Waarom een naïef vredesideaal gevaarlijk is en het risico op onderwerping vergroot
Dialoog is geen doel op zich
In tijden van oorlog klinkt dialoog verleidelijk, maar niet elke vredesoproep houdt rekening met de harde realiteit. Recent pleitten vier Belgische denkers voor toenadering tot Rusland. Hun ideeën lijken nobel, maar blijken bij nadere inspectie wereldvreemd en gevaarlijk. Dit naïeve vredesideaal miskent machtsongelijkheid, mensenrechtenschendingen en bedreigt de veiligheid van Oekraïne, Europa en internationaal recht¹.
Een echte, duurzame vrede bouw je op waarheid, veiligheid en rechtvaardigheid, niet op ontkenning van agressie of vergoelijking van geweld². Dialoog moet niet worden gezien als een doel op zich. Het moet worden gezien als een middel om tot een werkelijke en rechtvaardige oplossing te komen. Echte vrede vraagt moed om te benoemen wat mis is. Het vraagt ook de vastberadenheid om op te komen voor slachtoffers en gerechtigheid.
Wie zijn de auteurs eigenlijk? Profielen van morele betrokkenheid versus geopolitieke blindheid
De vier auteurs hadden elk een sterke morele reputatie:
Bodifée is astrofysicus en filosoof, vaak bezig met ethische en spirituele vraagstukken. Zijn bijdragen aan het maatschappelijk debat zijn meestal normatief van aard.
Moreels is een voormalig oorlogschirurg en humanitair activist, met veel ervaring in conflictgebieden, maar weinig in geopolitieke strategie.
Sauer is professor internationale politiek, gekend voor zijn scherpe kritiek op NAVO-beleid en kernwapenprogramma’s. Hij staat bekend als uitgesproken vredesactivist.
Van Parijs is een filosoof met een progressief profiel. Hij is onder meer bekend van zijn werk rond het basisinkomen. Hij is ook bekend om sociale rechtvaardigheid.
Hun betrokkenheid is oprecht en goed bedoeld. Ze willen verzoening. Maar hun blik is te idealistisch en houdt te weinig rekening met hoe de internationale politiek werkt. Dat is precies het probleem. Idealistische ideeën kunnen waardevol zijn, maar ze mogen de echte machtsverhoudingen en dreigingen niet negeren.
👉 Call to action: Deel dit artikel als je gelooft in realistische vrede. Deze vrede benoemt agressie, beschermt slachtoffers en bouwt op vanuit waarheid en rechtvaardigheid.
Reflectievraag aan de lezer:
Wat betekent vrede voor jou? Hoe bestrijd jij onrecht in je eigen omgeving?
Het opiniestuk onder de loep³
Denkvraag: Kunnen we vrede bereiken zonder de dader-slachtofferverhouding duidelijk te erkennen?
Op 29 april 2025 verscheen een opvallend opiniestuk. Gerard Bodifée, Réginald Moreels, Tom Sauer en Philippe Van Parijs pleitten voor dialoog met Rusland³. Ze benadrukten dat Europa vier keer meer uitgeeft aan defensie dan Rusland⁴. Deze cijfers zeggen echter weinig over werkelijke slagkracht. Ze zeggen ook weinig over de bereidheid tot actie of efficiëntie⁵.
Feit versus fictie: waarom de redenering van de auteurs wankelt
Misleidende vergelijking van defensiebudgetten
Ze stellen bijvoorbeeld dat de Europese NAVO-landen vier keer meer uitgeven aan defensie dan Rusland. Volgens NAVO-gegevens uit 2024 geven NAVO-landen in Europa veel meer uit aan defensie dan Rusland. Maar het bedrag alleen zegt weinig over slagkracht, efficiëntie of de wil om echt te reageren.
Rusland voert een oorlog met harde middelen en zonder scrupules. Europese legers zijn verdeeld en werken traag door bureaucratie. Rusland handelt centraal, snel, zonder parlementaire controle. Het Russische leger mag blijkbaar onder een goedkeurend oog brutaal verkrachten, folteren van machteloze vrouwen of krijgsgevangenen.
