Stockholm Syndroom: Overlevingsstrategie bij Narcistisch Misbruik

Een overlevingsstrategie voor het slachtoffer van narcisme.

Het Stockholm Syndroom treedt op wanneer een ontvoerd of misbruikt slachtoffer loyaliteit ontwikkelt. Ze kunnen ook samenwerken met hun gijzelnemer of misbruiker. Dit ontwikkelt zich ongeacht de inhoud of het gevaar, bescherming of zorgen van de dader.

Dit komt voor wanneer mensen in een situatie worden geplaatst waarin ze geen controle meer hebben over hun lot. Dit is bovendien het geval wanneer mensen een intense angst voor fysiek letsel voelen. Zij geloven dat alle controle in handen is van hun kwelgeest.

Dit is een gemeenschappelijke strategie van het slachtoffer die werd geanalyseerd in verschillende gijzelingen. Voor de slachtoffers is het een strategie om de intimidaties te overleven.

Maar het een “Stockholm syndroom” noemen is misleidend.

Het suggereert dat er iets mis is met het slachtoffer. Onder bepaalde omstandigheden is het syndroom van Stockholm helemaal geen storing.

Het is een overlevingsstrategie. Een denk- en gedragspatroon dat uitsluitend de overleving van het slachtoffer dient. Het dient geen groei, welvaart, geluk. Voor bredere achtergrond over reacties op ingrijpende ervaringen kun je lezen in ** Traumasporen in lichaam, brein en geest van Bessel van der Kolk; Bessel van der Kolk bespreekt trauma en de invloed ervan op lichaam en geest. De boeklinks zijn affiliatelinks: bij een aankoop ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding, zonder extra kosten voor jou.

Het is geen geschikte gemoedstoestand voor het dagelijks leven.

Het is de juiste reactie op situaties waarin ontsnapping niet mogelijk is.

Anders bekend als terreurbinding, is het Stockholmsyndroom gesmeed in angst en buitengewone afhankelijkheid. In de nasleep van de intense verschrikking van agressie ontstaat er een zeer ongewone afhankelijkheid. Het slachtoffer ziet geen uitweg. Hierdoor identificeert het slachtoffer zich met de agressor. Door die identificatie met de agressor lost zijn eigen perspectief op.

Verdere symptomen zijn het gevoel van hulpeloosheid, achteruitgang in kinderlijke afhankelijkheid. Het beroemdste symptoom van Stockholm is de verkondiging van ‘liefde’ voor de agressor.

Het slachtoffer voelt intense dankbaarheid voor de agressor. In de vrees voor het eigen leven voelt het slachtoffer dankbaarheid tegenover de agressor. Zelfs voor zeer kleine en belangrijke humane gebaren in deze context, zoals ze laten leven. Het slachtoffer geeft zichzelf de schuld, beschuldigt krachten van buitenaf, maar geeft de agressor nooit de schuld.

Dit zijn de voorwaarden waaronder Stockholm syndroom zich kan ontwikkelen:

Als je gelooft dat iemand die je heeft gevangen jou kan en zal doden.

Isolatie van iedereen behalve de ontvoerders. Het geloof dat ontsnapping onmogelijk is. Het opblazen van de daden van vriendelijkheid van de gijzelnemer in echte zorg voor elkaars welzijn.

Dit verklaart waarom vaak slachtoffers zolang in de ban blijven van de narcist. Dit syndroom komt voor bij gegijzelden, gevangen, misbruikte vrouwen, krijgsgevangenen, sekteleden en incest-slachtoffers.

Ze ontwikkelen een soort positieve gevoelens voor hun dader.

De term kreeg waarde ook vanwege het samenbrengen van de velden psychologie en politiewerk over onderhandelen over gijzelaars.

Er zijn geen algemeen aanvaarde diagnostische normen om het syndroom te identificeren dat ook bekend staat als terreurbinding of traumabinding.

Het stockholmsyndroom staat niet in een van de twee belangrijkste psychiatrische handleidingen. Het is afwezig in het diagnostisch en statistisch handboek van psychische stoornissen. Het staat ook niet in de internationale statistische classificatie van Ziekten en gerelateerde gezondheidsproblemen (ICD).

Meer kortgeleden werd de term toegepast in mediaberichten over de zaak Natascha Kampusch. Kampusch – door Wolfgang Priklopil gekidnapped als een 10-jarige werd acht jaar lang in een kelder gehouden. Zij had naar verluidt gehuild toen ze hoorde dat haar gevangene was overleden.

