Drie jaar na de invasie: Hoe Europa zich verdedigt tegen Rusland’s hybride oorlogvoering en de democratie beschermt

Drie jaar na de invasie van Oekraïne door Russische troepen blijft de impact op Europa enorm. Op 24 februari 2025 markeren we deze sombere mijlpaal. Het is een dag die herinnert aan de terugkeer van totale oorlog op Europese bodem na tachtig jaar relatieve vrede.

De afgelopen drie jaar hebben laten zien hoe hybride oorlogsvoering onze samenlevingen onder druk zet. Het is daarom van cruciaal belang om stil te staan bij de voortdurende dreiging. We moeten als Europese gemeenschap effectief kunnen reageren.

Oorlogvoering staat in schril contrast met de fundamenten van een sterke en inclusieve samenleving. Waar oorlog vernietiging, trauma en verdeeldheid zaait, draait de verdediging van democratie om het opbouwen van een vreedzame samenleving. Veiligheid, samenwerking en welzijn zijn daarbij kernwaarden.

Democratische samenlevingen floreren dankzij transparantie en wederzijds respect. Hybride oorlogsvoering ondermijnt echter precies deze waarden. Daarom is het essentieel dat we als burgers alert blijven. We moeten proactief zijn in het beschermen van de democratische principes. Deze principes houden onze gemeenschappen sterk.

Wie berichten over oorlog en internationale conflicten volgt, krijgt uiteenlopende claims en beelden te zien. Onze gids over propaganda herkennen en bronnen kritisch controleren helpt je die informatie te onderzoeken voordat je haar gelooft of deelt.

Wat is hybride oorlogvoering en waarom vormt het een bedreiging?

Hybride oorlogvoering combineert conventionele militaire acties met niet-militaire middelen zoals propaganda, cyberaanvallen en economische druk. Het doel? Politieke en strategische voordelen behalen zonder een formele oorlogsverklaring. Rusland heeft deze tactiek niet alleen verfijnd, maar ook systematisch toegepast in Oekraïne en de rest van Europa. Drie jaar na de invasie zijn de gevolgen hiervan nog steeds zichtbaar.

Voorbeelden van hybride oorlogvoering:

• Desinformatiecampagnes: Russische trollenfabrieken, zoals de “Internet Research Agency”, verspreiden nepnieuws. Verkiezingen, zoals Brexit en de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016, werden hierdoor beïnvloed. Ook vaccinaties en sociale bewegingen zijn doelwitten. Het uiteindelijke doel is verdeeldheid zaaien in Westerse samenlevingen.
• Cyberaanvallen: Een van de beruchtste aanvallen was “NotPetya” in 2017. Deze aanval begon in Oekraïne, maar verspreidde zich wereldwijd en veroorzaakte miljarden dollars aan schade. Recente cyberaanvallen, zoals de SolarWinds-hack en aanvallen op ziekenhuizen en overheidsinstanties, tonen hoe Rusland cyberwapens strategisch inzet.
• Economische druk: Rusland zet gasleveringen aan Europa in als politiek wapen. De Nord Stream-gascrisis is hiervan een goed voorbeeld. Tegelijkertijd gebruiken Russische oligarchen belastingparadijzen om invloed te kopen in Europese economieën.
• Politieke ondermijning: Rusland financiert extreemrechtse en extreemlinkse groeperingen in Europa. Dit gebeurt niet alleen via directe financiële steun. Het verspreiden van fake news en valse narratieven op sociale media gebeurt ook.
• Militaire dreiging en grensoverschrijdende provocaties: Rusland organiseert militaire oefeningen langs de grenzen van de Baltische staten en Scandinavië. Dit heeft als doel angst en instabiliteit te zaaien.

Ondersteunende initiatieven in Nederland en België

Verschillende organisaties in Nederland en België zijn actief om de impact van de oorlog te verzachten. Ze werken ook aan het tegengaan van desinformatie. Drie jaar na de invasie blijkt dat solidariteit en weerbaarheid belangrijker zijn dan ooit.