De auteurs benadrukken een zogenaamd veiligheidsdilemma, waarbij Rusland zou reageren op NAVO-dreigingen. Dit negeert echter Ruslands offensieve geschiedenis zoals gezien in Georgië, Syrië, en Oekraïne zelf⁶.
Zij doen de mislukte aanval op Kiev ook minder ernstig lijken. Voor duizenden burgers was dit een traumatische ervaring. De aanval had blijvende psychologische en fysieke gevolgen¹. Het negeren van deze realiteit vormt niet alleen een misleidend beeld, maar ook een gevaarlijke onderschatting van het Russische gevaar.
Bovendien besteden de auteurs nauwelijks aandacht aan de langdurige gevolgen voor de bevolking. Er zijn trauma’s bij kinderen. Gezinnen zijn ontwricht. De humanitaire catastrofe die voortduurt blijft onopgemerkt.
De aanval op Kiev: een vergeten realiteit
De auteurs stellen zelfs dat Rusland Kiev niet kon innemen, dus dat het gevaar beperkt is. Maar ze vergeten erbij te zeggen dat Rusland begin 2022 wél via Belarus tot vlak bij Kiev is opgerukt. Bommen vielen op woonwijken. Dit veroorzaakte massale paniek en een vluchtelingenstroom.
Duizenden burgers vluchtten, families werden uit elkaar gerukt, kinderen sliepen wekenlang in schuilkelders en ziekenhuizen moesten ondergronds opereren. De aanval was een strategische mislukking, maar een humanitaire ramp van ongekende schaal.
Zoals een jonge moeder uit Irpin getuigde: “We renden met onze kinderen in de armen terwijl de bommen vielen. We dachten niet aan morgen, alleen aan overleven.” Een arts uit het ziekenhuis van Boetsja sprak over zijn ervaringen. Hij vertelde hoe hij operaties uitvoerde zonder licht. Ondertussen was het geluid van artillerie op de achtergrond te horen. “Er kwam geen hulp meer binnen. We moesten werken met wat we hadden, soms zonder verdoving.”
Een tiener uit Hostomel schreef in haar dagboek: “We leefden drie weken onder de trap. Mijn broertje dacht dat de wereld was opgehouden met bestaan. We durfden geen geluid te maken.” Deze verhalen zijn geen uitzondering, maar dagelijkse realiteit voor miljoenen Oekraïners.1 Ze herinneren ons eraan dat achter elke statistiek mensenlevens schuilgaan, in al hun kwetsbaarheid én veerkracht.
Empathisch vacuüm
Daarbij wordt vergeten dat oorlog niet alleen draait om gebiedsverovering, maar ook om terreur, economische chantage en destabilisatie. In dat licht is het bijzonder schrijnend. De auteurs stellen in hun stuk: “Bezoeken aan Kiev, al dan niet met traantjes, zullen de zaak niet vooruithelpen.” Die zin getuigt van een opvallend laag empathisch gehalte.
Ze doet de betekenis van menselijke solidariteit tekort. Het miskent de emotionele, politieke en symbolische kracht van internationale bezoeken aan een land in oorlog. Voor de Oekraïense bevolking betekenen zulke bezoeken meer dan diplomatie: ze zijn een broodnodig signaal van erkenning, hoop en verbondenheid.
De term “traantjes” heeft een denigrerende ondertoon. Het stelt empathie gelijk aan zwakte. Dit staat haaks op hun oproep tot dialoog. Het is ironisch dat een tekst pleit voor meer inleving in de ‘vijand’. Tegelijkertijd spreekt het zo hardvochtig over de slachtoffers van agressie.
Internationale solidariteit mag dan symbolisch zijn. Net in tijden van oorlog heeft symboliek kracht. Ze maakt lijden zichtbaar. Ze toont morele steun en houdt de humanitaire waarden levend waarop vrede gebouwd zou moeten worden.