Vervolgens had ze een kaars voor hem aangestoken. Hij lag in het mortuarium. Dat hoeft ook niet een uiting van liefde te zijn. Het kan wel een uiting van vergeving zijn. Het feit dat ze zo reageert, maakt haar tot een uitzonderlijke persoonlijkheid.

Bankoverval in Stockholm.

Stockholm Syndroom kreeg zijn naam in 1973. Dit was na een bankoverval in Stockholm, Zweden. Vier medewerkers van de bank werden zes dagen gegijzeld. Tijdens hun gevangenschap werden de slachtoffers vastgebonden met dynamiet en opgesloten in een kluis. terwijl de bankovervallers onderhandelden met de lokale autoriteiten.

Echter, tijdens de bevrijding gebeurde iets verrassends. De gijzelaars hadden meer vertrouwen ontwikkeld in hun ontvoerders. Dat vertrouwen was groter dan het vertrouwen in de politie.

Tenslotte was het de politie die probeerden om hen te redden.  In het openbaar verklaarden ze achteraf dat ze de acties van de politie vreesden meer dan die van de bankovervallers.

Immers in bedreigende situaties zoek je automatisch naar tekenen van hoop.

In deze situatie van de bankoverval in Stockholm hadden ze schrik van een onprofessioneel politionele bevrijding. Kleine dingen in het gedrag van de dader, zoals het toegeven aan een verzoek, kunnen het Stockholm Syndroom versterken. Een geschenk geven helpt ook. Zelfs een enkele keer spijt verklaren is voldoende.

In relaties met een narcist ziet het slachtoffer de “lovebombing” als positief. Voor het slachtoffer is dat een bewijs dat de dader nog zo slecht niet is. Zelfs kleine vriendelijkheid van de dader tegenover zijn slachtoffer wordt gezien als zeer positieve eigenschap.  In Buettelub is vriendelijkheid de normaalste zaak van de wereld in een gezonde relatie. Om de beschreven afwisseling van aandacht en schadelijk gedrag in relaties te onderzoeken, past ** Narcisme in relaties van Alice Vlottes als aanvullende achtergrond over narcistische relatiepatronen.

Naar de slachtofferrol bij Stockholm syndroom narcistisch misbruik

De dader zal ook op een bepaald moment als dat hem goed uitkomt, zielig doen en het slachtoffer spelen. Hij zal vertellen over zijn slechte opvoeding, zijn mishandeling, zijn verwaarlozing. De dader zal vertellen over het onrecht dat hem is aangedaan.

Doordat de dader deze kant laat zien ontwikkelt hij bij het slachtoffer een band.

Op de achtergrond wordt de persoonlijke verantwoordelijkheid voor het misbruik en het gedrag geminimaliseerd. Op lange termijn verandert dit de relatie. Zo krijgt de dader nog meer macht over zijn slachtoffer, waardoor die kan medeplichtig worden.

Op die manier verandert de persoonlijkheid van het slachtoffer op een onvrijwillige basis. Dit overkomt het slachtoffer. Het is niet een opzettelijke of vrijwillige houding. Het slachtoffer probeert te overleven en daar worden alle gevoelens bij betrokken.

Die gevoelens zoals dankbaarheid voor het nog in leven zijn veranderen bovendien de persoonlijkheid van het slachtoffer. Ook de empathie dat de dader ook een slachtoffer was in zijn kinderjaren draagt daaraan bij.

Hoe meer pathologische de situatie is, hoe meer disfunctioneel het slachtoffer zich aanpast. Het slachtoffer ‘faket’ gevoelens en gedachten om te overleven.

Dit maakt het moeilijk om die relatie los te laten. Inmiddels de tegenstrijdigheden in gevoelens en gedachten precies die aandacht vragen. Heeft het slachtoffer voor de dader sympathie ontwikkelt? Maar het is nooit wederzijds. In tegendeel de dader zal verzinnen dat het slachtoffer het zich allemaal inbeeldt. De dader zal je gek verklaren en een leugenaar.

Waardoor het slachtoffer zich nog meer schuldig voelt en vernedert. Het slachtoffer beschuldigt haar zelf van naïviteit, omdat ze haar heeft laten manipuleren. Bij het omgaan met zulke schuldgevoelens en zelfverwijten sluit ** Zelfcompassie van Kristin Neff aan; Kristin Neff bespreekt hoe je jezelf met meer mildheid kunt benaderen.

