In maart 2025 publiceerden vier voormalige VRT-journalisten een open brief waarin zij kritiek uitten op de balans tussen militaire, diplomatieke en vredesgerichte stemmen in uitzendingen over oorlog. Het bestaan van die open brief is controleerbaar; hun beoordeling van de volledige berichtgeving is een opinie, geen afgeronde inhoudsanalyse van alle VRT-uitzendingen. Lees de oorspronkelijke open brief.
Of bepaalde experts werkelijk ondervertegenwoordigd zijn, vereist een systematische analyse van gasten, onderwerpen, spreektijd en kritische vragen in een afgebakende periode. Zonder die vergelijking presenteren we geen algemene uitspraak over wie ‘opvallend afwezig’ is als vastgesteld feit.
In Vlaanderen groeiden we op met een openbare omroep die kritisch, genuanceerd en pluralistisch wilde informeren. Maar vandaag stellen sommige oud-journalisten zich de vraag: vervaagt die traditie wanneer het gaat over oorlog en vrede?
Om nieuwsclaims en publieke uitspraken zorgvuldig te beoordelen, helpt het om emotie, bewijs en interpretatie uit elkaar te houden. Lees daarvoor onze gids over propaganda herkennen en kritisch denken.
“We hebben geen probleem met militaire stemmen. We missen alleen de tegenstem.”
Dat is de centrale boodschap van vier ervaren oud-VRT-journalisten — Johan Depoortere, Ng Sauw Tjhoi, Dirk Tieleman en Walter Zinzen. In een open brief uiten ze hun bezorgdheid. Ze zijn bezorgd over hoe oorlog en vrede in de media worden behandeld. Dit geldt vooral voor bewapening, defensie-uitgaven en geopolitieke spanningen in nieuwsprogramma’s zoals Terzake en De Afspraak.
Hun zorg: er is een groeiend overwicht van stemmen die pleiten voor meer bewapening en NAVO-loyaliteit. Er is onvoldoende ruimte voor kritische, diplomatieke of pacifistische perspectieven. Volgens hen komt het publieke debat hierdoor in het gedrang. Media hebben de taak om de samenleving te informeren vanuit meerdere perspectieven, zeker over levensbelangrijke thema’s als oorlog en vrede.
Oorlog en vrede in de media onder de loep: zes pijlers van een genuanceerd debat
1. Eenzijdige framing is geen fictie
In de open brief verwijzen de auteurs naar voorbeelden uit nieuws- en opinieberichtgeving. Eén interview waarin een vredesexpert niet aan het woord komt, bewijst op zichzelf geen structurele eenzijdigheid. Voor een toetsbare conclusie moeten volledige uitzendingen en publicaties, context en de selectie over langere tijd worden vergeleken.
De briefschrijvers vragen om transparantie over achtergronden en institutionele banden van commentatoren. Dat geldt voor militaire deskundigen, vredesonderzoekers, diplomaten én andere sprekers. Een affiliation met NAVO, Pax Christi of een universiteit maakt uitspraken niet automatisch juist of onjuist; beoordeel hun argumenten en controleerbare gegevens.
Diplomatieke stemmen gelden vaak als “de andere mening”, terwijl militaire stemmen nauwelijks kritisch bevraagd worden. Dat is zorgwekkend in een omgeving waar objectiviteit en evenwicht essentieel zijn. Wanneer de journalistiek nalaat om meerdere kanten van een verhaal te tonen, verliest het publiek het vertrouwen in de media. Polarisatie ontstaat.
🟢 Effectieve suggestie: Toon bij elke expert duidelijk diens achtergrond en belangen. Dat verhoogt het vertrouwen in de berichtgeving en maakt het debat transparanter.
