Toespraak 1 — Een Synodale en Inclusieve Kerk

Geachte broeders en zusters,

We leven op een moment van grote verandering. Voor het eerst sinds Vaticanum II heeft paus Franciscus de Kerk uitgenodigd om een synodale weg te gaan. We moeten samen op weg, in gesprek en in overleg otheo.be. In 2021 startte dit wereldwijde proces.

Meer dan ooit wordt duidelijk dat een inclusieve kerk niet alleen over goede wil gaat. Er is noodzaak aan een andere manier van kerk-zijn. Het recente synodale traject heeft drie kernwoorden: inclusie, participatie en missie otheo.be. Vandaag wil ik de betekenis en concrete implicaties van deze synodale vernieuwing belichten.

We mogen het synodale proces niet zien als een extra project naast het gewone kerkleven. Het is de basis waarop we alle pastorale initiatieven bouwen. De synode van 2023–2024 heeft benadrukt dat alle gedoopten een eigen stem en verantwoordelijkheid hebben in de Kerk kerknet.be.

We laten het niet meer over aan enkele clerici. Vrouwen en mannen delen in de drievoudige zending van Christus als priester. Jongeren en ouderen delen als profeet en koning. Stellen en alleenstaanden delen ook in deze missie. De synode heeft voor het eerst zowel bisschoppen als leken stemrecht gegeven kerknet.be.

Dat is niet alleen symbolisch maar structureel: het verandert de cultuur van de kerk. Participatie veronderstelt een mentaliteit van luisteren, en dat vraagt om vorming. De nationale synodale teams, ook in ons land, werken sinds kort aan programma’s die dieper luisteren en transparanter communiceren otheo.be.

Het synodale proces roept ons ook op om macht te herverdelen. Dit betekent dat beslissingen dichter bij de mensen genomen worden. In Vlaanderen is het bisdom Brugge een goed voorbeeld. Parochies worden nu geleid door pastorale teams. In deze teams beslissen vrouwen, gehuwde mannen en jongeren volwaardig mee.

De synode benadrukt dat het kerkelijk leven niet langs klerikale lijnen georganiseerd hoeft te worden kerknet.be. Waar vrouwen jarenlang onzichtbaar bleven, wordt hun rol nu erkend. De synodale vergadering sprak zich uit voor het nader onderzoeken van een diaconaat voor vrouwen. Verschillende delegaties vroegen naar méér ruimte voor vrouwelijke leiders kerknet.be. In ons land zien we al concrete stappen. Vele parochies worden geleid door vrouwelijke pastoraal werkers. Ik zie hoe hun creativiteit en menselijkheid een nieuwe dynamiek brengen.

In ons land zien we al concrete stappen. Vele parochies worden geleid door vrouwelijke pastoraal werkers. Ik zie hoe hun creativiteit en menselijkheid een nieuwe dynamiek brengen.

Een synodale kerk is ook een kerk die de rug toekeert naar exclusie. Paus Leo XIV benadrukte in zijn recentste exhortatie Dilexi Te. Hij zei dat we niet langer over armen, migranten en vrouwen mogen spreken als objecten van liefdadigheid. We moeten ze zien als broeders en zusters otheo.be otheo.be.

Het synodale proces heeft hierop doorgewerkt. In Brussel organiseerden we bijvoorbeeld luistersessies met werkzoekenden, migranten en vluchtelingen. Hun verhalen maakten duidelijk dat zij niet alleen materiële hulp zoeken, maar vooral waardering en inspraak.

Daardoor werden sommige liturgieën aangepast met meertalige voorbeden en gezamenlijke maaltijden. De synode vraagt ons lokaal te kijken naar de noden van de gemeenschap en daarna beslissingen te nemen kerknet.be.

Dit betekent dat we niet wachten op Rome om concrete problemen aan te pakken. We zoeken lokaal antwoorden, zoals de Vlaamse bisschoppen deden met hun document over pastorale nabijheid voor homoseksuele personen ipbsite.be.