‘Olsson (Dader in Bankoverval Stockholm) zei hard: “Het was de schuld van de gijzelaars.”zei hij. “Ze hebben alles gedaan wat ik hen gezegd had. Als dat niet het geval was, zou ik hier niet meer zijn.” Waarom heeft niemand me aangevallen? Ze maakten het moeilijk om te doden. De slachtoffers zorgden ervoor dat we dag na dag samen bleven leven.

We bleven samen zoals geiten, in die vuiligheid. Er was niets anders te doen dan elkaar leren kennen.

De term “Stockholm Syndroom” werd bedacht door de Zweedse psychiater. De criminoloog Nils Bejerot was betrokken bij de zaak. Stockholm syndroom wordt vaak in de populaire cultuur aangeduid als “hersenspoeling” of “hersenspoeling van het slachtoffer”.

Psychiater dr. Frank Ochberg was geïntrigeerd door het fenomeen. Frank Ochberg ging verder met het definiëren van het syndroom voor de FBI en Schotland Yard in de jaren zeventig.

Op dat moment hielp hij de Amerikaanse nationale projectgroep voor terrorisme en wanorde om strategieën te bedenken voor gijzelaarssituaties. Zijn normen omvatten het volgende: “De eerste mensen zouden iets angstaanjagend meemaken dat gewoon uit het niets naar hen toekomt. Ze zijn er zeker van dat ze zullen sterven.”

Dan ervaren ze een vorm van infantilisering. Vergelijkend  waar ze als een kind niet in staat zijn eten, spreken of naar het toilet gaan zonder toestemming.

Kleine daden van vriendelijkheid – zoals het geven van voedsel – zorgen voor een primitieve dankbaarheid. Ze zorgen voor een gevoel van waardering voor het geschenk van het leven. Dit legt hij uit.” De gijzelaars ervaren een krachtig, primitief positief gevoel tegenover hun ontvoerder. Ze ontkennen dat dit de persoon is die ze in die situatie heeft, plaatst. In hun hoofd denken ze dat dit de persoon is die hen gaat laten leven.

In een interview uit 2009 met Radio Zweden legde Kristin Ehnmark, zij is de gegijzelde in de Stockholm bank uit: “Het is een soort context. Je begint eraan. Al je waarden veranderen. De moraal die je op een of andere manier hebt, verandert.” Het was Ehnmark die volgens rapporten de sterkste relatie met Olsson opbouwde. Er waren zelfs foute berichten achteraf dat het paar verloofd was geraakt.

Zelfredzaamheid en verbinding bevorderen vanuit een orthopedagogisch perspectief

Vanuit een orthopedagogisch perspectief is het essentieel om zelfgenezers te ondersteunen en te begeleiden bij hun genezingsproces. Hier zijn enkele aanbevelingen om dit te bevorderen:

Empowerment:

Help zelfgenezers om zichzelf te versterken door het ontwikkelen van zelfbewustzijn, zelfvertrouwen en zelfregulering. Moedig hen aan om hun eigen keuzes te maken en controle te nemen over hun eigen genezingsproces.

Ondersteunende omgeving:

Creëer een ondersteunende en veilige omgeving waar zelfgenezers zich gewaardeerd en begrepen voelen. Orthopedagogen kunnen helpen bij het opzetten van ondersteuningsgroepen of therapeutische gemeenschappen waar zelfgenezers elkaar kunnen ontmoeten en ondersteunen.

Grenzen stellen:

Leer zelfgenezers om gezonde grenzen te stellen en zichzelf te beschermen tegen verdere schade of manipulatie. Dit omvat het herkennen en vermijden van giftige relaties en situaties.

Zelfzorgvaardigheden:

Onderwijs zelfgenezers over zelfzorgvaardigheden zoals stressmanagement, emotionele regulatie en mindfulness. Moedig gezonde levensstijlkeuzes aan en help bij het ontwikkelen van copingmechanismen.

Traumaverwerking:

Bied begeleiding en ondersteuning bij het verwerken van trauma’s en het ontwikkelen van veerkracht. Geef ruimte voor het uiten van emoties en herstel van emotionele wonden.