2. De taal van oorlog: hoe framing onze blik kleurt
📌 Validerend voorbeeld: De term ‘defensie-uitgaven’ klinkt neutraler dan ‘militaire investeringen’, terwijl het inhoudelijk vaak over hetzelfde gaat. Door structureel deze zachtere termen te gebruiken in journaals of krantenkoppen, ontstaat de indruk dat dit over noodzakelijke bescherming gaat. Een term als ‘militaire opbouw’ zou meer vragen oproepen over intentie, kosten en alternatieven. Deze subtiele verschuiving in taalkeuze beïnvloedt onbewust het draagvlak voor militaire keuzes.
Verder wijzen de auteurs op de normalisering van termen binnen het discours rond oorlog en vrede in de media. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van “oorlogsdreiging” en “defensie-uitgaven” als eufemisme voor militaire investeringen. Hierdoor beïnvloedt taal hoe we denken en welk verhaal dominant wordt. Wanneer oorlogsretoriek binnensluipt in nieuwsitems zonder nuance, heeft dat gevolgen voor het collectieve bewustzijn.
Bovendien zorgt een voortdurende nadruk op dreiging en militair geweld ervoor dat alternatieven zoals diplomatie niet veel aandacht krijgen. Ook vredesopbouw en burgerparticipatie in veiligheid komen nauwelijks aan bod. De keuze van woorden bepaalt dus mede de richting van het debat.
🟡 Suggestie met nuance: Kies bewust voor feitelijke en contextuele taal, die aanzet tot inzicht in plaats van angst. Een genuanceerde woordkeuze verrijkt het publieke debat over oorlog en vrede in de media.
Voor verdere reflectie op overtuigingskracht en framing kun je lezen Invloed van Robert Cialdini; algemene principes zijn geen bewijs dat een afzonderlijke nieuwsclaim klopt. De boeklinks zijn affiliatelinks: bij een aankoop ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding, zonder extra kosten voor jou.
Veiligheidsargumenten kunnen invloed hebben op de ruimte voor vrijheid en tegenspraak. Deze video over veiligheid en democratie sluit aan bij het onderzoeken van zulke verschuivingen. Welke rol spelen grondrechten, onafhankelijke controle en de mogelijkheid om kritiek te geven?
3. Wat betekent veiligheid anno 2025?
Illustratief, niet-gecontroleerd voorbeeld. Een burger kan veiligheid ook verbinden met zorg, openbaar vervoer, klimaat of de leefomgeving. De vroegere versie citeerde een met naam en woonplaats omschreven leerkracht zonder verifieerbare herkomst; dat citaat wordt hier niet als echte getuigenis gepresenteerd.
Daarbij gaat veiligheid verder dan tanks en straaljagers. Binnen het bredere discours rond oorlog en vrede in de media wordt te weinig stilgestaan bij veiligheid. Er is weinig aandacht voor wat burgers daadwerkelijk onder veiligheid verstaan.
Voor hen betekent veiligheid zich veilig voelen op straat. Het betekent zich veilig voelen op school. Het betekent ook een gevoel van veiligheid in hun mentale welzijn. Toch leggen we zelden de link tussen militaire uitgaven en burgerveiligheid in het publieke debat.
Veiligheid betekent ook bescherming tegen cyberaanvallen, sociale uitsluiting, klimaatcatastrofes en desinformatie. Wanneer het mediabeeld over veiligheid enkel focust op militaire kracht, missen we essentiële dimensies. Mensen hebben verschillende zaken nodig om zich veilig te voelen in hun dagelijkse leven.
🟢 Goede oproep: Betrek ook stemmen rond klimaat, sociale en mentale veiligheid in de discussie over defensie. Een breder begrip van veiligheid maakt het publieke gesprek inclusiever en relevanter.
4. Hoe correct is de kritiek op de Belgische defensie-inspanningen?
De betekenis van een defensiebudget hangt af van begrotingsjaar, meetmethode, inflatie en de verhouding tot het bbp. De eerder genoemde rangorde en het bedrag van 7,9 miljard euro zijn hier niet tegen een actueel primair begrotingsdocument gecontroleerd en mogen niet als geverifieerde stand van 2026 worden gebruikt. Raadpleeg voor vergelijkbare cijfers de jaarlijks gepubliceerde NAVO-defensie-uitgavenstatistieken en de Belgische begrotingsdocumenten.
