Rechtbank zonder recht: De ervaring van Jonas

Het is een grauwe ochtend. Jonas en Mira worden voor het eerst telefonisch uitgenodigd voor een zitting bij de jeugdrechtbank. Het voelt als een rechtbank zonder recht. Niet per e-mail. Niet via een aangetekend schrijven of een deurwaarder. Maar gewoon, op een doordeweekse donderdagavond, via een kort telefoontje. Ze zijn op reis. Niemand vraagt waar ze zijn, of het haalbaar is om te komen. Er wordt zelfs niet voorgesteld om een alternatief moment te zoeken. Het lijkt alsof alles bedoeld is om hen er net niet bij te hebben.

Maanden voordien hadden Jonas en Mira al een ongemakkelijk gesprek gehad met de jeugdrechtbankconsulente. Ze was een jonge vrouw die pas enkele maanden in dienst was. Daarbij had ze nooit een voet in hun huis gezet. Ze had nooit het gezin met eigen ogen gezien. Ze had de dynamiek tussen hen en Noah nooit waargenomen. Of de relatie bekeken tussen Lina en Noah of Lina met haar pleegouders. Toch herhaalde ze woord voor woord de visie van mevrouw D., de pleegzorgbegeleidster. “We hebben zorgen over de objectiviteit van jullie rol,” klonk het afstandelijk. “Jullie band met de moeder van Noah maakt een neutrale houding moeilijk.”

Mira, zichtbaar geraakt, bleef kalm. “Mevrouw, ik ben orthopedagoge. Trauma-sensitief werken is mijn vak. Onze band met de moeder is open en ondersteunend, net zoals de band met andere familieleden van Noah. Wij zijn zijn netwerk. Wij zijn zijn veilige basis.” Jonas voegde eraan toe: “Noah bloeit bij ons open. En ook onze pleegdochter Lina is nauw met hem verbonden. Ze ziet hem als haar kleine broertje.”

De consulente knikte beleefd, maar haar ogen bleven leeg. “We hebben toch beslist om voorlopig geen netwerkplaatsing te overwegen na de crisisopvang. De druk op jullie gezin lijkt te groot.”

“En hoe komt het dat er geen maatschappelijk onderzoek is gebeurd in die drie maanden?” vroeg Jonas scherp. Er kwam geen duidelijk antwoord. Enkel een verwijzing naar de overbelasting van diensten.

Niet lang daarna kwam dus dat ene telefoontje. Enkele dagen later volgde de zitting waar we afwezig waren. De jeugdrechter zou tijdens een latere zitting hun afwezigheid aanhalen als een teken van desinteresse en gebrek aan motivatie. “U was niet eens aanwezig bij de vorige zitting,” klonk het streng. Alsof het een keuze was geweest.

Op 18 maart kwam het onvermijdelijke telefoontje. Noah moet naar de instelling. Ironisch genoeg net op de dag dat de COVID-maatregel ingaat: niemand mag zich zonder geldige reden nog verplaatsen. En dus rijden Jonas en Mira met een steen in hun maag opnieuw naar de Kemmelberg.

Daar, bij de overgave van Noah, staat opnieuw dezelfde jeugdrechtbankconsulente. Ze stelt, bijna op automatische piloot: “Hebben jullie Noah kunnen uitleggen waarom hij niet meer bij jullie mag blijven?”

Mira’s stem breekt. “Hij is 19 maanden. Wat denkt u zelf?”

Het afscheid is hartverscheurend. Noah begrijpt er niets van. Zijn verdriet wordt door niemand erkend. Ook het verdriet van Lina is immens. De sterke band tussen haar en Noah wordt gebruikt als argument tegen het gezin. “Het zou haar overbelasten,” had men gezegd. Terwijl andere gezinnen wél meerdere pleegkinderen opvangen. Het verschil? Jonas en Mira waren kritisch. Ze hadden geweigerd om Relatine te geven aan Lina. Ze waren overtuigd dat ze geen ADHD had. Lina had nood aan veiligheid en erkenning. Het is eenvoudig om het temperament van een kind te accepteren. Dat is beter dan het in een medisch psychisch hokje stoppen. Wist je dat Relatine door pleegzorg wordt terugbetaald? Vandaar misschien dat mevrouw D. zo’n grote voorstander is. Vijf jaar later krijgen Mira en Jonas gelijk krijgen: Lina doet het uitstekend in het reguliere onderwijs.

Maar toen? Toen was hun mondigheid een probleem. In CLB-gesprekken, in evaluaties, overal werd hun deskundigheid omgedraaid tot weerstand. “Jullie nemen het te persoonlijk,” had mevrouw D. gezegd. “Jullie moeten afstand nemen.”

Wat zij niet zagen, was dat liefde geen afstand kent. Pleegzorg draait niet louter om opvang. Het gaat om verbinding en hechting. Het erkennen van het kind als volwaardig lid van het gezin is ook belangrijk.

Die dag op de Kemmelberg markeert een breuklijn. Niet alleen in het leven van Noah, maar ook in dat van Jonas, Mira en Lina. De pijn blijft, maar ook het besef: soms faalt het systeem niet per ongeluk, maar systematisch. En dat moet verteld worden.

Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.

Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.