info: Partij PVDA kiest al dan niet voor nieuwe internationale koers 2

Partij PVDA en haar Sovjet-erfenis: tussen historische verantwoordelijkheid en ideologische herbronning

De partij PVDA (Partij van de Arbeid van België) zette de voorbije jaren een opvallende koerswijziging in. Toch werpt haar Sovjetverleden nog steeds een lange schaduw over haar huidige geloofwaardigheid. Vooral haar keuze om de Holodomor — de door Stalin veroorzaakte hongersnood in Oekraïne (1932-1933) — niet als genocide te erkennen, leidde tot beroering. Deze houding roept fundamentele vragen op over de manier waarop de partij haar historische verantwoordelijkheid vormgeeft. De spanning tussen het ideologische verleden en de hedendaagse politieke positionering speelt hierin een sleutelrol, zeker nu geopolitieke spanningen in Europa opnieuw oplaaien.

Deze problematiek overstijgt het partijbelang. Het raakt aan bredere maatschappelijke thema’s zoals de omgang met geschiedenis, collectieve herinnering, en ethiek in de internationale politiek. In tijden waarin autoritarisme en propaganda wereldwijd aan kracht winnen, valt morele duidelijkheid van politieke spelers extra op. De vraag is dan ook hoe de partij PVDA zich in deze nieuwe wereldorde positioneert — niet enkel strategisch, maar ook moreel en historisch.

De Holodomor-resolutie: intellectuele nuance of ideologische kramp?

De internationale context

De positie van de partij PVDA

Op Europees niveau erkenden al 28 van de 46 lidstaten van de Raad van Europa de Holodomor als genocide, waaronder Duitsland, Polen en de Baltische staten. In België schaarde een ruime parlementaire meerderheid zich achter de erkenning, met uitzondering van de PVDA. Volgens een gezamenlijke peiling van VRT NWS en De Standaard (2023) verwacht 62% van de Belgische kiezers een duidelijke veroordeling van historische misdaden, ook wanneer die van voormalige communistische regimes afkomstig zijn.

De PVDA motiveerde haar onthouding met een beroep op het gebrek aan consensus onder historici. Toch verwees deze argumentatie vooral naar Russische academici of bronnen met betwistbare onafhankelijkheid. Daar waar andere partijen nadrukkelijk de morele dimensie benadrukten, koos de PVDA voor terughoudendheid. Dat leidde tot kritiek van academici, journalisten en zelfs voormalige aanhangers.

De symbolische waarde van zo’n stem is groot. In de nasleep van de Russische inval in Oekraïne kijken burgers met verhoogde aandacht naar hoe partijen zich positioneren in het geopolitieke en ethische debat. In dat licht komt de PVDA-onthouding niet alleen koud over, maar ook wereldvreemd.

Samenvatting: De PVDA onthield zich bij de erkenning van de Holodomor als genocide, wat leidde tot stevige kritiek. Historici zien dit als moreel vaag en politiek geladen, wat vragen oproept over de ideologische helderheid van de partij in het licht van Russisch historisch revisionisme.

Ludo Martens’ nalatenschap en het overleven van het kampdenken

De rol van Martens in het partijdenken

Belemmeringen voor vernieuwing

Ludo Martens speelde een bepalende rol in de ideologische fundamenten van de partij in de jaren ’80 en ’90. Zijn boek Een andere kijk op Stalin (1994) geldt als symbool voor de verheerlijking van het Sovjetmodel binnen de partij. Hoewel het boek nauwelijks nog aangehaald wordt door de partijtop, blijft de erfenis ervan voelbaar in de manier waarop men omgaat met het Sovjetverleden. In plaats van expliciete afstand te nemen, kiest men voor stilzwijgen of vage formuleringen.

