Executive summary
Ten eerste: preoperatieve (respiratoire) fysiotherapie is meer dan “wat ademhalingsoefeningen”; het is een doelgerichte voorbereiding om postoperatieve longcomplicaties zoals atelectase en pneumonie te helpen voorkomen en het herstel te ondersteunen. Preoperatieve fysiotherapie bij hartchirurgie: technieken en voordelen omvatten verschillende benaderingen om de uitkomst voor patiënten te optimaliseren.
Vervolgens: het sterkste bewijs in de cardiale chirurgie ligt bij preoperatieve inspiratoire spiertraining (IMT) met een drempel/threshold-apparaat bij hoogrisicopatiënten; dit kan postoperatieve longcomplicaties en hospitalisatieduur verminderen.
Daarom: veel centra werken met screening + gerichte training (bv. dagelijkse ademspiertraining voor wie hoog risico heeft, plus educatie en beweeg-/ademadviezen voor iedereen).
Daarnaast: voor patiënten met (meestal) sternotomie is het slim om vóór de operatie vier “basisvaardigheden” te automatiseren:
- buik- en flankademhaling (en “totale ademhaling” als rustige combinatie),
- Huff-techniek (gefocuste uitademing om slijm te verplaatsen),
- incentive spirometrie (alleen als het in jouw traject gebruikt wordt),
- ‘en bloc’ transfer (draaien als één blok/log-roll om het borstbeen te sparen).
Tot slot: incentive spirometrie is niet “magisch”; als enige maatregel wordt routinegebruik (o.a. na CABG) niet aanbevolen, maar als onderdeel van een bundel (diepe ademhaling, huff/hoest, vroege mobilisatie, goede pijnstilling) kan het wél een nuttige cue zijn—mits goede instructie en opvolging.
Waarom dit ertoe doet
Stel: je gaat binnenkort planbaar (“electief”) openhartchirurgie ondergaan met sternotomie. Dan is het vrijwel onvermijdelijk dat je ademhaling rond de operatie minder diep wordt door wondpijn, medicatie en vermoeidheid; bovendien kan slijm zich makkelijker opstapelen.
Daarom benadrukken ziekenhuizen consequent: regelmatig dieper ademen, slijm mobiliseren (huff/hoest) én bewegen helpen om longproblemen te voorkomen en om de longen weer “open” te krijgen.
Vervolgens komt de evidence-hoek: een Cochrane-review over preoperatieve fysiotherapie met oefencomponent bij electieve hartchirurgie concludeert dat (op basis van kleine trials) het risico op atelectase en pneumonie én de ligduur kan dalen.
En als je nog specifieker kijkt, dan laat een grote RCT uit UMC Utrecht zien dat preoperatieve IMT bij hoogrisicopatiënten het percentage relevante postoperatieve longcomplicaties en pneumonie kan verminderen, met ook een kortere hospitalisatieduur.
Bovendien bevestigt recentere synthese (systematische review/meta-analyse) dat respiratoire spiertraining vóór hartchirurgie geassocieerd is met minder postoperatieve longcomplicaties en pneumonie, plus gemiddeld kortere opnameduur.
Veiligheid en contra-indicaties
Eerst en vooral: dit is een gids, geen vervanging van jouw cardiochirurgisch team of fysiotherapeut. Dus: heb je pijn op de borst, plots toegenomen benauwdheid, duizeligheid/flauwvallen, koorts, “griepgevoel”, onrustige hartkloppingen of braken—stop dan en neem contact op met je zorgverlener.
Vervolgens, een paar praktische veiligheidsregels die in patiëntfolders letterlijk terugkomen:
- Duizelig bij diepe ademhaling? Dan pauzeer je, adem je rustig, en herneem je pas als het weg is.
- Herhaal huffen/hoesten niet eindeloos: meerdere bronnen adviseren om huffen niet vaker dan enkele keren na elkaar te doen (bv. maximaal ~3), om hyperventilatie/duizeligheid te vermijden en omdat te veel “krachtwerk” vermoeit.
- Sternotomie vraagt respect: het borstbeen heeft tijd nodig om te genezen (vaak rond 6 weken voor botgenezing als “basis”, terwijl sommige folders ook spreken over langere volledige belastbaarheid).
