Scheiding van kerk en haat: hoe we geloof terugnemen van de macht

Sommige mensen omschrijven zich als ‘spiritueel maar niet religieus’. Hun redenen verschillen: persoonlijke geloofsbeleving, kritiek op instituties of andere overtuigingen. Dit artikel onderzoekt hoe religieuze taal soms wordt gebruikt om politieke macht te ondersteunen. Het richt zich op concrete uitspraken en beleid, niet op de veronderstelde motieven van alle gelovigen.

Deze gids vertrekt vanuit een expliciet ethisch perspectief: een geloofsinterpretatie waarin liefde, menselijke waardigheid en solidariteit centraal staan. Christelijke tradities bevatten meerdere stromingen en interpretaties; die waarden zijn dus een beargumenteerde keuze, niet de enige historisch vastgestelde ‘oorspronkelijke’ betekenis. Samenwerking tussen gelovigen en niet-gelovigen kan daarbij een optie zijn.

Bron-voor-broncontrole en interpretatiegrenzen (10 november 2026). 1. Bijbelteksten: Matteüs 25:35–40 en 22:37–40 onderbouwen dat gastvrijheid, zorg voor kwetsbare mensen en naastenliefde prominente thema’s in deze evangelieteksten zijn. Zij vormen geen empirisch bewijs dat alle historische christelijke bewegingen dezelfde ethiek volgden en schrijven geen specifiek hedendaags fiscaal programma voor. 2. Religieus nationalisme: Pew Research Center (2025) vergelijkt religieus-nationalistische opvattingen en waarschuwt dat onderzoekers geen eenduidige definitie hanteren. Hieruit volgt geen diagnose van alle conservatieve gelovigen of bewijs van verborgen intenties. 3. Belgische grondrechten: artikelen 19–21 van de Belgische Grondwet beschermen godsdienstvrijheid, overtuigingsvrijheid en het recht om niet tot religieuze deelname te worden gedwongen; zij betekenen niet dat religieus geïnspireerde burgers geen politieke standpunten mogen innemen. 4. Historische voorbeelden: kruistochten, kolonisatie, slavernijbestrijding, burgerrechten en arbeidersbewegingen betreffen verschillende periodes en contexten. Het artikel biedt daarvoor geen afzonderlijk gedocumenteerde primaire historische casestudies; claims over een overal identieke vierfasencyclus of één vaste coalitie zijn daarom teruggebracht tot een interpretatief schema, niet aangetoond als geschiedeniswet. 5. Fundamentalisme en psychologie: een relatie tussen groepsidentiteit, dreigingsperceptie en sommige autoritaire attitudes is niet gelijk aan een klinische verklaring voor ieders religieuze overtuiging. De vier genoemde dynamieken zijn gespreksvragen, geen gevalideerde test. 6. Beleidsagenda en scorecard: de voorgestelde score van 0–8 is een eigen normatieve reflectietool en geen wetenschappelijk gevalideerde impactanalyse, voorspellend instrument of officieel mensenrechtenkader. Scores vereisen altijd controleerbare gegevens en weging van neveneffecten. 7. Boeken: Bonhoeffers Navolging is een theologische primaire tekst; Rosenbergs Geweldloze communicatie beschrijft een communicatiebenadering; Bregmans Gratis geld voor iedereen is maatschappelijke argumentatie. Geen van deze boeken bewijst op zichzelf de historische, empirische of causale claims van dit artikel. Conclusies over concrete politieke partijen, motieven of effecten vragen afzonderlijke bronnen.