Vraag aan de lezer: Wat betekent empathie als morele kracht in een conflict dat vraagt om morele helderheid? en stelt empathie gelijk aan zwakte — wat haaks staat op hun oproep tot dialoog. Het is ironisch. Een tekst die pleit voor meer inleving in de ‘vijand’ spreekt zo hardvochtig over de slachtoffers van agressie.
Informatieoorlog, religieuze rechtvaardiging en structurele dreiging
Geen vrede zonder waarheid Een dialoog die propaganda, terreur en religieuze rechtvaardiging negeert, leidt tot moreel verraad.
Rusland voert niet alleen fysieke oorlog. Het land voert ook een intensieve informatieoorlog via desinformatiecampagnes. Deze campagnes en cyberaanvallen ondermijnen democratische instituties en samenlevingen van binnenuit⁸. Europese burgers ervaren groeiende onzekerheid en wantrouwen door strategische beïnvloeding, nepnieuws en online verdeeldheid⁸.
Desinformatie als wapen tegen de waarheid
Een opvallend zwak punt in hun betoog is de onderbelichte rol van desinformatie en hybride oorlogvoering. Vandaag voert Rusland niet alleen een fysieke oorlog, maar ook een mentale. Denk aan cyberaanvallen, trollenlegers, beïnvloedingscampagnes op sociale media, deepfakes en strategische desinformatie.
Desinformatie raakt het hart van onze democratieën
Europese democratieën worden van binnenuit ondermijnd. De angst, verwarring en verdeeldheid die hierdoor ontstaan, raken rechtstreeks het dagelijks leven van burgers. Dit varieert van onzekere verkiezingen en groeiende polarisatie tot toenemend wantrouwen tegenover instellingen en media.
Een leerkracht in Warschau getuigde hoe leerlingen haar lessen in twijfel trekken wanneer ze video’s tegenkomen die achteraf nep blijken. In Belgische gemeenten zien we gelijkaardige zorgen. Lokale politici worden daar het doelwit van gerichte desinformatiecampagnes. Deze campagnes zaaien wantrouwen en verdeeldheid tot op wijkniveau.
Deze subtiele maar krachtige aanvallen ondermijnen niet alleen het vertrouwen in de democratische rechtsstaat. Ze ondermijnen ook de sociale cohesie die gemeenschappen bijeenhoudt. Burgers verliezen het vertrouwen in elkaar, in de media en in hun leiders. Families worden verdeeld door desinformatie die zich als gif verspreidt via sociale media.
Het is een oorlog met en zonder bommen.
Deze oorlog veroorzaakt blijvende schade aan het morele kompas van onze samenlevingen. Het is een oorlog die woorden inzet als wapens. Ook kiest het vertrouwen als doelwit.
Het is geen abstract gevaar. Het is een tactiek die het maatschappelijke weefsel in Europa tracht te ondermijnen. Deze tactiek werkt van binnenuit en ongemerkt, maar met blijvende schade.
En in Rusland zelf? Daar is geen persvrijheid, geen onafhankelijk parlement, geen ruimte voor burgerprotest, geen open onafhankelijke vakbond en recht op vereniging. De Russische staatsmedia zenden een parallelle realiteit uit. Er is simpelweg geen druk van onderuit mogelijk op het regime. Dus hoe zou diplomatie op gelijke voet dan moeten werken?
Daarnaast gebruikt Rusland paramilitaire groepen zoals de Wagnergroep om wereldwijd instabiliteit te creëren en mensenrechten te schenden⁹. Deze groepen versterken autoritaire regimes, exploiteren lokale conflicten en veroorzaken humanitaire crises.
Huurlingen en spionage als wapens van destabilisatie
Daarbovenop komt nog een extra dimensie van dreiging: Rusland beschikt over een netwerk van huurlingenlegers zoals de Wagnergroep. Deze groeperingen zijn actief in conflictgebieden wereldwijd – van Syrië tot Mali en Soedan. Ze voeren vuile oorlogen daar. Ook destabiliseren ze lokale regimes en opereren ze buiten elke vorm van internationale controle.