Ten slotte nodigt synodaliteit ons uit om missionair te zijn. Door te luisteren en te delen ontdekken we wat Gods Geest vandaag van ons vraagt. Missionair zijn is niet primair nieuwe mensen overtuigen, maar onze eigen harten omvormen om getuigen te zijn van het evangelie. De synode zegt dat de Kerk moet leren van alle leden. Dit omvat ook hen die zich zwak of uitgesloten voelen otheo.be.

In Brugge bijvoorbeeld volgen we opleiding in diep luisteren; we leren oordelen uit te stellen en eerst te begrijpen. Want echte inclusie ontstaat wanneer mensen zich gehoord en gezien weten. Het uiteindelijke doel van synodaliteit is een cultuur van gemeenschap waar wij, als volk van God, samen onderweg zijn.

Laten we dus blijven inzetten op deze weg. Blijf niet aan de zijlijn staan, maar neem deel aan je lokale parochieraad, aan gespreksgroepen, aan diaconale projecten. Stel vragen: wie krijgt hier een stem? Wie mist kansen om gehoord te worden? Hoe kunnen wij de beslissingen dichter bij de basis nemen? En bovenal: durf te luisteren, vooral naar diegenen die we niet vanzelf horen. Dan bouwen we samen aan een Kerk die werkelijk synodaal en inclusiever is.

Terugkeer van devotie en traditie in de kerk anno 2025

Bronvermeldingen

Deze toespraak verwijst naar recente analyses van de synodale vernieuwing en uitspraken van de synode otheo.be otheo.be, het kernthema van inclusie, participatie en missie otheo.be, oproepen om de stem van vrouwen en leken te versterken kerknet.be en de pauselijke exhortatie Dilexi Te die de nadruk legt op solidariteit en gelijkwaardigheid otheo.be.

Toespraak 2 — Verbondenheid met LHBTQ+ Gelovigen

Beste aanwezigen,

Vandaag staan we stil bij een uiterst gevoelig maar essentieel onderdeel van een inclusieve kerk. Het betreft de verbondenheid met onze LGBTQ+ broeders, zusters en non-binaire medegelovigen. Voor velen van hen was de kerk lange tijd een plek waar ze niet welkom waren. Ze hoorden dat hun liefde zonde was. Of dat ze geduld moesten oefenen tot ze anders werden. Toch is de realiteit veranderd. De Vlaamse kerk heeft in de afgelopen jaren grote stappen gezet naar pastorale nabijheid voor LHBTQ+ personen. Deze beweging verdient onze aandacht, onze steun en onze doorwerking.

Het begint met een aanpassing van ons theologisch bewustzijn. In 1975 schreef de Congregatie voor de Geloofsleer in Persona Humana dat homoseksuele gevoelens niet altijd een vrije keuze zijn. Mensen met zulke gevoelens moeten met respect en begrip worden benaderd ipbsite.be.

Dat was al een belangrijke stap. Toch bleef in de catechismus de nadruk liggen op een zedelijk oordeel over seksuele handelingen. Recent hebben theologen zoals Willy Bombeek en Bénédicte Lemmelijn dit eenzijdige lezen van de Bijbel bekritiseerd.

Ze wijzen erop dat de teksten uit Leviticus en Romeinen in een specifieke context moeten worden begrepen. We hebben niet één bijbel, maar vele boeken. Deze zijn geschreven door mensen die hun ervaring van God hebben verwoord kerknet.be. Deze visie opent de deur naar een inclusieve bijbellezing waarin homoseksuele relaties niet op voorhand zondig worden verklaard.

De Vlaamse bisschoppen gaven in 2022 gevolg aan deze inzichten met hun document “Homoseksuele personen pastoraal nabij zijn”. Ze erkenden dat de kerk in Vlaanderen een structuur nodig heeft. Het doel is om LGBTQ+ gelovigen niet te veroordelen, maar te begeleiden ipbsite.be.

In elk bisdom werd een contactpunt Homoseksualiteit & geloof opgericht. Willy Bombeek coördineert deze werking. Hij benadrukt dat hun taak niet activistisch is maar relationeel. Men wil met LGBTQ+ mensen spreken, niet over hen kerknet.be.