Hulp aan Oekraïne

• Caritas Vlaanderen: Biedt noodhulp en zamelt goederen in voor Oekraïne (caritasvlaanderen.be).
• Rode Kruis-Vlaanderen: Ondersteunt Oekraïense burgers met medische en humanitaire hulp (rodekruis.be).
• Plan International België: Biedt psychosociale hulp aan Oekraïense vluchtelingen, met speciale aandacht voor kwetsbare personen (planinternational.be).
• Stad Gent: Faciliteert opvang en ondersteuning voor Oekraïense vluchtelingen (stad.gent).
• Rijksoverheid Nederland: Biedt informatie en ondersteuning aan Oekraïense vluchtelingen in Nederland (rijksoverheid.nl).

Bestrijding van desinformatie

• EDMO BELUX: Samenwerking tussen Belgische en Luxemburgse onderzoeksinstellingen om desinformatie tegen te gaan (informatieprofessional.nl).
• Vlaams-Nederlandse EDMO-hub: Een initiatief van VRT, Knack en KU Leuven om nepnieuws te detecteren (computable.nl).
• VRT’s ‘Counterscam’ Project: Werkt samen met influencers en factcheckers om desinformatie op sociale media tegen te gaan (vrt.be).
• SMILES Project: Onderwijst jongeren in mediawijsheid en nepnieuwsdetectie via workshops (kb.nl).
• Nieuwscheckers: Een factcheck-initiatief van de Universiteit Leiden dat desinformatie ontmaskert (rijksoverheid.nl).

Hoe herhaling, veel kanalen en AI de controle van berichten bemoeilijken, lees je in de analyse van firehosing en propaganda met AI.

Samenvatting

Drie jaar na de invasie blijft de impact van hybride oorlogvoering op Europa groot. Rusland gebruikt desinformatie, cyberaanvallen, economische druk en militaire dreiging als strategische wapens. Europa heeft gereageerd met sancties, militaire en humanitaire hulp aan Oekraïne, en initiatieven om desinformatie tegen te gaan.

Organisaties in Nederland en België spelen een cruciale rol in het ondersteunen van Oekraïense vluchtelingen. Ze zijn ook belangrijk in het beschermen van democratische waarden. Ondanks de uitdagingen blijft de Europese veerkracht onmiskenbaar. Door samen te werken en waakzaam te blijven, bouwen we aan een veiliger en sterker Europa.

Bestrijding van desinformatie:

• EDMO BELUX: Dit project is een samenwerking tussen verschillende Belgische en Luxemburgse partners, waaronder de Vrije Universiteit Brussel en Mediawijs. Het richt zich op het bestrijden van desinformatie door middel van factchecking en onderzoek. informatieprofessional.nl
• Vlaams-Nederlandse EDMO-hub: Dit is een samenwerking tussen Vlaamse en Nederlandse organisaties. Enkele voorbeelden zijn VRT, Knack, KU Leuven en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Deze hub ontvangt Europese financiering om desinformatie te bestrijden. computable.nl
• VRT’s ‘Counterscam’ Project: Ondersteund door deCheckers en Chase, werken factcheckers en influencers samen. Ze bestrijden desinformatie via verhalende factchecks. Hierbij ligt de focus op jongeren. vrt.be
• SMILES Project: Een initiatief dat jongeren helpt om nepnieuws te bestrijden. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland ontwikkelde samen met partners workshops voor scholen en bibliotheken om jongeren mediawijzer te maken. kb.nl
• Nieuwscheckers: Dit is een factcheck-initiatief van de Universiteit Leiden. Het richt zich op het controleren van twijfelachtige uitspraken en nieuwsberichten. Het heeft ook als doel het aanleren van kritisch denken bij het publiek. rijksoverheid.nl

Deze initiatieven tonen de gezamenlijke inspanningen van Nederland en België. Ze bieden humanitaire steun aan Oekraïne. Tegelijkertijd gaan ze de verspreiding van desinformatie tegen.