Ze worden in verband gebracht met talrijke mensenrechtenschendingen:
standrechtelijke executies, martelingen, verkrachtingen en de inzet van mijnen in burgerzones. Een VN-rapport uit 2023 waarschuwde expliciet voor de ondermijnende rol van de Wagnergroep in Afrika. Ze exporteren instabiliteit in ruil voor grondstoffen.
Getuigen uit de Centraal-Afrikaanse Republiek en Soedan zeggen dat deze groepen samenwerken met lokale machthebbers en zware intimidatie gebruiken.
In Mali werden dorpen collectief gestraft, waarbij burgers systematisch werden mishandeld of geëxecuteerd zonder proces. In een getuigenis uit Bangui vertelde een overlevende hoe haar broer werd meegenomen door Wagner-strijders en nooit meer werd teruggezien. “Ze zeiden dat hij moest boeten omdat hij informatie had gedeeld met buitenlanders,” zei ze. “Maar hij was gewoon een leraar.”
Het zijn dit soort verhalen die de terreur tastbaar maken.
De Wagnergroep laat een spoor van angst, verminking en chaos achter. Geweld wordt gebruikt om controle te krijgen. Het dient ook als beleidsinstrument om angst in te zetten.
Er zijn naast de Wagnergroep andere paramilitaire organisaties. Deze huurlingengroepen zijn gelieerd aan Rusland. Ze zijn actief in verschillende regio’s. Een opvallend voorbeeld is het Africa Corps. Het komt voort uit de Wagnergroep en valt nu onder het Russische ministerie van Defensie.
Deze groep is actief in Afrika. Het doel is het ondersteunen van Russische belangen. Ze richten zich op het verminderen van westerse invloed en het genereren van inkomsten via mijnbouw en wapenhandel.
Russische huurlingengroepen
Daarnaast zijn er andere Russische huurlingengroepen die betrokken zijn bij conflicten in Syrië, Libië, Mali en de Centraal-Afrikaanse Republiek. Deze groepen opereren vaak buiten officiële kanalen. Ze worden ingezet voor strategische en economische doeleinden. Een voorbeeld hiervan is het beschermen van olievelden. Ook ondersteunen ze lokale regimes.
De aanwezigheid van deze huurlingen is niet alleen militair van aard. Het is ook economisch en psychologisch. Ze graven zich in via contracten met regimes. Ze voeren angstcampagnes onder de bevolking. De Wagnergroep is een verlengstuk van het Kremlin. In instabiele gebieden gebruiken ze chaos en geweld om invloed te winnen.
Daarnaast zijn er Russische inlichtingendiensten zoals de GRU en de FSB.
Die zijn betrokken bij spionage in westerse instellingen, politiek, bedrijfsleven en kritieke infrastructuur. Denk aan het vergiftigen van dissidenten op Europees grondgebied, zoals in het geval van Sergej Skripal in het VK.
Er zijn ook hacks van parlementen en sabotage van energie-installaties. Er zijn pogingen tot verkiezingsbeïnvloeding in onder andere de Verenigde Staten, Frankrijk en Duitsland. Volgens de Europese Raad zijn deze acties structureel, gecoördineerd en onderdeel van een doctrine van permanente hybride oorlogvoering.
Dit laat zien dat dit geen klassieke oorlog meer is. In plaats daarvan is het een langdurige, systematische strategie van ontwrichting. Deze strategie is gericht op het ondermijnen van democratische samenlevingen van binnenuit.
Russische religieuze leiders zoals patriarch Kirill legitimeren openlijk de invasie van Oekraïne. Dit is niet alleen moreel verwerpelijk. Het is ook strafbaar volgens het internationaal recht¹⁰. De inzet van religieuze instituties om geweld te rechtvaardigen is gevaarlijk. Deze combinatie van geloof en politiek verdiept de conflicten. Het verlengt ook de conflicten.