Historische casuscontrole met primaire documenten — 10 november 2026. A. Eerste Kruistocht (1095): de oproep van paus Urbanus II op het concilie van Clermont wordt ondersteund door middeleeuwse kronieken en zijn brief, maar een woordelijk origineel van de rede is niet bewaard. Latere auteurs als Fulcher van Chartres en Robert de Monnik schreven verschillende versies. Religieuze legitimering is aantoonbaar; exacte citaten en één bewezen motief van alle deelnemers niet. Fordham, vijf kroniekversies; Munro, kritisch bronnenonderzoek in Library of Congress. B. Slavernijbestrijding (1688): de originele Germantown Quakerpetitie toont dat vier Quakers slavernij met religieuze en wederkerige argumenten bestreden. De jaarvergadering nam het protest toen niet over: dit onderbouwt religieus verzet én interne verdeeldheid, niet onmiddellijke afschaffing. C. Amerikaanse burgerrechten (1963): Kings brief uit de gevangenis van Birmingham documenteert een christelijk geïnspireerde verdediging van geweldloze actie, terwijl de brief reageerde op kritiek van andere religieuze leiders. Het originele programma voor de March on Washington noemt zowel dominees en religieuze vertegenwoordigers als vakbonds- en seculiere burgerrechtenorganisatoren. D. Zuid-Afrikaanse anti-apartheid (1985): het Kairos Document is een primaire christelijke aanklacht tegen apartheid en tegen kerktheologie die onderdrukking legitimeerde. Het toont niet dat alle Zuid-Afrikaanse kerken of gelovigen hetzelfde standpunt innamen. E. Vrouwenkiesrecht (1848–1920, VS): de Declaration of Sentiments van Seneca Falls en het negentiende grondwetsamendement (1920) documenteren emancipatie en het wetgevend resultaat. Ze bewijzen op zichzelf geen vaste rolverdeling tussen religieuze en seculiere bewegingen; uitsluiting van veel zwarte vrouwen van de feitelijke stembus hield later nog aan. F. Arbeidersrechten: het programma van de March on Washington verbond rechten aan eisen voor werk en inkomen; dit is een controleerbaar voorbeeld van samenwerking, niet een bewijs dat de gehele mondiale arbeidersbeweging volgens hetzelfde patroon verliep. G. Koloniale religieuze legitimering en LGBTQ+-rechten: de oudere tekst noemt deze brede historische categorieën zonder afzonderlijke afgebakende casussen en primaire documenten. Daarvoor wordt geen voltooid bronbewijs geclaimd; nadere precisering per plaats, jaar en document blijft noodzakelijk. Eindconclusie: de casussen ondersteunen tegengestelde rollen die religieuze actoren historisch konden vervullen, maar niet de ‘vier fasen’ als universele historische wet.

Aanvullende primaire casussen bij kolonialisme, slavernij en LGBTQ+-emancipatie (10 november 2026). Koloniale macht (1493): de pauselijke bul Inter caetera van Alexander VI, in een geannoteerde transcriptie van de oorspronkelijke tekst, verbindt uitbreiding van het christendom met erkenning van Spaanse aanspraken op buiten-Europese gebieden. Zij is een bewijs van religieuze legitimering in die specifieke pauselijke en imperiale context, niet de enige oorzaak van kolonisatie of een verklaring voor alle koloniale projecten. Kerkelijk bezit en slavernij (18e eeuw): de Lambeth Palace Library en Church of England (2023) documenteren historische financiële archiefstukken met banden met trans-Atlantische slavernij, inclusief grootboeken van Queen Anne’s Bounty; een brief uit 1723 van een tot slaaf gemaakte persoon en een in 1808 geredigeerde slavenbijbel tonen eveneens uiteenlopende stemmen en praktijken. Deze instellingen erkennen historische betrokkenheid, maar de stukken bewijzen niet de houding van iedere individuele gelovige. LGBTQ+-emancipatie (1968): de ONE Archives van de University of Southern California beschrijven de oprichting van de Metropolitan Community Church door Troy Perry op 6 oktober 1968 in Los Angeles: een gedocumenteerde kerkelijke poging om voor homoseksuele en andere LGBTQ+-gelovigen een veilige plaats en later publieke belangenbehartiging te organiseren. Dit is een lokale institutionele casus, geen bewijs dat alle geloofsgemeenschappen LGBTQ+-rechten verdedigden. Beoordeling: de bredere historische stellingen zijn nu gekoppeld aan afgebakende bronteksten met datums, actoren en herkomst; overkoepelende causaliteit, alle koloniale regio’s en alle sociale bewegingen zijn daarmee nog niet volledig gereconstrueerd.

1) De kernboodschap die we vergaten

In Matteüs 25:35–40 worden onder andere eten geven, gastvrijheid, ziekenzorg en bezoek aan gevangenen genoemd. Matteüs 22:37–40 legt het accent op liefde tot God en de naaste. Dit zijn concrete tekstverwijzingen, maar de theologische betekenis en de toepassing op hedendaags beleid blijven onderwerp van interpretatie. Ook andere Bijbelteksten en historische contexten moeten in rekening worden gebracht.