Daarom, bij sternotomie hoort een duidelijke “bewegingslogica”: vermijd asymmetrische trekkende/duwende bewegingen, gebruik beide armen symmetrisch en vertrouw bij transfers vooral op je benen en een “en bloc”-strategie.
Ten slotte, specifiek voor incentive spirometrie:
- Contra-indicatie in de AARC-richtlijn: patiënten die niet goed geïnstrueerd of gesuperviseerd kunnen worden om correct te oefenen.
- Daarnaast: de richtlijn benadrukt dat effectiviteit afhangt van goede instructie en voldoende uitvoering.
Technieken die je vóór de operatie oefent
Hieronder krijg je per techniek een “doe-het-nu”-stappenplan. Ik schrijf het bewust alsof ik naast je sta, want juist die concrete cues (“schouders laag”, “adem 3 tellen vast”) maken het verschil.
Buikademhaling
Waarom? Omdat je hiermee efficiënt, rustig en diep ventileert—zonder “hoog in de schouders” te gaan. Bovendien wordt dit in hartchirurgische revalidatiefolders expliciet als kerntechniek benoemd.
Stap-voor-stap (zittend of in ruglig)
Ten eerste ga je mooi rechtop zitten (of je ligt comfortabel), met schouders ontspannen.
Vervolgens:
- Leg beide handen op je buik. De borstkas beweegt zo weinig mogelijk mee.
- Adem 3–4 tellen rustig in door de neus: laat je buik ontspannen “opbollen” onder je handen.
- Houd géén spanning vast; het is geen persmoment.
- Adem 6–8 tellen uit door de mond: je buik zakt weer, je kan met de handen zacht mee begeleiden.
- Daarom: pauzeer 1–2 rustige ademhalingen als je merkt dat je “te veel” doet.
Snelle zelfcheck
- Goed: buik beweegt, schouders blijven laag.
- Fout (en heel typisch): schouders heffen, hals spannen, sneller gaan ademen.
Flankademhaling
Waarom? Omdat je hiermee de ribbenkast “breed” laat worden en de laterale longdelen helpt ventileren; in sommige hartchirurgische oefenfolders wordt flankademhaling expliciet naast buik- en borstademhaling gezet als onderdeel van “totale ademhaling”.
Stap-voor-stap
Ten eerste: kruis je armen, met je handen onder je oksels (zodat je ribbenkast lateraal onder je handdruk zit).
Vervolgens:
- Adem 3–4 tellen in door de neus.
- Denk: “ribben duwen mijn handen opzij” → borstkas wordt breder.
- Adem 6–8 tellen uit door de mond → ribbenkast wordt weer smaller.
- Dus: opnieuw, maar rustig—kwaliteit boven kwantiteit.
Veelgemaakte fout
Je “neemt de shortcut” door bovenin te hijgen. Daarom: schouders blijven laag en achter, nek zacht.
Topademhaling (alleen indien géén sternotomie)
Je vroeg dit expliciet, dus ik noteer het ook expliciet: bij een sternotomie wil je doorgaans vermijden dat je ademhaling een uitgesproken “claviculaire” patroon wordt met schouderlift/trek op de bovenste borstkas. Dit sluit aan bij sternal-precaution logica: vermijd activiteiten boven schouderniveau en asymmetrische trekkrachten in de vroege fase.
Daarom: topademhaling beschouw je hier als optie bij geen sternotomie (bv. minimaal invasieve aanpak zonder opensplijten van het borstbeen), en liefst alleen na individuele instructie.
Stap-voor-stap (zonder sternotomie)
Ten eerste zit je rechtop.
Vervolgens:
- Eén hand hoog op de borst (bovenste borstbeen/borstkas), één hand laag op de buik.
- Adem rustig in door de neus en laat vooral de bovenste hand zacht meebewegen—zonder schouders op te trekken.
- Adem langzaam uit door de mond; herstel nadien weer naar buik/flank (want topademhaling is zelden je “basisstand”).
De Huff-techniek stap-voor-stap
Waarom? Omdat huffen (gefocuste, geforceerde uitademing met open keel) slijm kan verplaatsen richting grotere luchtwegen, waarna je eventueel effectiever kan hoesten.