Hij organiseert boterhamavonden waar gelovigen en bisschoppen samen eten en luisteren naar elkaars ervaringen kerknet.be. Deze ontmoetingen hebben al vele harten geraakt en grenzen verlegd. Mensen die zich jarenlang onzichtbaar voelden, kregen eindelijk de kans om hun verhaal te delen. Ze ervaren nu begrip en erkenning.

Ook liturgisch zijn er stappen gezet. In 2024 werd voor het eerst een oecumenische Pride-mis in Antwerpen gevierd. De kerk zat vol, een queer koor zong, en er werden aangrijpende getuigenissen gedeeld kuleuven.be. De ervaring liet zien dat religie en queer identiteit niet elkaar uitsluiten maar elkaar kunnen versterken.

Zulke vieringen laten een duidelijke boodschap klinken: je bent geliefd door God zoals je bent. De Vlaamse bisschoppen hebben intussen ook een formulier voor een zegen over koppels van hetzelfde geslacht gepubliceerd. Dat gebed erkent de relatie als bron van geluk en vrede ipbsite.be.

Het verschil met het sacrament van het huwelijk blijft bestaan. Maar de boodschap is helder. De kerk respecteert en ondersteunt liefdevolle relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht.

In mei 2024 onderschreven de Belgische bisschoppen bovendien de verklaring Dignitas infinita van de pauselijke mensenrechtenafdeling. Deze verklaring stelt dat ieder mens een intrinsieke waardigheid heeft. Daarnaast moeten alle vormen van geweld en discriminatie jegens LHBTI+ personen worden veroordeeld otheo.be.

Onze bisschoppen erkenden dat er in de kerk nog altijd homofobie bestaat en riepen op om dit te bestrijden. Aartsbisschop Luc Terlinden kondigde aan dat hij boterhamavonden zou organiseren om naar LHBTI+ gelovigen te luisteren otheo.be. Hiermee toont de kerkleiding dat dialoog geen luxe is maar een noodzaak.

Als parochiegemeenschap hebben wij de verantwoordelijkheid dit beleid concreet te maken. Dat kan door zichtbaar te zijn. Hang een regenboogvlag op Coming‑Outdag. Nodig queer gelovigen uit om een getuigenis te geven. Gebruik inclusieve taal in preken en gebeden. Laat in onze liederen horen dat Gods liefde alle mensen omarmt.

Liederen zoals “Wijs mij niet af” lenen zich perfect om een sfeer van verbondenheid te scheppen. In dat lied zingen we over trouw en acceptatie【30†L139-L147】. Taizé‑gezangen als “Ubi Caritas et Amor” (Waar liefde is, daar is God)【30†L157-L160】 zijn ook hiervoor geschikt. Ze scheppen een gevoel van gemeenschap. Ook dat is evangelisatie: laten zien dat de kerk een thuis biedt, geen hindernissen.

Het gaat niet alleen om statements. De echte verandering gebeurt in relaties. Durf te vragen: hoe voelt het voor jou om hier in de kerk te zijn? Wat heb jij nodig om je gezien te voelen? En durf te delen: wat betekent jouw geloof voor jou? In zo’n open ruimte kunnen wonden helen en kan vertrouwen groeien. Zoals Willy Bombeek zegt: “We moeten niet overtuigen, maar onze stem laten horen en samen zoeken”otheo.be.

Alleen zo zal onze kerk werkelijk een veilige haven zijn. Iedereen kan thuiskomen in de liefde van Christus, ongeacht geaardheid of identiteitsgevoel.

Bronvermeldingen

Deze toespraak baseert zich op recente teksten over pastorale nabijheid voor LHBTQ+ personen ipbsite.be, inzichten van theologen die oproepen om de bijbel inclusiever te lezen kerknet.be, de voorbeelden van boterhamavonden kerknet.be, de Antwerpse Pride‑mis kuleuven.be en de verklaring van de Belgische bisschoppen tegen homofobie otheo.be.

Toespraak 3 — Diversiteit, Sociale Gerechtigheid en Kunst van Inclusie

Lieve vrienden,

Onze derde toespraak zoomt in op een ander domein van de inclusieve kerk. Het betreft de brede diversiteit van mensen en hun leefomstandigheden. We spreken over culturele en etnische diversiteit. We praten ook over sociale gerechtigheid en armoede.