Educatie en training:

Zorg voor educatieve programma’s en trainingen over narcistisch misbruik, het Stockholm syndroom en de impact ervan. Dit kan zelfgenezers helpen om de complexiteit van hun situatie te begrijpen en nieuwe perspectieven te ontwikkelen.

Zingevingsvraagstukken:

Ondersteun zelfgenezers bij het vinden van zingeving en betekenis in hun leven na misbruik. Moedig het verkennen van persoonlijke waarden en doelen aan, evenals het bouwen van een nieuw identiteitsverhaal los van de dader.

Deze aanbevelingen zijn bedoeld om zelfgenezers te helpen. Zij richten zich op het bevorderen van hun groei, herstel en zelfredzaamheid. Dit gebeurt vanuit het orthopedagogisch perspectief.

Welke kleine stap past vandaag bij jou?

Misschien gaf dit artikel woorden aan iets wat je al langer voelde. Misschien roept het vragen op, of wil je één inzicht verder onderzoeken.

Sta even stil bij deze vraag:

Wat wil ik meenemen uit dit artikel, en welke kleine stap past bij mijn mogelijkheden van vandaag?

Je kunt één gedachte opschrijven, een groeitaak uit het artikel proberen, steun vragen of bewust tijd nemen om alles te laten bezinken. Je hoeft niets te forceren. Ook rust nemen kan een passende stap zijn.

Van overleven naar leven. Van verdoving naar verbinding. Op jouw tempo.

Vind jouw volgende stap

Wil je verder lezen, maar weet je niet waar te beginnen? Onze startpagina helpt je een gids te kiezen rond narcisme begrijpen, herstel, trauma, zelfreflectie, grenzen, communicatie, kritisch denken of solidariteit.

Start hier: vind de gids die bij jouw vraag past.

Herkenning en uitwisseling

Soms helpt het om te lezen hoe anderen met vergelijkbare vragen omgaan. In onze Facebookgroep vind je ruimte voor herkenning en uitwisseling.

Je kiest zelf of je meeleest of deelneemt aan een gesprek, en wat je over jezelf wilt delen. Je hoeft je verhaal niet te vertellen om erbij te mogen horen.

Was dit artikel waardevol voor jou? Bewaar het gerust om later opnieuw te lezen, of deel het met iemand voor wie het steun of inzicht kan bieden.

Zelfzorg en solidariteit vormen onze basis

Op narcisme.blog verbinden we persoonlijke groei met zorg voor elkaar. We bieden psycho-educatieve informatie, reflectievragen en praktische oefeningen om jezelf, relaties en maatschappelijke patronen beter te begrijpen.

We willen bijdragen aan meer bewustwording, gezonde grenzen, verbinding en menselijk handelen. Daarbij kijken we zowel naar wat iemand zelf kan oefenen als naar de steun en omstandigheden die daarvoor nodig zijn.

Menselijke waardigheid, respect en geweldloze communicatie staan centraal. We wijzen haat, geweld, discriminatie en racisme af.

We bespreken schadelijk gedrag en maatschappelijke mechanismen zonder mensen tot een etiket te reduceren. Onze informatie ondersteunt inzicht en reflectie en vervangt geen persoonlijke diagnostiek of behandeling.

Zie je een fout of heb je een inhoudelijke vraag?

We streven naar zorgvuldige, begrijpelijke en actuele informatie. Toch kan er een fout, onduidelijkheid of ontbrekende nuance in een artikel staan.

Meld een fout of stel je vraag via het contactformulier. Vermeld de link naar het artikel, de passage waarover het gaat en een korte toelichting. Voeg gerust een relevante bron toe als die je melding verduidelijkt.

Eén duidelijke melding via dit formulier helpt ons je vraag overzichtelijk te behandelen. We beoordelen meldingen zorgvuldig en corrigeren of vullen informatie aan waar nodig. Verzoeken om inhoud te verwijderen bekijken we individueel.

Dank je dat je meedenkt en helpt onze informatie te verbeteren.

Liefs,
Annemie en Johan Persyn-Declercq (auteurs)

update : 09102026

Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.

Als je ons wilt steunen kunt U dat gratis door uw aankopen bij bol.com

• Stockholm syndroom: De hypnotiserende narcist(e) heeft geen liefde.
• Het Stockholm syndroom. deel 2
• Emotionele Afhankelijkheid en aantrekkingskracht syndroom
• Conflict begint met verbaal geweld door een narcist(e).
• Slachtoffer en de gevolgen van narcistisch misbruik