Volgen is iets anders dan aanbidden. Aanbidding kan comfortabel zijn; volgen is confronterend. Het vraagt dat we status, privileges en angst ondergeschikt maken aan de waardigheid van anderen. Waar aanbidding zonder navolging ontstaat, groeit hypocrisie – en precies daar kunnen machtszoekers binnenkomen.

Kernprincipes die we kunnen hernemen

• Waardigheid is onvoorwaardelijk, niet verdienstegebonden.
• Liefde is een werkwoord: voedsel, zorg, bescherming en nabijheid.
• Macht is een middel om te dienen, niet om te domineren.

Bij het verschil tussen vereren en daadwerkelijk volgen past ** Navolging van Dietrich Bonhoeffer als verdieping in geloof dat zichtbaar wordt in verantwoordelijkheid en handelen. De boeklinks zijn affiliatelinks: bij een aankoop ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding, zonder extra kosten voor jou.

2) Hoe een bevrijdingsbeweging werd ingekapseld

Historisch zijn religieuze argumenten gebruikt om uiteenlopende politieke en sociale projecten te steunen, waaronder koloniale machtsuitoefening, slavernij en hervormingsbewegingen. Evenzeer hebben gelovigen bijgedragen aan slavernijbestrijding, armenzorg en burgerrechten. De verhouding tussen religie, economische belangen en staatsmacht verschilde sterk per periode en land. Eén vierfasenmodel van oorspronkelijke bevrijding, institutionele corruptie en herstel is een interpretatief schema, geen bewezen algemene geschiedwet.

Patroon dat telkens terugkeert

1. Spirituele vernieuwing vanuit barmhartigheid.
2. Institutionalisering en machtsopbouw.
3. Misbruik van taal en symbolen voor politieke doelen.
4. Profetische tegenbeweging die terugwijst naar de kern.

We hoeven niet in cynisme te vervallen. De geschiedenis laat zien dat innerlijke vernieuwing en publieke correctie steeds weer mogelijk zijn. Lees ook over gezonde spiritualiteit.

3) De hedendaagse variant: christelijk nationalisme

Onderzoekers gebruiken de term christelijk nationalisme voor uiteenlopende overtuigingen die nationale identiteit en christelijke religie nauw verbinden. Er bestaat geen wereldwijd aanvaarde definitie, en gelovigheid of deelname aan het politieke debat maakt iemand niet automatisch christelijk nationalist. Onderzoek vraagt afzonderlijke analyse van concrete standpunten, instituties en beleid.

• Macht boven moraal: politieke winst primeert op de eigen bronnen.
• Persecutieverhaal: zichzelf als slachtoffer framen om hardheid te rechtvaardigen.
• Morele afleiding: eindeloze strijd over thema’s waarover de bronteksten opvallend stil of genuanceerd zijn. Ondertussen worden armoede, ziekte en vreemdelingschap genegeerd.
• Alfa‑bro‑spiritualiteit: stoerdoenerij en vergelding in plaats van vergeving, geweldloosheid en dienstbaarheid.
• Eindtijd‑escapisme: fixatie op apocalyps als escape om niet te investeren in concrete naastenliefde hier en nu.

Een van de risico’s van bepaalde religieus-nationalistische projecten is dat religieuze identiteit als legitimatie voor ongelijke rechten of machtsconcentratie wordt gebruikt. Maar niet ieder beroep op geloof heeft die bedoeling of dat gevolg. Beoordeel specifieke uitspraken en beleidsdaden; psychologische motieven zijn daarmee niet zonder meer bewezen.

4) Letterlijkheid, wetisme en het nieuwe verbond

Letterlijke en contextuele manieren van Bijbellezen kennen grote verschillen binnen en tussen geloofsgemeenschappen. Het is te sterk om alle fundamentalistische stromingen als één psychologisch patroon van angst of zekerheidsdrang te beschrijven. Dit artikel kiest voor een contextuele en mensenrechtelijke interpretatie, zonder die als wetenschappelijk enige juiste geloofsleer voor te stellen.