Zo doe je het (de “spiegel beslaan”-cue)
Ten eerste: ga rechtop zitten.
Vervolgens:
- Adem rustig in (normaal of diep, afhankelijk van wat je fysiotherapeut afspreekt).
- Open je mond en houd je keel “open”.
- Adem in één krachtige, snelle uitademing uit alsof je een spiegel of brillenglazen laat beslaan.
- Pauzeer en neem weer controle-ademhaling (rustig in/uit).
- Herhaal huffen enkele keren, maar niet eindeloos (veel instructies adviseren maximaal een paar keer na elkaar).
- Als huffen hoest uitlokt en je voelt slijm “hoog” zitten: hoest dan gericht.
Sternotomie-tip (pijncontrole = betere techniek)
Daarom ondersteun je bij (verwachte) pijn je borstbeen met een kussen of opgerolde handdoek (tegendruk), zoals ziekenhuizen adviseren.
Correcte uitvoering van incentive spirometrie
Eerst dit nuancepunt (heel belangrijk): in de AARC-richtlijn staat dat incentive spirometrie alleen niet aanbevolen is als routinemaatregel om postoperatieve longcomplicaties te voorkomen (en specifiek ook niet routinematig na CABG). Tegelijk raadt diezelfde richtlijn wél aan om het—als het gebruikt wordt—te combineren met diepe ademhaling, hoest/huff, vroege mobilisatie en adequate pijnstilling.
Met andere woorden: als jouw ziekenhuis het inzet, dan wil je het vooral goed doen.
Volume-georiënteerde spirometer (voorbeeld “Coach 2”-achtig toestel)
Ten eerste: zit rechtop, toestel rechtop op ooghoogte.
Vervolgens:
- Adem volledig uit (zonder mondstuk).
- Lippen strak rond mondstuk.
- Adem langzaam en diep in (zuigen), en probeer de indicator in de “doelzone” te houden.
- Houd de adem 2–6 seconden vast (als dat comfortabel gaat).
- Haal mondstuk uit de mond, adem uit, en neem even rustig herstelademen.
- Herhaal (in de aangehaalde folder: 5 herhalingen per oefenblok).
- Registreer/onthoud je hoogste volume en werk naar een afgesproken “streefwaarde” toe.
Frequentie (realistisch en evidence-aware)
De AARC-richtlijn zegt: er is geen “perfect bewezen” frequentie; in trials zie je o.a. 10 ademteugen elk 1–2 uur of 10 ademteugen 5×/dag.
Daarom kies je preoperatief meestal een leerfrequentie (zie oefenschema’s verder) en postoperatief volg je het lokale protocol.
Flow-georiënteerde spirometer (bv. 3-ballen/“Triflo”-type)
Omdat veel ziekenhuizen in de Lage Landen nog met “balletjes” werken, hierbij de kerncues uit patiëntfolders:
- Adem eerst rustig uit.
- Mondstuk in de mond en sluit goed af met je lippen.
- Adem (relatief) krachtig maar gecontroleerd in zodat 1–2 (of 3) balletjes stijgen. Belangrijk: liever 1 balletje langer hoog dan 3 heel kort.
- Doe dit niet eindeloos achter elkaar: sommige folders adviseren een beperkt aantal (bv. maximaal 5) achtereen en dan weer normaal ademen.
De ‘en bloc’ transfertechniek
Dit is het deel dat mensen vaak onderschatten. En toch: als je dit vóór de operatie oefent, bespaar je jezelf (en je borstbeen) nadien veel frustratie.
Kernprincipe
Bij in en uit bed komen “trek je jezelf niet recht” (geen sit-up). In plaats daarvan draai je op je zij en duw je op met de elleboog—zoals expliciet beschreven in revalidatie-adviezen na hartchirurgie.
Uit bed komen (log-roll / en bloc) – stap voor stap
Ten eerste:
- Ga op je rug liggen met knieën licht gebogen.
Vervolgens: - Draai schouders–romp–heupen samen naar één zijde (alsof je als één blok draait).
- Laat je onderbenen over de rand van het bed “zakken” terwijl je bovenlichaam mee naar zijlig komt.