Daarnaast bespreken we toegankelijkheid voor mensen met beperkingen en het belang van kunst en symboliek. Een kerk die slechts een groep bedient, mist de rijkdom van Gods schepping. Een inclusieve kerk gaat de weg van Jezus, die zich liet raken door de meest uiteenlopende mensen.

Allereerst is er de culturele diversiteit. Vlaanderen is al lang geen monocultureel gebied meer. In parochies van Gent en Oostende bestaat een regenboog van nationaliteiten. Socioloog en pastor Didier Vanderslycke ziet echter dat de kerk hiermee nog worstelt. Hij noemt de pastorale aanpak momenteel te weinig planmatig. Hij vindt het ook opportunistisch.

Daarom is er nood aan interculturele leerprocessen. Parochies kunnen bewust kiezen voor meertalige vieringen, gemengde koren en gezamenlijke maaltijden. In sommige Gentse kerken worden al “regenboogvieringen” georganiseerd waar elke cultuur een lied, gebed of symbool inbrengt. Deze initiatieven tonen dat de kerk pas katholiek is wanneer zij ook daadwerkelijk universeel is. Ze vragen moed om vastgeroeste liturgische gewoontes open te breken, maar ze geven energie en laten mensen zich thuis voelen.

Naast culturele verschillen is er de kloof tussen arm en rijk. Paus Leo XIV vraagt in zijn exhortatie Dilexi Te om het woordje “armen” te vervangen door “broeders en zusters.” Hij pleit voor het verlaten van paternalistische liefdadigheid otheo.be.

Hij nodigt ons uit om structuren van uitsluiting te doorbreken. We moeten samenwerken met de armen zelf in onze solidariteitsacties. In onze Belgische context zien we projecten zoals ‘House of Compassion’ in Brussel. Hier komen mensen zonder papieren, psychisch kwetsbare personen en buurtbewoners samen voor gebed en engagement.

Parochies die voedselbedelingen organiseren, betrekken de hulpvragers in de voorbereiding. Zij koken mee. Zij denken mee. Zij bepalen mee wat er nodig is. Dat is inclusie: niet enkel geven, maar samen delen. Ook de Antwerpse armoedebeweging Lien en Co werkte met parochies aan een alfabetiseringsprogramma voor migranten. Gelovigen en nieuwkomers leren samen lezen en schrijven. Hierdoor vervagen kerkmuren en ontstaan banden.

Inclusie betekent verder dat onze kerkgebouwen en liturgie toegankelijk moeten zijn voor mensen met een beperking. Ook al is er al veel gedaan, er blijven drempels. We kunnen onze kerken voorzien van hellingbanen, duidelijke teksten in groot lettertype en ringleidingsystemen voor slechthorenden.

Misboekjes kunnen in brailleschrift beschikbaar zijn. Bovendien is het belangrijk mensen met een beperking zelf te laten participeren in de liturgie en parochietaken. Zij kunnen lector zijn, misdienaar of lid van de liturgieploeg, mits kleine aanpassingen.

Dit vergt niet zozeer geld als wel een mentaliteitsverandering. Beperkingen zien we niet als zwakheid maar als een andere manier van zijn. Bij veel kerken in Vlaanderen vind je het contactpunt Geloof en Licht. Vrijwilligers en mensen met een verstandelijke beperking komen hier samen. Ze bidden, eten en vieren samen. Zij tonen hoe rijk liturgie wordt wanneer iedereen zijn eigen kleur mag inbrengen.

Kunst en symboliek spelen een grote rol in deze inclusieve beweging. In de mijnkathedraal van Beringen hangt het lichtkunstwerk Cloisterama waarin regenboogkleuren langs de gotische bogen dansen. Het was een verzoek van de parochie om de multiculturele geschiedenis van de mijnstreek zichtbaar te maken. De kunstenaar verwerkte de regenboog als teken van Gods verbond. Het symboliseert ook de hedendaagse diversiteit【23†L119-L127】.