• Wetisme: regels gebruiken om te veroordelen, hiërarchieën te bewaken en complexiteit te negeren.
• Nieuwe‑verbondsethiek: de wet getransformeerd tot liefde, barmhartigheid en rechtvaardigheid. Niet de letter, maar de geest die tot leven wekt.

Wie het oude rechtvaardigt om het nieuwe te ondermijnen, mist de kern van de traditie. Deze zegt: “Jij hebt gehoord… maar ík zeg jullie…” Het is een radicale herlezing richting genade. Dat vraagt moed: hermeneutiek (hoe lees je) is morele praxis, geen taalkundig spelletje.

Vuistregels voor lezen zonder wreedheid

1. Lees altijd contextueel (historisch, literair, sociaal).
2. Toets interpretaties aan de hoofdlijn: liefde die recht doet.
3. Kiezen tussen letter en mens: kies voor de mens – dat is de letter van de geest.

5) Psychologie van fundamentalisme (en hoe je ermee omgaat)

In psychologisch onderzoek worden onder meer behoefte aan zekerheid, groepsidentiteit, ervaren dreiging en autoritaire attitudes bestudeerd. Die factoren kunnen samenhangen met sommige politieke of religieuze opvattingen, maar verklaren niet iedere gelovige en vormen geen diagnose. Gebruik de volgende vier aandachtspunten als gespreksvragen, niet als bewezen oorzakelijk model.

• Identiteit: “Wij zijn goed omdat wij geloven.”
• Angst: bedreiging van cultuur, geslacht, status.
• Controle: strakke regels voor complexe vraagstukken.
• Beloning: morele superioriteit en groepsacceptatie.

Antidota

• Veiligheid: relationele warmte vóór argumenten.
• Verbeelding: verhalen en humor ontmijnen dreiging.
• Eenvoud in de kern, nuance in de uitwerking: duidelijk kompas, flexibele route.

6) Redelijke gelovigen & vrijdenkers: een natuurlijke alliantie

In sommige historische emancipatiebewegingen werkten religieuze en seculiere deelnemers samen, terwijl er ook interne conflicten, andere coalities en religieus verzet waren. De samenstelling verschilde onder meer bij antislavernijbewegingen, arbeidersbewegingen, burgerrechten en LGBTQ+-rechten. Vermijd het idee dat iedere hervorming uit dezelfde vanzelfsprekende alliantie is ontstaan.

Mogelijke historische voorbeelden om afzonderlijk te onderzoeken, telkens met eigen plaats, periode, betrokken actoren en tegenstrijdigheden:

• Afschaffing van slavernij.
• Arbeidsrechten en sociale bescherming.
• Vrouwenkiesrecht en burgerrechten.
• Anti‑apartheidsbewegingen.
• Gelijke rechten voor LGBTQ+ personen.

Wat kan bijdragen aan samenwerking? In sommige concrete maatschappelijke bewegingen kunnen religieuze en seculiere argumenten, lokale organisatie, juridische bescherming en praktische beleidsdoelen elkaar aanvullen. De historische resultaten zijn niet uniform; de effectiviteit en rolverdeling moeten per casus worden onderzocht in plaats van als vast succesrecept te worden voorgesteld.

Rolverdeling in succesvolle coalities

• Religieuze stemmen: morele taal, gemeenschap, rituelen, opvang.
• Seculiere stemmen: bewijsvoering, campagnes, wetgeving, checks & balances.
• Gezamenlijk: geweldloosheid, humor, breed front, concrete doelen.

7) Gesprekken voeren met religieus‑autoritaire familie, collega’s of bestuurders

Doel: de camouflage verwijderen zonder mensen te ontmenselijken. Drie bewegingen:

1. Vraag naar de bron: “Noem één concrete leer van de rabbi uit Nazaret die deze beweging actief verdedigt.” Stilte is onthullend.
2. Herstel de maatstaf: verwijs naar zorg voor armen, zieken, vreemdelingen en gevangenen. Dit is het kompas – géén zijpad.
3. Praat in hun taal: bespreek teksten, niet karikaturen. Laat zien dat er kennis én empathie achter je kritiek zit.

Praktische tactieken

• Humor als ontgifting: ironie verlaagt de dreiging en opent oren.
• Non‑zero‑sum: waardigheid van de één gaat niet ten koste van de ander.
• Grenzen stellen: mild voor mensen, hard voor misleiding.