Martens’ invloed strekte zich ook uit tot de interne partijcultuur. Zijn sterke nadruk op partijdiscipline, antikapitalistische strijd en onvoorwaardelijke solidariteit met antizionistische en anti-imperialistische regimes leeft voort in de retoriek van sommige lokale PVDA-afdelingen. Dit bemoeilijkt ideologische vernieuwing en verstoort het publieke beeld van de partij.

Die terughoudendheid zorgt voor een kloof tussen woord en daad. PVDA-topfiguren erkennen inmiddels de misdaden van Stalin, maar vermijden openlijke confrontatie met de eigen geschiedenis. Daardoor ontbreekt de geloofwaardige zelfkritiek die nodig is om zich geloofwaardig te positioneren als progressieve, ethisch consequente partij.

Samenvatting: De erfenis van Ludo Martens beïnvloedt nog steeds het denken binnen de PVDA. Hoewel de partij afstand neemt van openlijk stalinisme, blijft ze voorzichtig in het afwijzen van autoritaire regimes. Dit belemmert zowel interne vernieuwing als publieke geloofwaardigheid.

De lijn van Peter Mertens: fundamentele koerswijziging of strategische correctie?

Mertens’ nieuwe koers in woord en geschrift

Tussen retoriek en praktijk

Uit een peiling van het Leuvense Instituut voor Sociaal en Politiek Opinieonderzoek (ISPO, 2022) blijkt dat 58% van de jonge kiezers tussen 18 en 35 jaar morele duidelijkheid en mensenrechten belangrijker vindt dan geopolitieke pragmatiek. Tegelijk blijkt uit Eurobarometer (Europese Commissie, 2023) dat 72% van de Belgische respondenten een negatief beeld heeft van het beleid van China, wat de dubbelzinnige positie van PVDA over dat land extra precair maakt.

Peter Mertens probeert de partij te herpositioneren als moreel kompas, zoals blijkt uit interviews met De Morgen (2022) en passages in zijn boek Ze zijn ons vergeten (EPO, 2020). In toespraken en interviews benadrukt hij de noodzaak om afstand te nemen van dictatoriale regimes. Hij verwijst daarbij naar de onderdrukking van linkse stemmen onder leiders als Saddam Hoessein of Assad en pleit voor solidariteit met slachtoffers in plaats van regimes.

Toch blijken deze uitspraken niet altijd vertaald te worden in concrete standpunten. Bij resoluties over mensenrechten in China, Iran of Venezuela blijft de partij op de vlakte of onthoudt zich. Die terughoudendheid voedt het wantrouwen dat de ideologische shift eerder retorisch dan structureel is. Mertens wil vooruit, maar de partij als geheel lijkt nog niet klaar om dat pad volledig te bewandelen.

Samenvatting: Peter Mertens wil breken met het oude PVDA-discours en zet in op solidariteit met slachtoffers. Toch ondermijnen dubbele standaarden over landen als China en Iran de geloofwaardigheid van die koerswijziging.

De rol van de achterban en partijkader in de koersverandering

Ideologische spanningen tussen generaties

Regionale verschillen in partijkoers

Volgens intern partijonderzoek gepubliceerd door de PVDA (2021), zoals gerapporteerd in hun interne ledenmagazine Solidair is slechts 43% van de lokale mandatarissen volledig akkoord met de nieuwe koers van Peter Mertens. Een kwalitatieve analyse van partijcommunicatie op sociale media wijst uit dat regionale verschillen groot blijven: in sommige afdelingen overheerst antiglobalistische retoriek, terwijl andere zich nadrukkelijker uitspreken voor mensenrechten.

Die verdeeldheid vertaalt zich ook naar de achterban. Jongere leden, vaak actief in klimaat- of antiracismebewegingen, pleiten voor meer helderheid en morele consistentie. Oudere leden, die de partij leerden kennen als anti-imperialistisch bastion, blijven vasthouden aan traditionele kampanalyses. Dit zorgt niet alleen voor interne spanningen, maar maakt het moeilijk voor de partij om een eenduidig publiek profiel te behouden.