Het is legitiem om zowel argumenten voor hogere defensie-uitgaven als vragen over diplomatieke alternatieven en sociale prioriteiten te onderzoeken. Daaruit volgt niet dat journalisten of het publiek noodzakelijk door één bewuste agenda worden gestuurd. Een goede evaluatie vergelijkt bronnen, cijfers en redactionele keuzes.
🟢 Sterke factcheck: Deze nuancering ontbreekt vaak. Duidelijke cijfers counteren simplistische slogans en versterken het vertrouwen in objectieve journalistiek.
5. Diplomatie met Poetin: illusie of gemiste kans?
Een overzicht van de pogingen tot vredesdialoog
Historisch perspectief: diplomatieke pogingen
Er zijn meerdere pogingen ondernomen tot diplomatie met Poetin. Denk aan het Boedapestmemorandum (1994), waarin Rusland beloofde de Oekraïense grenzen te respecteren in ruil voor nucleaire ontwapening. Die belofte werd geschonden bij de annexatie van de Krim in 2014.
Het Minsk-akkoord (2015), bedoeld om het conflict in Oost-Oekraïne te stoppen, werd eveneens ondermijnd. Rusland bleef de separatisten steunen en weigerde de grenscontroles aan Oekraïne terug te geven. Dergelijke verdragen werden vaak afgesloten in goede bedoelingen, maar zonder afdwingbare mechanismen.
Diplomatie na 2014: waarom niets werkte
De Franse president Emmanuel Macron verklaarde herhaaldelijk dat hij tot het laatste moment contact hield met Poetin. Hij sprak zelfs over ‘strategisch vertrouwen’. Na de invasie gaf hij toe dat Poetin hem systematisch misleidde.
De Duitse bondskanselier Olaf Scholz riep in de weken voor de oorlog op tot respect voor het internationaal recht. Hij drong aan op dialoog. Toch kreeg hij geen enkele concessie van het Kremlin.
Voormalig NAVO-baas Anders Fogh Rasmussen stelde dat Poetin in feite al in 2008 liet zien. Hij zou militaire middelen blijven gebruiken. Dit gebeurde tijdens de oorlog in Georgië. Hij gebruikte ze als politiek instrument.
De Amerikaanse diplomatieke top, waaronder toenmalig minister Antony Blinken, waarschuwde in 2021-2022 openlijk. Ze stelden dat Rusland zich voorbereidde op een grootschalige aanval. Dit gebeurde ondanks Poetin’s beweringen van het tegendeel.
VN-diplomaten bevestigden later deze visie. Ze rapporteerden dat Russische onderhandelingsdelegaties tijdens vredesbesprekingen nooit volledige mandaten leken te hebben. Vaak rekte men tijd in plaats van naar oplossingen te zoeken.
Daarnaast probeerden ook Macron en Scholz in 2022 via diplomatie verdere escalatie te vermijden. Zonder succes: Poetin streefde duidelijk naar herstel van Russische invloed in de voormalige Sovjetruimte. De retoriek van vredeswil werd niet weerspiegeld in daden.
Als het volgen van geopolitieke spanningen bij jou veel onrust oproept, past De valstrik van het geluk van Russ Harris voor persoonlijke reflectie op gedachten en waarden. Een sterk gevoel bewijst niet dat een bericht waar is.
Hybride oorlogsvoering als strategie
Sindsdien vielen echter meer dan 800.000 Russische soldaten in een meedogenloze campagne. Bovendien verhoogde Rusland zijn defensiebudget fors en wijst het elk vredesvoorstel af, zelfs dat van Donald Trump.
Daarnaast voert het Kremlin een hybride oorlog tegen Europa. Dit thema krijgt opvallend weinig aandacht wanneer oorlog en vrede in de media worden besproken. Denk aan het hacken van overheidswebsites, het verstoren van luchtverkeer via GPS-jamming, en het aanvallen van kritieke infrastructuur via cyberaanvallen. Dit alles maakt deel uit van een brede strategie om westerse samenlevingen te verzwakken.