- Duw jezelf omhoog tot zit met steun via je elleboog/onderarm (zoals aangeleerd door kinesitherapie).
- Adem rustig door tijdens de hele transfer.
Van stoel naar stand
Daarom: niet hard opduwen met beide armen op de leuning; gebruik vooral de kracht in je benen.
Oefenschema’s en progressie in de weken vóór de operatie
Je vroeg expliciet: “als details ontbreken, geef opties (1–4 weken) en onderbouw.” Dus: hier komen drie realistische scenario’s. De rode draad is telkens hetzelfde: eerst techniek, daarna pas volume.
Scenario met korte voorbereiding
Als je slechts een korte pre-op periode hebt, dan focus je op “vaardigheden inslijpen”:
- UZ Leuven adviseert om ademhalingsoefeningen vóór de operatie al te oefenen en dit 2× per dag te doen.
- Bovendien laat recent onderzoek zelfs bij zeer korte IMT-duren effecten zien (bv. 3 dagen IMT bij klepchirurgie met minder longcomplicaties); dit ondersteunt het idee dat “iets doen” beter kan zijn dan niets—zeker als het veilig en begeleid is.
Dagelijks schema (±10–15 min totaal)
Ten eerste (ochtend):
- 5–10 rustige buikademhalingen (3–4 tellen in, 6–8 tellen uit).
- 5–10 flankademhalingen.
- 2–3 huffs, daarna rustig ademen.
Vervolgens (avond): herhaal hetzelfde.
Tot slot: 2–3 keer per week kort “en bloc” uit bed oefenen (droog trainen).
Scenario met gemiddelde voorbereiding
Dit is het scenario dat vaak het best aansluit bij wachtlijsten en preoperatieve trajecten.
Waarom 2–4 weken vaak genoemd wordt
- In de grote RCT van Hulzebos et al. varieerde de trainingsduur preoperatief grofweg van 14 tot 90 dagen (gemiddeld ~30 dagen), zonder bijwerkingen tijdens/na trainingssessies.
- In meta-analyses en trials zie je bovendien verschillende startmomenten en intensiteiten; daarom is “2–4 weken” een pragmatische middenweg als je voldoende tijd hebt.
Praktisch weekschema (ademhaling + transfer + conditie)
Ten eerste (dagelijks):
- 2–3 ademhalingsblokken per dag, elk 5–7 minuten: buik + flank + (optioneel) totale ademhaling, telkens 5–10 herhalingen.
- Huff alleen toevoegen als je slijm hebt of het als vaardigheid wil automatiseren (2–3 herhalingen).
Vervolgens (3–5 dagen per week): - Rustig wandelen/fietsen binnen je cardiologische grenzen (je team kan dit individualiseren).
Tot slot (dagelijks micro-oefenen): - 1× “en bloc” in/uit bed oefenen + 1× van stoel naar stand met beenkracht.
Scenario met ruimere voorbereiding
Als je 4–6 weken (of langer) hebt, kun je—naast respiratoire skills—ook meer “prehabilitatie” doen.
- In een trial met een verwacht wachten van ≥6 weken werd een 4–6 weken multimodaal prehabilitatieprogramma onderzocht (training + ondersteuning), wat aantoont dat zulke duur in de praktijk haalbaar kan zijn bij planbare chirurgie.
- Een recente systematische review/meta-analyse/meta-regressie over exercise-based prehabilitation vóór cardiale chirurgie rapporteert verbeteringen in functionele capaciteit en minder respiratoire complicaties, met grotere effecten in programma’s van ≥4 weken.
Daarom: als je de tijd hebt, combineer je de respiratoire technieken uit deze gids met een breder (veilig) beweegplan en—indien je hoog risico hebt—met IMT volgens jouw centrumprotocol.
voorbeeldmaterialen
Hierbij een compacte, maar hoogwaardige “bibliotheek” van Nederlandstalig materiaal—met nadruk op ziekenhuizen en beroepsorganisaties.
Preoperatieve ademhaling en prehab (NL/BE, officieel)
- UZ Leuven: ademhalingsoefeningen vóór/na operatie (start vóór de operatie; 2×/dag oefenen).