De partijtop balanceert daardoor voortdurend tussen het behouden van de kernachterban en het verbreden van haar electorale aantrekkingskracht. Dat spanningsveld remt duidelijke positioneringen af en resulteert vaak in communicatieve vaagheid of strategische stilte.

Samenvatting: Interne verdeeldheid binnen de PVDA bemoeilijkt een eenduidige koers. Lokale afdelingen vertolken soms nog oude reflexen, wat spanningen creëert tussen vernieuwers en behoudsgezinden binnen de partij.

Vijf kritieke reflectiepunten

Inzichten voor de toekomst van de partij PVDA

  1. Transparantie over het verleden: Zonder ondubbelzinnige erkenning van misdaden zoals de Holodomor blijft het verleden een splijtzwam. Helder communiceren over historische fouten kan vertrouwen scheppen.
  2. Consistente ethiek: Een geloofwaardige mensenrechtenretoriek vereist standvastigheid, niet geopolitieke opportuniteit. Selectieve verontwaardiging schaadt de betrouwbaarheid.
  3. Duidelijke ideologische positionering: Contacten met regimes als Cuba of Iran wekken verwarring over de kernwaarden van de partij. Echte solidariteit vereist kritisch vermogen tegenover bondgenoten.
  4. Focus op binnenlandse sterktes: Internationale dubbelzinnigheid dreigt de sterke dossiers van de PVDA — zoals gezondheidszorg, armoedebestrijding en arbeidsrechten — te overschaduwen. De partij moet haar kernprofiel scherp houden.
  5. Visie in een multipolaire wereld: Door een helder, zelfkritisch internationaal programma uit te werken, kan de partij zich onderscheiden als links alternatief voor zowel NAVO- als BRICS-denken. Zo kan ze een brug slaan tussen mondiale rechtvaardigheid en lokale strijd.

Samenvatting: Deze vijf reflectiepunten leggen bloot waar de PVDA struikelt: onduidelijkheid over het verleden, morele inconsistentie, ideologische verwarring, risico op interne verdeeldheid en het gebrek aan een heldere visie op internationale solidariteit.

Slotbeschouwing: De partij PVDA op het kruispunt van verleden en toekomst

Tussen verleden, heden en een nieuw moreel kompas

De PVDA staat op een beslissend punt. Peter Mertens streeft ernaar het kampdenken achter zich te laten en een op feiten gebaseerde, solidaire visie op geopolitiek te ontwikkelen. Die richting is essentieel in een wereld die steeds complexer wordt en waarin links zich heruitvindt. Maar transformatie vergt meer dan politieke retoriek: het vraagt om moedige keuzes, interne dialoog, en structurele hervormingen binnen de partij.

Toch blijft het onduidelijk of de partij de moed vindt om deze ommekeer volledig door te voeren. Zolang ze zweeft tussen historische ontwijking en morele dubbelzinnigheid, blijft haar geloofwaardigheid wankel. Wie zichzelf wil profileren als partij van kritische solidariteit moet ook de confrontatie met eigen blinde vlekken durven aangaan.

Daarbij moet de partij het debat over haar toekomst niet uit de weg gaan. Ze kan kiezen voor transparantie, voor het herdefiniëren van solidariteit in de 21e eeuw, en voor het omarmen van universele mensenrechten als leidraad in plaats van ideologisch filter. Alleen zo kan de partij haar moreel kompas afstemmen op de noden van deze tijd.

Echte vernieuwing vereist meer dan een frisse retoriek. Pas als de partij structureel en cultureel durft te veranderen, kan ze zichzelf opnieuw positioneren als een geloofwaardige voorvechter van mondiale rechtvaardigheid en kritische solidariteit. De toekomst van de partij PVDA ligt dan ook in de bereidheid om verleden, heden en toekomst met elkaar te verzoenen in een ethisch coherent verhaal.

Bronnen

We zijn benieuwd naar je reactie hieronder!Reactie annuleren