🟡 Belangrijke nuance
Diplomatie blijft belangrijk, maar werkt niet wanneer één partij verdragen schendt, geweld kiest boven dialoog én hybride oorlogsvoering inzet. Enkel wederzijds vertrouwen en respect voor afspraken kunnen tot echte vrede leiden.
Voorbereiding en bescherming: een noodzaak, geen keuze
🟢 We moeten onszelf en onze burgerbevolking voorbereiden. Poetins imperialisme toont dat hij militaire kracht, cyberaanvallen en destabilisatie inzet. Daarom moet Europa investeren in weerbaarheid, defensie en diplomatieke slagkracht. Dat is geen oorlogsretoriek, maar noodzakelijke bescherming tegen een reële dreiging.
6. De invloed van Russische propaganda op vredesretoriek in Europa
Tot slot richt Russische desinformatie zich bewust op vredesactivisten en NAVO-kritische stemmen. Ook dat aspect verdient een prominentere plaats in het debat over oorlog en vrede in de media. Hoewel deze stemmen vaak oprecht zijn, kaapt het Kremlin sommige boodschappen om zijn eigen belangen te dienen.
Rusland verspreidt via netwerken, sociale media en alternatieve kanalen narratieven. Deze zaaien twijfel over de NAVO. Oekraïne wordt als provocateur afgeschilderd. Deze narratieven ondermijnen de westerse eensgezindheid. Propaganda voedt verdeeldheid en ondermijnt de veerkracht van onze samenlevingen.
🔴 Waarschuwing met nuance: Wie pleit voor vrede, moet beseffen dat regimes die geen vrede nastreven die boodschap kunnen gebruiken. Kritisch blijven over bronnen is essentieel.
🟡 Tegengeluiden verdienen ruimte, maar niet zonder toetsing: Ook vredes- en neutraliteitsstandpunten verdienen kritische vragen. Wat zijn hun bronnen? Welke gevolgen hebben ze? Dienen ze vrede — of net instabiliteit?
Voor de technieken waarmee herhaling, emotie en een overvloed aan boodschappen broncontrole bemoeilijken, lees je de analyse van firehosing, de Gish gallop en propaganda met AI.
Slotbeschouwing: evenwichtige berichtgeving over oorlog en vrede in de media
Kritische media horen geen verlengstuk te zijn van eender welke partij. Ze moeten onafhankelijk blijven van de NAVO. Ook mogen ze niet verbonden zijn met vredesbewegingen. Hun opdracht is om burgers correct en breed te informeren. Dat geldt des te meer wanneer het gaat over oorlog en vrede in de media.
Dat vraagt om ruimte voor diverse stemmen. Er is ook behoefte aan heldere uitleg over belangen. Bovendien moet de polarisatie worden afgewezen die vaak het publieke debat over oorlog en vrede kleurt. Journalisten moeten durven onderzoeken, doorvragen, en context aanreiken. Alleen zo behouden we de geloofwaardigheid van onafhankelijke media.
🔧 Aanbevelingen voor media:
- Nodig proactief experts uit verschillende disciplines uit (internationaal recht, vredesstudies, burgerbewegingen).
- Vermeld systematisch de achtergrond en belangen van gasten en analisten.
- Gebruik heldere, niet-eufemistische taal bij het beschrijven van militaire en diplomatieke processen.
- Creëer structureel ruimte voor factchecks en duidingsrubrieken waarin ook niet-militaire perspectieven aan bod komen.
🙋♀️ Aanbevelingen voor burgers en kijkers:
- Stel jezelf de vraag: wiens stem hoor ik niet in dit debat?
- Zoek actief naar alternatieve nieuwsbronnen en internationale inzichten.
- Reageer respectvol maar kritisch op framing of eenzijdige berichtgeving.