Kerkelijke medeplichtigheid aan geweld
Daarbij komt nog een moreel verontrustend aspect: de actieve rol van religieuze leiders in het legitimeren van deze oorlog. Op 6 november 2023 kondigde Oekraïne een juridische procedure aan tegen patriarch Kirill[^4] van de Russisch-Orthodoxe Kerk. Dit was vanwege zijn publieke rechtvaardiging van de Russische invasie.
Volgens berichtgeving van Radio Free Europe/Radio Liberty en Kerknet omschreef Kirill het offensief zelfs als een strijd van goed. Hij noemde het ook een strijd tegen het kwaad. Daarmee onderbouwde hij de Russische aanval ideologisch en ondermijnde hij tegelijk openlijk de territoriale integriteit van Oekraïne.
Hij deelde niet alleen de politieke droom van een ‘groot Rusland’ met Poetin.
Hij trad ook op als religieus ideoloog van een totalitair project. Geloof diende niet meer ter bemoediging van lijdende mensen. Het werd als propagandamiddel ingezet om agressie te verheerlijken.
Sinds februari 2022 sprak hij in zijn preken meermaals zijn steun uit voor de invasie. De Oekraïense regering verzamelt momenteel bewijsmateriaal om hem voor de rechter te brengen voor misdaden tegen de Oekraïense staat. Dat initiatief is gebaseerd op het internationale recht. Dit recht acht ook religieuze leiders verantwoordelijk voor publieke steun aan oorlogsmisdaden. Dit geldt wanneer zij bewust bijdragen aan de rechtvaardiging ervan.
Ook binnen Oekraïne groeit het verzet tegen religieuze instellingen die banden onderhouden met Moskou. Recent keurde het parlement een wetsvoorstel goed. Dit voorstel verbiedt de activiteiten van de aan Moskou gelinkte Orthodoxe Kerk van Oekraïne (UOC).
Een peiling van het Razumkov Center uit september 2023 toont dat tweederde van de Oekraïners dit verbod steunt. Deze cijfers zijn bevestigd in verslaggeving. Onder meer het Institute for War and Peace Reporting en verklaringen van het Oekraïense ministerie van Cultuur ondersteunen dit.
Dit wijst op een diepe maatschappelijke afwijzing van kerkleiders die worden gezien als verlengstuk van buitenlandse agressie.
Voor veel Oekraïners vertegenwoordigen deze instellingen geen spirituele steun, maar eerder het symbool van de bezetter. Het onderstreept de existentiële dreiging die de slachtoffers van deze oorlog ervaren. Deze dreiging komt door de band tussen Russische religieuze propaganda en militaire agressie.
Samenvatting en reflectie
Een naïef vredesideaal is gevaarlijk. Het negeert de werkelijke machtsverhoudingen. Het onderschat structurele bedreigingen zoals huurlingenlegers, desinformatie en religieuze propaganda. Echte dialoog vereist een realistische kijk, duidelijkheid over verantwoordelijkheden en diepgaande empathie voor slachtoffers.
Het is essentieel om waakzaam en kritisch te blijven. Dit is vooral belangrijk tegenover simplistische oproepen tot vrede. Zulke oproepen erkennen de harde realiteit en morele complexiteit van conflicten niet.
Discussievragen aan de lezer:
- Hoe kunnen we echte vrede bevorderen zonder compromissen te sluiten over waarheid en rechtvaardigheid?
- Waar trek jij de grens tussen dialoog voeren en het risico op morele medeplichtigheid?
- Hoe blijf jij trouw aan je christelijke of ethische waarden tijdens conflicten en oorlog?
Laat van je horen en ga het gesprek aan. Want echte vrede begint bij heldere communicatie, betrokkenheid en authentieke dialoog.
Voetnoten
1. Opiniestuk van Bodifée, Moreels, Sauer en Van Parijs
- Publicatie: Het opiniestuk waarin de vier Belgische denkers pleiten voor meer dialoog met Rusland verscheen op 29 april 2025 in De Standaard.