- St. Antonius Ziekenhuis: preoperatieve fysiotherapie bij hartoperatie (screening + threshold-ademspiertraining bij verhoogd risico; dagelijks trainen).
Ademhaling, huffen, hoesten – heldere stapjes (NL, officieel)
- Amsterdam UMC: ademhalingsoefeningen en huff/hoest (uurfrequentie post-op; techniek met adem-vasthouden).
- Radboudumc: huffen uitgelegd met “spiegel beslaan”-cue.
- Anna Ziekenhuis: ACBT (active cycle) met huff/hoest + verwijzing naar KNGF-instructiefilm.
- Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie: beroepsvereniging; wordt door ziekenhuizen gelinkt als bron voor instructiefilm (via ACBT-pagina).
- Nederlandse Vereniging voor Ziekenhuisfysiotherapie: beroepsvereniging ziekenhuisfysiotherapie (handig als “kwaliteitsanker” achter intramurale fysiotherapie).
Incentive spirometrie – instructie én evidence
- American Association for Respiratory Care: richtlijn Incentive Spirometry: 2011 (contra-indicaties, frequentie-voorbeelden, en de nuance “niet alleen gebruiken”).
- Patiëntenfolder “Cliniflo” (gebruik, houding, wondondersteuning) van Haaglanden Medisch Centrum.
Sternotomie-leefregels + en bloc transfer (BE, officieel, heel concreet)
- AZ Sint-Elisabeth Zottegem (SEZZ) brochure “Verantwoord bewegen na hartchirurgie”: ademhaling (buik/flank/borst), incentive spirometer instructie en vooral: “niet rechttrekken in bed; op zij en met elleboog opduwen”.
- Operatietechniek sternotomie en genezingsduur (±6 weken) bij Universitair Ziekenhuis Gent (thoraxheelkunde-pagina).
Video-voorbeelden (klikbaar)
Triflo/ademhalingsoefeningen (ziekenhuis, NL): zoekresultaat met Laurentius Ziekenhuis.
ACBT-instructiefilm (YouTube; gelinkt door ziekenhuisfolder).
Huffen-video (ziekenhuis/klinische setting, NL): zoekresultaat met OLVG.
Bronnenlijst preoperatieve respiratoire fysiotherapie voor openhartchirurgie met sternotomie
Omdat je straks vooral “wat is betrouwbaar én meteen bruikbaar?” nodig hebt, vind je hieronder een compacte, klikbare en geannoteerde bronnenlijst (±25 top-items), logisch gegroepeerd en duidelijk gelabeld.
Ziekenhuisfolders en patiëntleaflets
- Preoperatieve fysiotherapie bij een hartoperatie (FYS 59-AD) — St. Antonius Ziekenhuis — Type: patiëntenfolder / ziekenhuisprotocol. Ten eerste beschrijft deze PDF heel concreet wat “pre-op longfysiotherapie” inhoudt (inclusief ademspiertraining met een Threshold en educatie). Vervolgens helpt het je om te herkennen wie meer begeleiding nodig heeft en hoe het thuisschema eruitziet.
URL (PDF): https://www.antoniusziekenhuis.nl/preoperatieve-fysiotherapie-bij-een-hartoperatie/pdf_download - Mobilisatie en ademhalingsoefeningen (postoperatief) – patiëntenfolder — Erasmus MC — Type: patiëntenfolder (met pre-op instructie). Belangrijk is dat deze folder expliciet aanbeveelt om al 2 weken vóór de operatie te starten met ademhalings- en hoesttechnieken; daarnaast staan er heldere stapjes voor “ademhaling verdiepen”, huffen en hoesten.
URL (pagina + PDF-downloadknop): https://www.erasmusmc.nl/nl-nl/patientenfolders/mobilisatie-en-ademhalingsoefeningen-postoperatief-fldr-pq4u1523863444ou1e - Ademhalingsoefeningen vóór en na een operatie — UZ Leuven — Type: ziekenhuispagina (met instructie/filmmateriaal op de site). Ten eerste motiveert deze pagina waarom je preoperatief al oefent; vervolgens bundelt ze het praktisch in drie blokken: diep in-/uitademen, huffen, hoesten (en postoperatief vaker herhalen).