- Steun media en journalisten die inzetten op genuanceerde en transparante verslaggeving.
Alleen door ontbrekende perspectieven toe te voegen, versterken we het democratisch debat over oorlog en vrede in de media. Zo creëren we een evenwichtiger, transparanter en weerbaarder mediabeeld in tijden van geopolitieke dreiging.
Alleen door ontbrekende perspectieven toe te voegen, versterken we het democratisch debat over oorlog en vrede in de media. Zo creëren we een evenwichtiger, transparanter en weerbaarder mediabeeld in tijden van geopolitieke dreiging.
📝 Wil je meer balans in media en debatcultuur? Deel dit artikel met je netwerk, reageer met je visie of stel een kritische vraag onder een van onze posts. Samen verdiepen we het publieke debat. Democratie begint bij geïnformeerde burgers.
Bij respectvol maar kritisch reageren op berichtgeving kun je lezen Geweldloze communicatie van Marshall B. Rosenberg; stel verhelderende vragen en maak onderscheid tussen feiten, interpretaties en behoeften.
Bronnen en achtergrondinformatie
¹ Interview met Michelle Haas in De Morgen — https://www.demorgen.be/nieuws/geopolitiek-analist-michelle-haas-rusland-vormt-wel-degelijk-een-bedreiging-voor-europa~bfbf4c72
² Sönke Neitzel in Het Laatste Nieuws — https://www.hln.be/buitenland/duits-militair-expert-waarschuwt-voor-mogelijk-laatste-zomer-van-vrede~a54cfaaa
- NATO Defence Expenditure Reports (2024) — https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_67655.htm
- Tekst van het Boedapestmemorandum (1994) — https://2009-2017.state.gov/t/avc/trty/32084.htm
- Minsk II-akkoord (2015) – samenvatting door de OSCE — https://www.osce.org/ru/node/140221
- Analyse Russische verliezen in Oekraïne – BBC en Meduza (februari 2024) — https://www.bbc.com/news/world-europe-64759155
- GPS-jamming en cyberaanvallen in Europa – rapport EU Agency for Cybersecurity (ENISA) — https://www.enisa.europa.eu/publications
- Overzicht Russische propaganda-invloeden – EUvsDisinfo (Europees waarnemingscentrum) — https://euvsdisinfo.eu
- VRT NWS: interview met Poetin over NAVO-uitbreiding – archiefverslaggeving
- Toespraak Jens Stoltenberg over NAVO-lidmaatschap Oekraïne (september 2023) — https://www.nato.int
Deze bronnen bieden verdere verdieping bij de argumenten in deze tekst en helpen het debat onderbouwen met verifieerbare feiten.
Tags: oorlog, vrede, media, defensie, geopolitiek, vredesonderzoek, Nederland, diplomatie, kritische journalistiek
Categorieën: politiek, internationale betrekkingen, mediacritiek
Keywords: oorlog en vrede in de media, militaire stemmen, tegenstemmen, defensie-uitgaven, Russische propaganda, publieke opinie, diplomatie met Poetin
Welke kleine stap past vandaag bij jou?
Neem mee wat je helpt. Je kunt één inzicht laten bezinken, iets opschrijven of steun vragen. Kies wat bij jouw mogelijkheden past; ook rust nemen mag.
Wil je verder lezen? Kies via Start hier een gids die bij jouw vraag past.
Goed om te weten: onze informatie ondersteunt inzicht en zelfreflectie en vervangt geen persoonlijke diagnose, behandeling of professioneel advies.
Een vraag of fout melden? Neem contact op met ons. Vermeld bij een fout de link en de betrokken passage. Dit contactkanaal is geen crisisdienst.
Lees in onze publicatieprincipes hoe we werken meer over onze achtergrond, bronnen, correcties en commerciële verwijzingen.
Liefs,
Annemie Persyn-Declercq en Johan Persyn
Wij vallen. Wij staan op. Wij groeien.
Aanvullende lectuur van narcisme.blog
Ontdek meer van
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.