen de theorie van Girard laat de cirkel een andere manier van samenleven zien. Ze verandert de neiging om te concurreren in een neiging om samen te werken. Er is geen wedstrijd, maar een gedeeld ritme. Geen uitsluiting, maar gezamenlijke aanwezigheid. Geen opbouw van spanning, maar ontspanning en afstemming.
Deze visie is bijzonder relevant in een tijd waarin maatschappelijke spanningen en wij-zij-denken opnieuw de kop opsteken. Mensen moeten niet tegenover elkaar staan. Het is beter ze samen in een kring te brengen. Daardoor wordt een ander mensbeeld zichtbaar: een beeld waarin niemand hoeft te winnen om erbij te horen.
De rol van het lichaam in de cirkel
Spiegeling, ademhaling en lichamelijke rust
De vorm van de cirkel helpt ook het lichaam. In plaats van gespannen te raken of te willen vechten of vluchten, kunnen mensen tot rust komen. Lichamen spiegelen elkaar niet alleen in stress, maar ook in rust. Mensen ademen samen, bewegen samen, luisteren samen.
Zo ontstaat er een natuurlijke manier van reguleren. Spanning neemt af zonder dat er externe tussenkomst nodig is. Dit ontbreekt vaak in situaties van spanning of conflict.
De cirkel als hedendaags antwoord op polarisatie
Een eenvoudig maar krachtig gebaar van verbondenheid
De cirkel is dus geen ouderwets ritueel, maar juist erg actueel. Ze biedt een alternatief voor verdeeldheid en uitsluiting. Sociale media en meningsverschillen trekken mensen uit elkaar in de moderne wereld. De cirkel biedt een plek om samen te komen.
Het is een eenvoudig maar krachtig gebaar: de cirkel verbindt. Niet door iedereen hetzelfde te maken, maar door ruimte te maken voor verschil binnen een gezamenlijke vorm.
Tot slot: Een ander perspectief op conflict en samenleven
Oefenen in menselijkheid en gedeeld bestaan
Conflicten verdwijnen niet, maar krijgen een andere vorm. De cirkel zegt: we hoeven niet gelijk te zijn, maar we kunnen wel verbonden zijn. En daar, in dat evenwicht tussen verschil en verbondenheid, kan iets nieuws ontstaan.
Wat oud lijkt, blijkt dan precies te zijn wat we vandaag nodig hebben. De cirkel biedt, in het licht van Girards denken, een alternatief voor zondebokmechanismen: geen veroordeling, maar erkenning. Geen uitsluiting, maar ruimte voor ontmoeting. Het is een oefening in samen zijn, luisteren en opnieuw beginnen.
Welke kleine stap past vandaag bij jou?
Misschien gaf dit artikel woorden aan iets wat je al langer voelde. Misschien roept het vragen op, of wil je één inzicht verder onderzoeken.
Sta even stil bij deze vraag:
Wat wil ik meenemen uit dit artikel, en welke kleine stap past bij mijn mogelijkheden van vandaag?
Je kunt één gedachte opschrijven, een groeitaak uit het artikel proberen, steun vragen of bewust tijd nemen om alles te laten bezinken. Je hoeft niets te forceren. Ook rust nemen kan een passende stap zijn.
Van overleven naar leven. Van verdoving naar verbinding. Op jouw tempo.
Vind jouw volgende stap
Wil je verder lezen, maar weet je niet waar te beginnen? Onze startpagina helpt je een gids te kiezen rond narcisme begrijpen, herstel, trauma, zelfreflectie, grenzen, communicatie, kritisch denken of solidariteit.
Start hier: vind de gids die bij jouw vraag past.
Herkenning en uitwisseling
Soms helpt het om te lezen hoe anderen met vergelijkbare vragen omgaan. In onze Facebookgroep vind je ruimte voor herkenning en uitwisseling.
Je kiest zelf of je meeleest of deelneemt aan een gesprek, en wat je over jezelf wilt delen. Je hoeft je verhaal niet te vertellen om erbij te mogen horen.
Was dit artikel waardevol voor jou? Bewaar het gerust om later opnieuw te lezen, of deel het met iemand voor wie het steun of inzicht kan bieden.
Zelfzorg en solidariteit vormen onze basis
Op narcisme.blog verbinden we persoonlijke groei met zorg voor elkaar. We bieden psycho-educatieve informatie, reflectievragen en praktische oefeningen om jezelf, relaties en maatschappelijke patronen beter te begrijpen.
We willen bijdragen aan meer bewustwording, gezonde grenzen, verbinding en menselijk handelen. Daarbij kijken we zowel naar wat iemand zelf kan oefenen als naar de steun en omstandigheden die daarvoor nodig zijn.
Menselijke waardigheid, respect en geweldloze communicatie staan centraal. We wijzen haat, geweld, discriminatie en racisme af.
We bespreken schadelijk gedrag en maatschappelijke mechanismen zonder mensen tot een etiket te reduceren. Onze informatie ondersteunt inzicht en reflectie en vervangt geen persoonlijke diagnostiek of behandeling.
Zie je een fout of heb je een inhoudelijke vraag?
We streven naar zorgvuldige, begrijpelijke en actuele informatie. Toch kan er een fout, onduidelijkheid of ontbrekende nuance in een artikel staan.
Meld een fout of stel je vraag via het contactformulier. Vermeld de link naar het artikel, de passage waarover het gaat en een korte toelichting. Voeg gerust een relevante bron toe als die je melding verduidelijkt.
Eén duidelijke melding via dit formulier helpt ons je vraag overzichtelijk te behandelen. We beoordelen meldingen zorgvuldig en corrigeren of vullen informatie aan waar nodig. Verzoeken om inhoud te verwijderen bekijken we individueel.
Dank je dat je meedenkt en helpt onze informatie te verbeteren.
Liefs,
Annemie en Johan Persyn-Declercq (auteurs)
update : 09102026
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.
Als je ons wilt steunen kunt U dat gratis door uw aankopen bij bol.com