URL: https://www.uzleuven.be/nl/ademhalingsoefeningen-voor-en-na-een-operatie - Ademhalingsoefeningen na open hartoperatie (folder 503426) — HagaZiekenhuis — Type: patiëntenfolder. Daarom is dit een sterke “standaardfolder” voor sternotomiecontext: je krijgt een eenvoudig adem- en ophoestprotocol (incl. huff) dat aansluit bij de vroege post-op fase, en dat je pre-op al kunt inoefenen.
URL (PDF): https://folders.hagaziekenhuis.nl/patientenfolders/503426-ademhalingsoefeningen-na-open-hartoperatie.pdf - Verantwoord bewegen – hartchirurgie — SEZZ (AZ Sint-Elisabeth Zottegem) — Type: patiëntenbrochure (PDF). Ten eerste legt dit document sternotomie-uitgangspunten uit (o.a. hersteltijd borstbeen); vervolgens koppelt het daaraan concrete leefregels, bewegen en ademhalingsoefeningen die vaak ook al pre-op geoefend worden om “het na de ingreep te kennen”.
URL (PDF): https://www.sezz.be/wp-content/uploads/2021/12/verantwoord-bewegen-hartchirurgie.pdf - Hartoperatie: een nieuwe start — AZ Turnhout — Type: uitgebreide patiëntenbrochure (PDF). Dit is nuttig omdat het expliciet een preoperatief kinesitherapie-luik bevat (ademhalingstechnieken vooraf aanleren), en tegelijk de rationale geeft: longcomplicaties voorkomen en vlotter mobiliseren.
URL (PDF): https://www.azturnhout.be/sites/default/files/infoland/export/c014f2d3-580d-4de4-a03b-1b4caa79f0ce/pati%C3%ABnteninformatie%20hartoperatie%20een%20nieuwe%20start.pdf - Ademhalingsoefeningen (SMI/FET) + Triflo-instructie — Albert Schweitzer ziekenhuis — Type: patiëntenfolder (PDF). Handig, omdat je hier zowel de “Sustained Maximal Inspiration”-benadering als Forced Expiratory Technique (huff) terugvindt én bovendien een duidelijke Triflo-handleiding (in- én uitademing).
URL (PDF): https://www.asz.nl/folders/oefenen_342/ademhalingsoefeningen.pdf
Beroepsverenigingen en richtlijnen
- Preventie van postoperatieve pulmonale complicaties bij pulmonaal belaste patiënten – richtlijn (startpagina) — Richtlijnendatabase — Type: Nederlandse multidisciplinaire richtlijn (FMS/NVA-initiatief). Ten eerste geeft deze richtlijn de actuele NL-kaders voor risicostratificatie en preventie van PPC; daarom is het een goede “ankerbron” als je lokale protocollen voor prehabilitatie wilt onderbouwen.
URL: https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/preventie_van_postoperatieve_pulmonale_complicaties_bij_pulmonaal_belaste_pati_nten/startpagina_-_preventie_van_postoperatieve_pulmonale_complicaties_bij_pulmonaal_belaste_pati_nten.html - Module: Longfysiotherapie (binnen dezelfde NL-richtlijn) — Richtlijnendatabase — Type: richtlijnmodule. Concreet raadt de werkgroep aan om preoperatief adem(verdiepings)oefeningen te starten (eventueel met incentive spirometer) en bespreekt ze wanneer gespecialiseerde technieken (sputum-evacuatie/ademspiertraining) aangewezen zijn.
URL: https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/preventie_van_postoperatieve_pulmonale_complicaties_bij_pulmonaal_belaste_pati_nten/longfysiotherapie.html - De Nederlandse Vereniging voor Ziekenhuisfysiotherapie (NVZF) — Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (NVZF-pagina) — Type: beroepsvereniging / netwerk. Daarom is dit nuttig als “professionele kapstok”: je vindt er de positionering van ziekenhuisfysiotherapie en de juiste ingang naar richtlijn- en kwaliteitsinitiatieven in de 2e lijn.