Het is ontroerend om te zien hoe deze lichtstralen de donkere kerk tot een warm thuis omvormen. Mensen van alle landen herkennen zich hier. Het ophangen van een regenboogvlag is ook betekenisvol. Foto’s van de parochieleden aan de muur zijn dat eveneens. Deze beelden spreken krachtiger dan duizend woorden. Ze zeggen: “Hier ben jij welkom.”

Tot slot wil ik de blik richten op de toekomst: jongeren. Jongeren ervaren vaak dat de kerk veraf staat van hun leven. Ze verlangen naar authenticiteit en rechtvaardigheid. Een inclusieve kerk nodigt hen uit om mee te bouwen. Projecten zoals de boterhamavonden rond LHBTQ+ gelovigen kerknet.be en interculturele maaltijden zijn voorbeelden waar jongeren een rol kunnen spelen.

Parochies kunnen jongeren verbinden met ouderen, bijvoorbeeld via kookprojecten voor senioren of digitale hulp. Jongeren kunnen ook de voortrekkers zijn bij het inzetten van sociale media en kunst om inclusie zichtbaar te maken. De synode herinnert ons eraan dat alle generaties nodig zijn om een missionaire kerk te vormen otheo.be.

Samengevat is een inclusieve kerk niet enkel een idee maar een dagelijkse keuze. Ze vraagt dat we samenwonen met mensen die anders zijn dan wij. Deze mensen zijn anderstaligen, armen, mensen met beperkingen, jongeren, ouderen en LGBTQ+ personen. Ze nodigt ons uit om te werken aan rechtvaardige structuren. Ze moedigt ons aan tot toegankelijke gebouwen, verbindende rituelen en symboliek die onze diversiteit viert.

Als we dat doen, kunnen we een regenboog van hoop uitstralen. Net als het kunstwerk van Beringen ziet iedereen zich weerspiegeld. Mogen we zo samen een kerk bouwen waar de liefde van Christus zonder grenzen stroomt.

Bronvermeldingen

Deze toespraak verwijst naar een training rond diversiteit in het katholiek onderwijs kerknet.be, het lichtkunstwerk Cloisterama als symbool voor inclusiviteit【23†L119-L127】, de pauselijke oproe p om armen als broeders te behandelen otheo.be en de nood aan inclusieve liturgie en participatie van mensen met een beperking (uit bronnen samengebracht in mijn onderzoek).

Ze behandelen respectievelijk het synodale proces en gelijke participatie, de verbondenheid met LHBTQ+-gelovigen, en diversiteit in cultuur en sociaal engagement. Elk onderdeel is onderbouwd met recente bronnen en voorbeelden.

FAQ

Wat betekent een inclusieve kerk in Vlaanderen?

Een inclusieve kerk in Vlaanderen is een geloofsgemeenschap. Iedereen kan volwaardig deelnemen aan liturgie. Dit geldt ongeacht afkomst, geaardheid, leeftijd, sociale positie of beperking. Men kan ook deelnemen aan dialoog en beslissingsprocessen.

Wat houdt het synodale proces van paus Franciscus in?

Het synodale proces nodigt alle gelovigen uit om samen te luisteren, te spreken en te beslissen. Het gaat om participatie, transparantie en het herverdelen van macht binnen de Kerk.

Hoe ondersteunt de Vlaamse Kerk LGBTQ+ gelovigen?

De Vlaamse bisschoppen richtten contactpunten op, organiseerden boterhamavonden, creëerden een zegenformulier en ondersteunen initiatieven zoals de Pride-mis in Antwerpen.

Wat zijn voorbeelden van inclusieve initiatieven in Vlaamse parochies?

Voorbeelden zijn meertalige vieringen, interculturele maaltijden, inclusieve koren, toegankelijkheidsaanpassingen, en projecten rond armoede waarin mensen zelf participeren.

Hoe kan mijn parochie zelf inclusiever worden?

Luister bewust naar anderen. Gebruik inclusieve taal. Maak diversiteit zichtbaar. Werk drempels weg. Betrek actief mensen met verschillende achtergronden in de gemeenschap.

Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.

Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.