Bestaan er bewuste narcisten? De ongemakkelijke relatie tussen mindfulness en narcisme in onze tijd

Zoeken

Zoeken

als zelfzorg een vorm van zelfverheerlijking wordt

Mindfulness en narcisme. Het lijken tegenpolen. Mindfulness draait om rust, zelfreflectie en leven in het moment. Narcisme gaat juist over zelfgerichtheid en aandacht zoeken. Toch komen deze twee verrassend vaak samen voor in onze moderne maatschappij.

Denk aan mindfulness-apps, yogaweken en LinkedIn-posts over persoonlijke groei. Soms lijkt mindful zijn vooral bedoeld om indruk te maken. Wat gebeurt er als mensen met narcistische trekken mindfulness gaan beoefenen? Dan ontstaat een interessante botsing: mindfulness en narcisme in één persoon.

Veel mensen denken dat mindfulness en narcisme niet samen kunnen gaan. Maar uit een groot onderzoek onder meer dan 10.000 mensen blijkt: er is wel degelijk een verband. Het is klein, maar wel belangrijk. En het is complexer dan het op het eerste gezicht lijkt.

Twee botsende krachten: mindfulness en narcisme als tegenpolen

Er zijn verschillende soorten narcisme. Sommige mensen zijn dominant en arrogant. Zij denken dat ze beter zijn dan anderen en willen graag de baas spelen. Dat noemen we antagonistisch narcisme. Andere mensen zijn juist heel onzeker en gevoelig. Ze willen graag bevestiging en voelen zich snel gekwetst. Dat heet kwetsbaar narcisme. Deze twee vormen lijken verschillend, maar hebben iets gemeen: het ego staat centraal.

Het onderzoek laat zien dat mindfulness vooral moeilijk is voor mensen met deze twee typen narcisme. En dat is logisch. Mindfulness vraagt namelijk om traagheid, stilte en eerlijk kijken naar jezelf. Dat kan confronterend zijn voor iemand die vooral bezig is met zijn eigen imago of goedkeuring van anderen.

Wil je voor jezelf oefenen met aandacht voor gedachten en gevoelens, lees dan ** De valstrik van het geluk van Russ Harris. Gebruik het als persoonlijke verdieping; zulke oefeningen zijn geen test of behandeling voor een narcistische persoonlijkheidsstoornis. De boeklinks zijn affiliatelinks: bij een aankoop ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding, zonder extra kosten voor jou.

Waarom kiezen narcisten dan toch voor mindfulness?

Gek genoeg zie je juist veel mensen met narcistische trekken in de wereld van mindfulness. Waarom? Omdat mindfulness in onze samenleving ook iets oplevert. Het laat zien dat je aan jezelf werkt. Dat je bewust leeft. En dat wordt gewaardeerd.

Sommige mensen gebruiken mindfulness daarom niet om tot rust te komen, maar om zichzelf beter te presenteren. Het wordt een soort toneel. Ze laten aan de buitenwereld zien dat ze bezig zijn met groei, terwijl het vooral om hun imago gaat. Zo kan mindfulness juist een verlengstuk worden van het ego in plaats van een manier om het los te laten.

De Duitse filosoof Byung-Chul Han noemt dit in zijn boek The Burnout Society. Volgens hem gebruiken veel mensen mindfulness niet om rust te vinden, maar om nog beter te presteren. Ze willen zichzelf optimaliseren, niet loslaten. En zo komen mindfulness en narcisme toch samen, al is het op een gekke manier.

Bij de spanning tussen zelfzorg en jezelf voortdurend willen verbeteren, past ** Zelfcompassie van Kristin Neff. Je mag mild zijn zonder jezelf of anderen te idealiseren, en je hoeft ontspanning niet als prestatie te benaderen.

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over mindfulness en narcisme?

De cijfers zijn duidelijk, maar niet zwart-wit. Over het algemeen is er een negatief verband: hoe meer narcisme, hoe minder mindfulness. Vooral bij mensen met antagonistisch narcisme is het verschil groot. Bij kwetsbare narcisten is het verschil wat kleiner. Opvallend is dat mensen met extraverte, charmante narcistische trekken soms net zo mindful lijken als anderen. Mogelijk omdat ze goed zijn in doen alsof.

Ook cultuur speelt een rol. In westerse landen zoals Nederland en de VS, waar persoonlijke groei belangrijk is, worden mindfulness en narcisme vaker samen gezien. In collectivistische landen, waar de groep belangrijker is dan het individu, wringt die combinatie meer. Daar ligt de nadruk op verbinding met anderen, en botst narcisme sneller met mindfulness.

Kan mindfulness narcisten écht helpen?

Dat is een goede vraag. Het antwoord is: ja, misschien. Maar dan moet het zorgvuldig gebeuren. Mindfulness kan mensen met narcisme helpen, vooral bij het ontwikkelen van empathie en het omgaan met emoties. Maar alleen als het oprecht wordt toegepast. Niet als oppervlakkige trend of PR-stunt.

Voor therapeuten, coaches of HR-professionals is dit belangrijk om te weten. Mindfulness is geen wondermiddel. Het werkt alleen als iemand er echt voor openstaat. En dat vraagt begeleiding, tijd en eerlijkheid.

Bewustzijn als sleutel tot verandering: eerlijkheid boven uiterlijk vertoon

Verwacht geen magische transformatie. Mindfulness verandert je persoonlijkheid niet zomaar. Maar het kan wel leiden tot meer zelfinzicht. En dat is een begin. Narcisten zijn vaak goed in zich beter voordoen dan ze zijn. Maar echte verandering begint met eerlijk durven zijn. Ook als niemand kijkt.

Dus: kan een narcist bewust zijn? Misschien wel. Maar het is de vraag of dat bewustzijn gebruikt wordt om te verbinden of om zichzelf nog beter te verkopen. En daarin zit het verschil tussen echte stilte en een stille show.

Wil je de aandacht voor eerlijkheid verbinden met hoe je anderen beluistert, lees dan ** Geweldloze communicatie van Marshall B. Rosenberg. Vraag naar de ervaring van de ander en kijk naar concrete omgangsvormen; een rustige uitstraling bewijst geen empathie of duurzame verandering.

Denk je dat jij of je partner kenmerken van narcisme heeft? Doe onze gratis test of lees meer over hoe mindfulness en narcisme elkaar beïnvloeden. Ontdek hoe je mindfulness kunt gebruiken op een manier die écht bijdraagt aan groei en verbinding.

Bronnen en verder lezen

• Meta-analyse over mindfulness en narcisme – Universiteit van Wenen
• The Burnout Society van Byung-Chul Han
• Waarom sommige mensen mediteren om het ego te versterken – Psychology Today
• Wat is kwetsbaar versus antagonistisch narcisme? – Verywell Mind

Welke kleine stap past vandaag bij jou?

Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.

Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.

Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.

Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.

Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.

Liefs,
Annemie Persyn-Declercq en Johan Persyn
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.