Doe mee aan evenementen:

Neem deel aan lokale en Europese initiatieven die solidariteit tonen met Oekraïne en andere door agressie getroffen landen. Bijvoorbeeld, op 24 februari 2025 organiseren verschillende organisaties een demonstratie op Place Luxembourg in Brussel (centraal station). Deze is bedoeld om steun te betuigen aan Oekraïne en te protesteren tegen Russische agressie.

Welke kleine stap past vandaag bij jou?

Misschien gaf dit artikel woorden aan iets wat je al langer voelde. Misschien roept het vragen op, of wil je één inzicht verder onderzoeken.

Sta even stil bij deze vraag:

Wat wil ik meenemen uit dit artikel, en welke kleine stap past bij mijn mogelijkheden van vandaag?

Je kunt één gedachte opschrijven, een groeitaak uit het artikel proberen, steun vragen of bewust tijd nemen om alles te laten bezinken. Je hoeft niets te forceren. Ook rust nemen kan een passende stap zijn.

Van overleven naar leven. Van verdoving naar verbinding. Op jouw tempo.

Vind jouw volgende stap

Wil je verder lezen, maar weet je niet waar te beginnen? Onze startpagina helpt je een gids te kiezen rond narcisme begrijpen, herstel, trauma, zelfreflectie, grenzen, communicatie, kritisch denken of solidariteit.

Start hier: vind de gids die bij jouw vraag past.

Herkenning en uitwisseling

Soms helpt het om te lezen hoe anderen met vergelijkbare vragen omgaan. In onze Facebookgroep vind je ruimte voor herkenning en uitwisseling.

Je kiest zelf of je meeleest of deelneemt aan een gesprek, en wat je over jezelf wilt delen. Je hoeft je verhaal niet te vertellen om erbij te mogen horen.

Was dit artikel waardevol voor jou? Bewaar het gerust om later opnieuw te lezen, of deel het met iemand voor wie het steun of inzicht kan bieden.

Zelfzorg en solidariteit vormen onze basis

Op narcisme.blog verbinden we persoonlijke groei met zorg voor elkaar. We bieden psycho-educatieve informatie, reflectievragen en praktische oefeningen om jezelf, relaties en maatschappelijke patronen beter te begrijpen.

We willen bijdragen aan meer bewustwording, gezonde grenzen, verbinding en menselijk handelen. Daarbij kijken we zowel naar wat iemand zelf kan oefenen als naar de steun en omstandigheden die daarvoor nodig zijn.

Menselijke waardigheid, respect en geweldloze communicatie staan centraal. We wijzen haat, geweld, discriminatie en racisme af.

We bespreken schadelijk gedrag en maatschappelijke mechanismen zonder mensen tot een etiket te reduceren. Onze informatie ondersteunt inzicht en reflectie en vervangt geen persoonlijke diagnostiek of behandeling.

Zie je een fout of heb je een inhoudelijke vraag?

We streven naar zorgvuldige, begrijpelijke en actuele informatie. Toch kan er een fout, onduidelijkheid of ontbrekende nuance in een artikel staan.

Meld een fout of stel je vraag via het contactformulier. Vermeld de link naar het artikel, de passage waarover het gaat en een korte toelichting. Voeg gerust een relevante bron toe als die je melding verduidelijkt.

Eén duidelijke melding via dit formulier helpt ons je vraag overzichtelijk te behandelen. We beoordelen meldingen zorgvuldig en corrigeren of vullen informatie aan waar nodig. Verzoeken om inhoud te verwijderen bekijken we individueel.

Dank je dat je meedenkt en helpt onze informatie te verbeteren.

Liefs,
Annemie en Johan Persyn-Declercq (auteurs)

update : 09102026

Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.

Als je ons wilt steunen kunt U dat gratis door uw aankopen bij bol.com