URL: https://www.kngf.nl/bi/nvzf/ - Belgische Vereniging voor Respiratoire Kinesitherapie (BVRK) — ABKR-BVRK — Type: beroepsvereniging (BE). Vervolgens is dit een goede plek om (Vlaams/Belgisch) respiratoir-kinesitherapeutische expertise en wetenschappelijke doorverwijzingen te vinden, zeker als je inspiratie zoekt voor sputum-evacuatie en ademhalingstechnieken.
URL: https://www.abkr-bvrk.be/nl/
Peer-reviewed studies en systematic reviews
- Hulzebos et al., 2006 — “Preoperative intensive inspiratory muscle training…” (CABG, RCT) — Hulzebos EHJ et al., JAMA — Type: RCT (hoogrisicopatiënten). Ten eerste is dit de klassieker die laat zien dat preoperatieve IMT bij CABG-patiënten PPC’s en opnameduur kan verlagen; daarom wordt deze studie vaak geciteerd in prehabilitatieprotocollen.
URL (PubMed, niet in het Nederlands beschikbaar): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17047215/ - Hulzebos et al., 2012 — “Preoperative physical therapy for elective cardiac surgery patients” — Hulzebos EHJ et al. — Type: (Cochrane) systematische review. Vervolgens vat dit overzicht samen welke preoperatieve fysieke therapieën (incl. adem/IMT-componenten) PPC’s en ziekenhuisverblijf kunnen beïnvloeden, en benoemt het ook de beperkingen van kleine trials.
URL (PubMed, niet in het Nederlands beschikbaar): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23152283/ - de Moura et al., 2024 — “Preoperative respiratory muscle training reduces…” — de Moura JFC et al., Journal of Physiotherapy — Type: systematische review (RCT’s) met meta-analyse. Belangrijk is dat deze review specifiek kijkt naar electieve open cardiale chirurgie en effecten op PPC’s, pneumonie, MIP en ligduur; daardoor is dit een moderne “evidence update” voor IMT/RMT.
URL (PubMed, niet in het Nederlands beschikbaar): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38036402/ - Ge et al., 2018 — “Inspiratory muscle training is associated with decreased PPCs…” — Ge X et al. — Type: systematische review/meta-analyse (met trial sequential analysis). Ten eerste onderbouwt dit dat preoperatieve IMT PPC’s kan reduceren (cardiothoracaal + bovenbuik); daarnaast is het methodologisch interessant door TSA-correctie voor random errors.
URL (PubMed, niet in het Nederlands beschikbaar): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29705543/ - Gomes Neto et al., 2017 — “Pre- and postoperative inspiratory muscle training…” — Gomes Neto M et al. — Type: systematische review/meta-analyse. Vervolgens is dit nuttig omdat het expliciet de combinatie pre- én postoperatieve IMT meeneemt en effecten op ligduur en longfunctie rapporteert.
URL (PubMed, niet in het Nederlands beschikbaar): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27154820/ - Freitas et al., 2012 — “Incentive spirometry for preventing pulmonary complications after CABG” — Freitas ERFS et al. — Type: (Cochrane) systematische review. Daarom is dit je “kritische reality-check” bij incentive spirometrie na CABG: de review bespreekt het (gebrek aan) overtuigend voordeel in de trials en wijst op methodologische beperkingen.
URL (PubMed, niet in het Nederlands beschikbaar): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22972072/
Instructievideo’s
- Fysiotherapie oefening: Huffen — OLVG — Type: instructievideo. Ten eerste is dit een korte, laagdrempelige demonstratie van huffen (Forced Expiratory Technique), geschikt om pre-op al te begrijpen wat “spiegel laten beslaan” praktisch betekent.
URL (video): https://www.youtube.com/watch?v=Ye1S-xHzElM - In uit bed komen — Radboudumc — Type: instructievideo (transfer/bedmobiliteit). Vervolgens is dit heel bruikbaar als visuele uitleg van “en bloc/log-roll” principes: draaien en opduwen zonder torsie, wat conceptueel goed past bij sternale voorzichtigheid.
URL (video): https://www.youtube.com/watch?v=qTEp8ngTTKU - Ademhalingsoefeningen na een long- of buikoperatie — Jeroen Bosch Ziekenhuis — Type: instructievideo. Daarnaast is dit een heldere ziekenhuisuitleg over postoperatieve ademhalingsoefeningen (met relevantie voor thoraxchirurgie in het algemeen); bovendien wordt deze video expliciet als “goed voorbeeld” genoemd door Amsterdam UMC in hun ademhalingsadviezen.