Mini‑scripts

• “Als beleid A de vreemdeling zwaarder maakt en beleid B beschermt, welke lijkt jou dichter bij de kernopdracht?”
• “We kunnen over metafysica blijven twisten, maar kunnen we het eens zijn over voedsel, zorg en veiligheid als minimum?”

Bij de gesprekssuggesties voor familie, collega’s en bestuurders past ** Geweldloze communicatie van Marshall B. Rosenberg om de eigen zorgen helder te verwoorden en tegelijk ruimte te houden voor de ander.

8) Twintig stellingen om het debat te herijken

1. Aanbidding zonder navolging produceert hypocrisie.
2. Geloof dat macht zoekt, verliest zijn ziel.
3. Compassie is politiek subversief: het verlegt budgetten, prioriteiten en wetgeving.
4. Letterlijkheid zonder liefde wordt wreedheid in religieuze verpakking.
5. ‘Eindtijd’ is geen ontsnappingsroute uit verantwoordelijk hedenwerk.
6. Moraal is geen monopolie van religie; geweten is breder dan metafysica.
7. Vrijheid van geweten vraagt strikte scheiding tussen overtuiging en staatsmacht.
8. De toetssteen voor beleid: wat doet het met de kleinsten?
9. Humor en geweldloosheid zijn strategische de‑escalatoren.
10. Coalities winnen: rede zonder liefde is kil; liefde zonder rede is manipuleerbaar.
11. Vergeving is geen vergoelijking, maar het begin van herstelrecht.
12. Gastvrijheid is veiligheid in praktijkvorm.
13. Armoede bestrijden is geen liefdadigheid, maar rechtvaardigheid.
14. Gevangenschap zonder perspectief is moreel failliet.
15. Religie die niet luistert, verliest spreekrecht.
16. Seculariteit beschermt religie én ongeloof.
17. Het geweten groeit door ontmoeting, niet door echokamers.
18. Macht zonder kwetsbaarheid wordt misbruik.
19. Rituelen zijn waardevol zolang ze mensen dienen.
20. Je kunt heilige woorden niet gebruiken om onheilige daden te rechtvaardigen.

9) Van overtuiging naar beleid: een uitgebreide morele agenda

Armoede

• Leefbaar inkomen, progressieve fiscaliteit, schuldsanering, betaalbare huisvesting.
• Lokale voedselzekerheid: buurtkeukens, voedselbonnen, kinderkansenkassen.

Bij de beleidsvoorstellen rond armoede, inkomen en huisvesting past ** Gratis geld voor iedereen van Rutger Bregman als aanvullende maatschappelijke lectuur over bestaanszekerheid.

Zorg

• Universele gezondheidszorg met aandacht voor preventie en mentale gezondheid.
• Respijtzorg en ondersteuning voor mantelzorgers.

Migratie

• Humane procedures, veilige kanalen, snelle rechtszekerheid.
• Integratie via taal, werk en burgerschapsvorming met rechten én plichten.

Recht

• Alternatieven voor detentie, herstelrecht, begeleiding na vrijlating.
• Decriminalisering van armoedegerelateerde overtredingen.

Onderwijs

• Burgerschap, mediawijsheid, wetenschap, levensbeschouwelijke dialoog – zonder proselitisme.
• Veilig schoolklimaat met zero tolerance voor ontmenselijking.

Scheiding overtuiging–staat

• Geen voorrang voor één leer in scholen, rechtbanken of beleid.
• Transparantie rond publieke middelen voor levensbeschouwelijke organisaties.

Digitale sfeer

• Aanpak van desinformatie en haat, bescherming van kwetsbare groepen, digitale geletterdheid.

10) Scorecard: toets beleid op de kernopdrachten

Geef elk voorstel 0–2 punten op vier criteria (0 = schaadt, 1 = neutraal/ondoorzichtig, 2 = bevordert):

1. Verlicht dit armoede?
2. Verbetert dit gezondheid?
3. Verhoogt dit gastvrijheid/veiligheid voor nieuwkomers?
4. Stimuleert dit menswaardige rechtszorg?