- Link: Durf naar Moskou te gaan voor vredesgesprekken en luister naar de vijand
2. Vergelijking van defensiebudgetten
- Bewering: De auteurs stellen dat Europese NAVO-landen vier keer meer uitgeven aan defensie dan Rusland.
- Context: Volgens het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) bedroegen de militaire uitgaven van Europese NAVO-landen in 2024 ongeveer $457 miljard, terwijl Rusland, wanneer aangepast voor koopkrachtpariteit, ongeveer $462 miljard uitgaf.
- Bron: SIPRI – Trends in World Military Expenditure, 2024Breaking Defense+1POLITICO+1
3. NAVO-uitgaven en Russische slagkracht
- Bewering: Hoewel Europese NAVO-landen meer uitgeven, zegt het bedrag alleen weinig over slagkracht en efficiëntie.
- Context: Rusland voert een oorlog met harde middelen en zonder scrupules, terwijl Europese legers vaak traag en verdeeld zijn door bureaucratie.
- Bron: Politico – Russian defense spending overtakes Europe, study finds
4. Russische hybride oorlogsvoering en desinformatie
- Bewering: Rusland voert niet alleen een fysieke oorlog, maar ook een mentale via cyberaanvallen, trollenlegers en desinformatiecampagnes.
- Bronnen:
- NATO Review – Russia’s hybrid war against the West
- CSIS – Russia’s Shadow War Against the West
5. Wagnergroep en mensenrechtenschendingen
- Bewering: De Wagnergroep, een Russische huurlingenorganisatie, wordt in verband gebracht met talrijke mensenrechtenschendingen in Afrika.
- Bron: Human Rights Watch – Mali: Army, Wagner Group Atrocities Against Civilians
6. Patriarch Kirill en rechtvaardiging van de oorlog
- Bewering: Patriarch Kirill van de Russisch-Orthodoxe Kerk rechtvaardigt publiekelijk de Russische invasie van Oekraïne.
- Bron: Carnegie Endowment – Why the Russian Orthodox Church Supports the War in Ukraine
7. Oekraïens wetsvoorstel tegen de Russisch-Orthodoxe Kerk
- Bewering: Het Oekraïense parlement heeft een wetsvoorstel goedgekeurd. Dit wetsvoorstel verbiedt de activiteiten van de aan Moskou gelinkte Orthodoxe Kerk van Oekraïne.
- Bron: RFE/RL – Zelenskiy Signs Law Banning Russian Orthodox Church In Ukraine
8. Publieke opinie in Oekraïne over de Russisch-Orthodoxe Kerk
- Bewering: Een peiling van het Razumkov Center uit september 2023 toont dat tweederde van de Oekraïners het verbod op de activiteiten van de Orthodoxe Kerk steunen. Deze kerk is gelinkt aan Moskou.
- Bron: Razumkov Center – Religiosity, trust in the Church, confessional affiliation and inter-church relations in Ukrainian society
Vragen voor reflectie en dialoog
- Welke argumenten voor dialoog met Rusland vind jij overtuigend en waarom?
- Hoe beïnvloeden historische ervaringen de Oekraïense veerkracht volgens jou?
- Welke specifieke risico’s zie jij bij een idealistische benadering van diplomatie?
- Welke impact heeft desinformatie volgens jou op de perceptie van vrede en conflict?
- Hoe kan jij concreet bijdragen aan een constructieve en realistische dialoog in je eigen gemeenschap?
Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.
Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.
✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier
Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan.
Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.
👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Kleine stappen, grote transformaties.
Laat een reactie achter. Jouw stem kan iemand anders precies de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.
👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.
🌿 Samen bouwen we aan herstel, kracht en emotionele vrijheid. Steun ons zonder extra kosten door aankopen bij bol. klik op onderstaande afbeelding.
Steun ons zonder extra kost door uw aankopen bij :
Liefs Annemie