URL (video): https://www.youtube.com/watch?v=mcTpXmKvipY
Voorbeeldmaterialen
- Het gebruik van longfunctietrainer Cliniflo — HagaZiekenhuis — Type: apparaat-instructie / patiëntenfolder (PDF). Ten eerste legt dit document uit waarom je na chirurgie dieper moet ventileren; vervolgens krijg je stap-voor-stap “hoe zuig je correct” en hoe vaak (met aandacht voor wondsteun).
URL (PDF): https://folders.hagaziekenhuis.nl/patientenfolders/1224-het-gebruik-van-longfunctietrainer-cliniflo.pdf - Tri-Ball – Incentive spirometer (handleiding NL) — Henrotech — Type: fabrikantenhandleiding (PDF). Daarom handig als je een “3-ballen”-trainer (Triflo-achtig) in handen hebt: je ziet meteen het principe (balletjes als feedback) en de flowdrempels per kamer.
URL (PDF): https://henrotech.be/sites/default/files/field/manual/triballNL.pdf
Verdere verdieping
- Guidelines for Perioperative Care in Cardiac Surgery: ERAS Society Recommendations (2019) — Engelman DT et al., JAMA Surgery — Type: consensus guideline (ERAS). Niet in het Nederlands beschikbaar; wél een kernbron om prehabilitatie, patiënteducatie en perioperatieve “bundles” te plaatsen binnen het bredere ERAS-kader voor cardiale chirurgie.
URL (PubMed): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31054241/ - Perioperative Care in Cardiac Surgery: Joint Consensus Statement (ERAS Cardiac + ERAS International + STS) — Grant MC et al., The Annals of Thoracic Surgery — Type: internationale expert consensus (met The Society of Thoracic Surgeons als partner). Vervolgens is dit dé brug tussen ERAS Cardiac en STS: het document zet program-elementen fasegewijs neer en is open access via PDF.
URL (open access PDF; niet in het Nederlands beschikbaar): https://iperfusion.org/wp-content/uploads/2024/01/PIIS0003497523013176.pdf - AARC Clinical Practice Guideline: Incentive Spirometry (2011) — American Association for Respiratory Care — Type: richtlijn (IS). Daarom essentieel als je incentive spirometrie “evidence-based” wil kaderen: de guideline bespreekt indicaties/contra-indicaties en benadrukt dat IS best ingebed is in een pakket met deep breathing, hoesten, vroege mobilisatie en analgesie (en dat routine-IS na CABG niet automatisch bewezen voordeel heeft).
URL (PDF; niet in het Nederlands beschikbaar): https://www.aarc.org/wp-content/uploads/2014/08/10.11.1600.pdf
Alles op onze blog is voor Zelfzorg en solidariteit, vaardigheids- en reflectiepraktijk, groei en bewustwording met psycho-educatieve informatie over individu en samenleving.
Op geen enkele manier is dit een aanzet tot haat of geweld, discriminatie of racisme.
✨ Jouw volgende stap naar heling begint hier
Voel je dat dit artikel je raakte? Dat het iets in beweging zette? Laat dat moment niet verloren gaan.
Sluit je aan bij onze online community – een warme, veilige plek waar gelijkgestemden elkaar begrijpen en ondersteunen.
👉 Doe een groeitaak die bij dit artikel hoort. Kleine stappen, grote transformaties.
Laat een reactie achter. Jouw stem kan iemand anders precies de herkenning geven die ze vandaag nodig heeft.
👉 Deel dit artikel met een vriend(in) die worstelt of twijfelt. Soms is één doorstuuractie het verschil tussen vastzitten en vooruitkomen.
🌿 Samen bouwen we aan herstel, kracht en emotionele vrijheid. Steun ons zonder extra kosten door aankopen bij bol. klik op onderstaande afbeelding.
Steun ons zonder extra kost door uw aankopen bij :
https://www.steunfondsvooroekraine.be/donatiepagina
Liefs Annemie
.