Interpretatie: 0–2 = schadelijk; 3–5 = bijstellen; 6–8 = in lijn met de kern.

11) Toolkit voor direct gebruik (thuis, werk, bestuur)

Checkvragen

• “Welk probleem lost dit beleid op voor de kwetsbaarste groep?”
• “Is er bewijs dat het werkt? Zo niet: wat is het verborgen doel (macht, geld, zondebok)?”
• “Wat verandert er voor een alleenstaande ouder, een zieke buur, een asielzoeker, iemand na detentie?”

Conversiestarters

• “Zullen we de feitelijke tekst erbij nemen?”
• “Wat is belangrijker: winnen of waarachtig zijn?”
• “Hoe ziet dit eruit als jij of ik tot de minderheid behoren?”

Grenzen

• Geen demonisering van personen.
• Nultolerantie voor ontmenselijking, racisme, seksisme, homo‑ en transfobie, antisemitisme en islamofobie.

12) Veelgemaakte drogredenen – en weerwoord

• Appèl op traditie: “Zo doen we het al eeuwen.”
  Weerwoord: Duur is geen bewijs van goedheid; meet aan de kernopdrachten.
• Valse tegenstelling: “Of geloof, of wetenschap.”
  Weerwoord: Waarheid vreest geen vragen; liefde geen data.
• Straf‑fetisjisme: “Zwaarder straffen = rechtvaardiger.”
  Weerwoord: Veiligheid groeit door preventie, perspectief en herstel.
• Culturele angst: “Gastvrijheid bedreigt onze identiteit.”
  Weerwoord: Identiteit wordt sterker door rechtvaardige gastvrijheid.

13) Drie microverhalen (voor preek, speech of blogpost)

A. De wachtrij
Een buurtkeuken opent. In de rij staan gelovigen, agnosten en atheïsten. Niemand vraagt naar overtuiging; men vraagt: “Heb je genoeg voor vanavond?” Moraal zonder badge.

B. De sleutel
Een ex‑gedetineerde krijgt een sleutel van een transitiewoning. Geen applaus, wel vertrouwen. Gastvrijheid is beleid dat zegt: “Je hoort erbij.”

C. De grens
Een vrijwilliger ontvangt nieuwkomers met thee en kinderkleding. Ze bidt soms, haar collega niet. Ze delen een waarde: “Niemand huilt alleen.”

14) FAQ voor lastige gesprekken

1) “Religie hoort uit de politiek.”
Mee eens dat geen enkele leer politieke dominantie mag zoeken. Maar morele taal is onvermijdelijk; de vraag is: welke moraal? Kies voor compassie en mensenrechten.

2) “Zonder harde grenzen gaat alles mis.”
Grenzen kunnen humaan én effectief: snelle procedures, legale kanalen, stevige aanpak van uitbuiting door werkgevers. Lees ook over menselijk communiceren.

3) “We kunnen niet iedereen helpen.”
Juist daarom prioriteren we: kinderen, zieken, ontheemden, wie vastzit in armoede. Dat heet recht doen met beperkte middelen.

4) “Dit is soft.”
Zorg en gastvrijheid zijn budgetkeuzes en veiligheidsbeleid: minder criminaliteit, betere gezondheid, hogere participatie.

15) Call‑to‑Action: organiseer liefde én rede

1. Kies een speerpunt (armoede, zorg, migratie, recht) en een concreet doel in je gemeente.
2. Bouw een coalitie: geloofsgemeenschap + seculiere partners + ervaringsdeskundigen.
3. Gebruik de scorecard om voorstellen te beoordelen en aan te passen.
4. Vertel verhalen die menswaardigheid zichtbaar maken.
5. Houd vol: kleine, meetbare stappen – maand na maand.

Kortom: scheid kerk en haat. Organiseer liefde en rede. Volg – in plaats van alleen te vereren. Dat is de stille, hardnekkige revolutie waar onze samenleving nu om vraagt.

Word deel van de stille revolutie. Volg, steun of deel de beweging die geloof bevrijdt van macht en haat. Organiseer liefde én rede in jouw omgeving.

Welke kleine stap past vandaag bij jou?

Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.

Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.

Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.

Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.

Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.

Liefs,
Annemie Persyn-Declercq en Johan Persyn
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.

Steun ons door uw aankopen: